śrī-śuka uvāca
dṛṣṭvātmani jaye vyagrān
nṛpān hasati bhūr iyam
aho mā vijigīṣanti
mṛtyoḥ krīḍanakā nṛpāḥ
dṛṣṭvātmani jaye vyagrān
nṛpān hasati bhūr iyam
aho mā vijigīṣanti
mṛtyoḥ krīḍanakā nṛpāḥ
kāma eṣa narendrāṇāṁ
moghaḥ syād viduṣām api
yena phenopame piṇḍe
ye ’ti-viśrambhitā nṛpāḥ
moghaḥ syād viduṣām api
yena phenopame piṇḍe
ye ’ti-viśrambhitā nṛpāḥ
pūrvaṁ nirjitya ṣaḍ-vargaṁ
jeṣyāmo rāja-mantriṇaḥ
tataḥ saciva-paurāpta-
karīndrān asya kaṇṭakān
jeṣyāmo rāja-mantriṇaḥ
tataḥ saciva-paurāpta-
karīndrān asya kaṇṭakān
evaṁ krameṇa jeṣyāmaḥ
pṛthvīṁ sāgara-mekhalām
ity āśā-baddha-hṛdayā
na paśyanty antike ’ntakam
pṛthvīṁ sāgara-mekhalām
ity āśā-baddha-hṛdayā
na paśyanty antike ’ntakam
samudrāvaraṇāṁ jitvā
māṁ viśanty abdhim ojasā
kiyad ātma-jayasyaitan
muktir ātma-jaye phalam
māṁ viśanty abdhim ojasā
kiyad ātma-jayasyaitan
muktir ātma-jaye phalam
yāṁ visṛjyaiva manavas
tat-sutāś ca kurūdvaha
gatā yathāgataṁ yuddhe
tāṁ māṁ jeṣyanty abuddhayaḥ
tat-sutāś ca kurūdvaha
gatā yathāgataṁ yuddhe
tāṁ māṁ jeṣyanty abuddhayaḥ
mat-kṛte pitṛ-putrāṇāṁ
bhrātṝṇāṁ cāpi vigrahaḥ
jāyate hy asatāṁ rājye
mamatā-baddha-cetasām
bhrātṝṇāṁ cāpi vigrahaḥ
jāyate hy asatāṁ rājye
mamatā-baddha-cetasām
mamaiveyaṁ mahī kṛtsnā
na te mūḍheti vādinaḥ
spardhamānā mitho ghnanti
mriyante mat-kṛte nṛpāḥ
na te mūḍheti vādinaḥ
spardhamānā mitho ghnanti
mriyante mat-kṛte nṛpāḥ
pṛthuḥ purūravā gādhir
nahuṣo bharato ’rjunaḥ
māndhātā sagaro rāmaḥ
khaṭvāṅgo dhundhuhā raghuḥ
nahuṣo bharato ’rjunaḥ
māndhātā sagaro rāmaḥ
khaṭvāṅgo dhundhuhā raghuḥ
tṛṇabindur yayātiś ca
śaryātiḥ śantanur gayaḥ
bhagīrathaḥ kuvalayāśvaḥ
kakutstho naiṣadho nṛgaḥ
śaryātiḥ śantanur gayaḥ
bhagīrathaḥ kuvalayāśvaḥ
kakutstho naiṣadho nṛgaḥ
hiraṇyakaśipur vṛtro
rāvaṇo loka-rāvaṇaḥ
namuciḥ śambaro bhaumo
hiraṇyākṣo ’tha tārakaḥ
rāvaṇo loka-rāvaṇaḥ
namuciḥ śambaro bhaumo
hiraṇyākṣo ’tha tārakaḥ
anye ca bahavo daityā
rājāno ye maheśvarāḥ
sarve sarva-vidaḥ śūrāḥ
sarve sarva-jito ’jitāḥ
rājāno ye maheśvarāḥ
sarve sarva-vidaḥ śūrāḥ
sarve sarva-jito ’jitāḥ
mamatāṁ mayy avartanta
kṛtvoccair martya-dharmiṇaḥ
kathāvaśeṣāḥ kālena
hy akṛtārthāḥ kṛtā vibho
kṛtvoccair martya-dharmiṇaḥ
kathāvaśeṣāḥ kālena
hy akṛtārthāḥ kṛtā vibho
kathā imās te kathitā mahīyasāṁ
vitāya lokeṣu yaśaḥ pareyuṣām
vijñāna-vairāgya-vivakṣayā vibho
vaco-vibhūtīr na tu pāramārthyam
vitāya lokeṣu yaśaḥ pareyuṣām
vijñāna-vairāgya-vivakṣayā vibho
vaco-vibhūtīr na tu pāramārthyam
yas tūttamaḥ-śloka-guṇānuvādaḥ
saṅgīyate ’bhīkṣṇam amaṅgala-ghnaḥ
tam eva nityaṁ śṛṇuyād abhīkṣṇaṁ
kṛṣṇe ’malāṁ bhaktim abhīpsamānaḥ
saṅgīyate ’bhīkṣṇam amaṅgala-ghnaḥ
tam eva nityaṁ śṛṇuyād abhīkṣṇaṁ
kṛṣṇe ’malāṁ bhaktim abhīpsamānaḥ
śrī-rājovāca
kenopāyena bhagavan
kaler doṣān kalau janāḥ
vidhamiṣyanty upacitāṁs
tan me brūhi yathā mune
kenopāyena bhagavan
kaler doṣān kalau janāḥ
vidhamiṣyanty upacitāṁs
tan me brūhi yathā mune
yugāni yuga-dharmāṁś ca
mānaṁ pralaya-kalpayoḥ
kālasyeśvara-rūpasya
gatiṁ viṣṇor mahātmanaḥ
mānaṁ pralaya-kalpayoḥ
kālasyeśvara-rūpasya
gatiṁ viṣṇor mahātmanaḥ
śrī-śuka uvāca
kṛte pravartate dharmaś
catuṣ-pāt taj-janair dhṛtaḥ
satyaṁ dayā tapo dānam
iti pādā vibhor nṛpa
kṛte pravartate dharmaś
catuṣ-pāt taj-janair dhṛtaḥ
satyaṁ dayā tapo dānam
iti pādā vibhor nṛpa
santuṣṭāḥ karuṇā maitrāḥ
śāntā dāntās titikṣavaḥ
ātmārāmāḥ sama-dṛśaḥ
prāyaśaḥ śramaṇā janāḥ
śāntā dāntās titikṣavaḥ
ātmārāmāḥ sama-dṛśaḥ
prāyaśaḥ śramaṇā janāḥ
tretāyāṁ dharma-pādānāṁ
turyāṁśo hīyate śanaiḥ
adharma-pādair anṛta-
hiṁṣāsantoṣa-vigrahaiḥ
turyāṁśo hīyate śanaiḥ
adharma-pādair anṛta-
hiṁṣāsantoṣa-vigrahaiḥ
tadā kriyā-tapo-niṣṭhā
nāti-hiṁsrā na lampaṭāḥ
trai-vargikās trayī-vṛddhā
varṇā brahmottarā nṛpa
nāti-hiṁsrā na lampaṭāḥ
trai-vargikās trayī-vṛddhā
varṇā brahmottarā nṛpa
tapaḥ-satya-dayā-dāneṣv
ardhaṁ hrasvati dvāpare
hiṁsātuṣṭy-anṛta-dveṣair
dharmasyādharma-lakṣaṇaiḥ
ardhaṁ hrasvati dvāpare
hiṁsātuṣṭy-anṛta-dveṣair
dharmasyādharma-lakṣaṇaiḥ
yaśasvino mahā-śīlāḥ
svādhyāyādhyayane ratāḥ
āḍhyāḥ kuṭumbino hṛṣṭā
varṇāḥ kṣatra-dvijottarāḥ
svādhyāyādhyayane ratāḥ
āḍhyāḥ kuṭumbino hṛṣṭā
varṇāḥ kṣatra-dvijottarāḥ
kalau tu dharma-pādānāṁ
turyāṁśo ’dharma-hetubhiḥ
edhamānaiḥ kṣīyamāṇo
hy ante so ’pi vinaṅkṣyati
turyāṁśo ’dharma-hetubhiḥ
edhamānaiḥ kṣīyamāṇo
hy ante so ’pi vinaṅkṣyati
tasmin lubdhā durācārā
nirdayāḥ śuṣka-vairiṇaḥ
durbhagā bhūri-tarṣāś ca
śūdra-dāsottarāḥ prajāḥ
nirdayāḥ śuṣka-vairiṇaḥ
durbhagā bhūri-tarṣāś ca
śūdra-dāsottarāḥ prajāḥ
sattvaṁ rajas tama iti
dṛśyante puruṣe guṇāḥ
kāla-sañcoditās te vai
parivartanta ātmani
dṛśyante puruṣe guṇāḥ
kāla-sañcoditās te vai
parivartanta ātmani
prabhavanti yadā sattve
mano-buddhīndriyāṇi ca
tadā kṛta-yugaṁ vidyāj
jñāne tapasi yad ruciḥ
mano-buddhīndriyāṇi ca
tadā kṛta-yugaṁ vidyāj
jñāne tapasi yad ruciḥ
yadā karmasu kāmyeṣu
bhaktir yaśasi dehinām
tadā tretā rajo-vṛttir
iti jānīhi buddhiman
bhaktir yaśasi dehinām
tadā tretā rajo-vṛttir
iti jānīhi buddhiman
yadā lobhas tv asantoṣo
māno dambho ’tha matsaraḥ
karmaṇāṁ cāpi kāmyānāṁ
dvāparaṁ tad rajas-tamaḥ
māno dambho ’tha matsaraḥ
karmaṇāṁ cāpi kāmyānāṁ
dvāparaṁ tad rajas-tamaḥ
yadā māyānṛtaṁ tandrā
nidrā hiṁsā viṣādanam
śoka-mohau bhayaṁ dainyaṁ
sa kalis tāmasaḥ smṛtaḥ
nidrā hiṁsā viṣādanam
śoka-mohau bhayaṁ dainyaṁ
sa kalis tāmasaḥ smṛtaḥ
tasmāt kṣudra-dṛśo martyāḥ
kṣudra-bhāgyā mahāśanāḥ
kāmino vitta-hīnāś ca
svairiṇyaś ca striyo ’satīḥ
kṣudra-bhāgyā mahāśanāḥ
kāmino vitta-hīnāś ca
svairiṇyaś ca striyo ’satīḥ
dasyūtkṛṣṭā janapadā
vedāḥ pāṣaṇḍa-dūṣitāḥ
rājānaś ca prajā-bhakṣāḥ
śiśnodara-parā dvijāḥ
vedāḥ pāṣaṇḍa-dūṣitāḥ
rājānaś ca prajā-bhakṣāḥ
śiśnodara-parā dvijāḥ
avratā baṭavo ’śaucā
bhikṣavaś ca kuṭumbinaḥ
tapasvino grāma-vāsā
nyāsino ’tyartha-lolupāḥ
bhikṣavaś ca kuṭumbinaḥ
tapasvino grāma-vāsā
nyāsino ’tyartha-lolupāḥ
hrasva-kāyā mahāhārā
bhūry-apatyā gata-hriyaḥ
śaśvat kaṭuka-bhāṣiṇyaś
caurya-māyoru-sāhasāḥ
bhūry-apatyā gata-hriyaḥ
śaśvat kaṭuka-bhāṣiṇyaś
caurya-māyoru-sāhasāḥ
paṇayiṣyanti vai kṣudrāḥ
kirāṭāḥ kūṭa-kāriṇaḥ
anāpady api maṁsyante
vārtāṁ sādhu jugupsitām
kirāṭāḥ kūṭa-kāriṇaḥ
anāpady api maṁsyante
vārtāṁ sādhu jugupsitām
patiṁ tyakṣyanti nirdravyaṁ
bhṛtyā apy akhilottamam
bhṛtyaṁ vipannaṁ patayaḥ
kaulaṁ gāś cāpayasvinīḥ
bhṛtyā apy akhilottamam
bhṛtyaṁ vipannaṁ patayaḥ
kaulaṁ gāś cāpayasvinīḥ
pitṛ-bhrātṛ-suhṛj-jñātīn
hitvā saurata-sauhṛdāḥ
nanāndṛ-śyāla-saṁvādā
dīnāḥ straiṇāḥ kalau narāḥ
hitvā saurata-sauhṛdāḥ
nanāndṛ-śyāla-saṁvādā
dīnāḥ straiṇāḥ kalau narāḥ
śūdrāḥ pratigrahīṣyanti
tapo-veṣopajīvinaḥ
dharmaṁ vakṣyanty adharma-jñā
adhiruhyottamāsanam
tapo-veṣopajīvinaḥ
dharmaṁ vakṣyanty adharma-jñā
adhiruhyottamāsanam
nityam udvigna-manaso
durbhikṣa-kara-karśitāḥ
niranne bhū-tale rājan
anāvṛṣṭi-bhayāturāḥ
durbhikṣa-kara-karśitāḥ
niranne bhū-tale rājan
anāvṛṣṭi-bhayāturāḥ
vāso-’nna-pāna-śayana-
vyavāya-snāna-bhūṣaṇaiḥ
hīnāḥ piśāca-sandarśā
bhaviṣyanti kalau prajāḥ
vyavāya-snāna-bhūṣaṇaiḥ
hīnāḥ piśāca-sandarśā
bhaviṣyanti kalau prajāḥ
kalau kākiṇike ’py arthe
vigṛhya tyakta-sauhṛdāḥ
tyakṣyanti ca priyān prāṇān
haniṣyanti svakān api
vigṛhya tyakta-sauhṛdāḥ
tyakṣyanti ca priyān prāṇān
haniṣyanti svakān api
na rakṣiṣyanti manujāḥ
sthavirau pitarāv api
putrān bhāryāṁ ca kula-jāṁ
kṣudrāḥ śiśnodaraṁ-bharāḥ
sthavirau pitarāv api
putrān bhāryāṁ ca kula-jāṁ
kṣudrāḥ śiśnodaraṁ-bharāḥ
kalau na rājan jagatāṁ paraṁ guruṁ
tri-loka-nāthānata-pāda-paṅkajam
prāyeṇa martyā bhagavantam acyutaṁ
yakṣyanti pāṣaṇḍa-vibhinna-cetasaḥ
tri-loka-nāthānata-pāda-paṅkajam
prāyeṇa martyā bhagavantam acyutaṁ
yakṣyanti pāṣaṇḍa-vibhinna-cetasaḥ
yan-nāmadheyaṁ mriyamāṇa āturaḥ
patan skhalan vā vivaśo gṛṇan pumān
vimukta-karmārgala uttamāṁ gatiṁ
prāpnoti yakṣyanti na taṁ kalau janāḥ
patan skhalan vā vivaśo gṛṇan pumān
vimukta-karmārgala uttamāṁ gatiṁ
prāpnoti yakṣyanti na taṁ kalau janāḥ
puṁsāṁ kali-kṛtān doṣān
dravya-deśātma-sambhavān
sarvān harati citta-stho
bhagavān puruṣottamaḥ
dravya-deśātma-sambhavān
sarvān harati citta-stho
bhagavān puruṣottamaḥ
śrutaḥ saṅkīrtito dhyātaḥ
pūjitaś cādṛto ’pi vā
nṛṇāṁ dhunoti bhagavān
hṛt-stho janmāyutāśubham
pūjitaś cādṛto ’pi vā
nṛṇāṁ dhunoti bhagavān
hṛt-stho janmāyutāśubham
yathā hemni sthito vahnir
durvarṇaṁ hanti dhātu-jam
evam ātma-gato viṣṇur
yoginām aśubhāśayam
durvarṇaṁ hanti dhātu-jam
evam ātma-gato viṣṇur
yoginām aśubhāśayam
vidyā-tapaḥ-prāṇa-nirodha-maitrī-
tīrthābhiṣeka-vrata-dāna-japyaiḥ
nātyanta-śuddhiṁ labhate ’ntarātmā
yathā hṛdi-sthe bhagavaty anante
tīrthābhiṣeka-vrata-dāna-japyaiḥ
nātyanta-śuddhiṁ labhate ’ntarātmā
yathā hṛdi-sthe bhagavaty anante
tasmāt sarvātmanā rājan
hṛdi-sthaṁ kuru keśavam
mriyamāṇo hy avahitas
tato yāsi parāṁ gatim
hṛdi-sthaṁ kuru keśavam
mriyamāṇo hy avahitas
tato yāsi parāṁ gatim
mriyamāṇair abhidhyeyo
bhagavān parameśvaraḥ
ātma-bhāvaṁ nayaty aṅga
sarvātmā sarva-saṁśrayaḥ
bhagavān parameśvaraḥ
ātma-bhāvaṁ nayaty aṅga
sarvātmā sarva-saṁśrayaḥ
kaler doṣa-nidhe rājann
asti hy eko mahān guṇaḥ
kīrtanād eva kṛṣṇasya
mukta-saṅgaḥ paraṁ vrajet
asti hy eko mahān guṇaḥ
kīrtanād eva kṛṣṇasya
mukta-saṅgaḥ paraṁ vrajet
kṛte yad dhyāyato viṣṇuṁ
tretāyāṁ yajato makhaiḥ
dvāpare paricaryāyāṁ
kalau tad dhari-kīrtanāt
tretāyāṁ yajato makhaiḥ
dvāpare paricaryāyāṁ
kalau tad dhari-kīrtanāt