శ్రీ శుక ఉవాచ:
దృష్ట్వాత్మని జయే వ్యగ్రాన్ నృపాన్ హసతి భూరియమ్ ।
అహో మా విజిగీషన్తి మృత్యోః క్రీడనకా నృపాః ॥ ౧ ॥
దృష్ట్వాత్మని జయే వ్యగ్రాన్ నృపాన్ హసతి భూరియమ్ ।
అహో మా విజిగీషన్తి మృత్యోః క్రీడనకా నృపాః ॥ ౧ ॥
కామ ఏష నరేన్ద్రాణాం మోఘః స్యాద్ విదుషామపి ।
యేన ఫేనోపమే పిణ్డే యేఽతివిశ్రమ్భితా నృపాః ॥ ౨ ॥
యేన ఫేనోపమే పిణ్డే యేఽతివిశ్రమ్భితా నృపాః ॥ ౨ ॥
పూర్వం నిర్జిత్య షడ్వర్గం జేష్యామో రాజమన్త్రిణః ।
తతః సచివపౌరాప్తకరీన్ద్రానస్య కణ్టకాన్ ॥ ౩ ॥
తతః సచివపౌరాప్తకరీన్ద్రానస్య కణ్టకాన్ ॥ ౩ ॥
ఏవం క్రమేణ జేష్యామః పృథ్వీం సాగరమేఖలామ్ ।
ఇత్యాశాబద్ధహృదయా న పశ్యన్త్యన్తికేఽన్తకమ్ ॥ ౪ ॥
ఇత్యాశాబద్ధహృదయా న పశ్యన్త్యన్తికేఽన్తకమ్ ॥ ౪ ॥
సముద్రావరణాం జిత్వా మాం విశన్త్యబ్ధిమోజసా ।
కియదాత్మజయస్యైతన్ముక్తిరాత్మజయే ఫలమ్ ॥ ౫ ॥
కియదాత్మజయస్యైతన్ముక్తిరాత్మజయే ఫలమ్ ॥ ౫ ॥
యాం విసృజ్యైవ మనవస్తత్సుతాశ్చ కురూద్వహ ।
గతా యథాగతం యుద్ధే తాం మాం జేష్యన్త్యబుద్ధయః ॥ ౬ ॥
గతా యథాగతం యుద్ధే తాం మాం జేష్యన్త్యబుద్ధయః ॥ ౬ ॥
మత్కృతే పితృపుత్రాణాం భ్రాతృణాం చాపి విగ్రహః ।
జాయతే హ్యసతాం రాజ్యే మమతాబద్ధచేతసామ్ ॥ ౭ ॥
జాయతే హ్యసతాం రాజ్యే మమతాబద్ధచేతసామ్ ॥ ౭ ॥
మమైవేయం మహీ కృత్స్నా న తే మూఢేతి వాదినః ।
స్పర్ధమానా మిథో ఘ్నన్తి మ్రియన్తే మత్కృతే నృపాః ॥ ౮ ॥
స్పర్ధమానా మిథో ఘ్నన్తి మ్రియన్తే మత్కృతే నృపాః ॥ ౮ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
పృథుః పురూరవా గాధిర్నహుషో భరతోఽర్జునః ।
మాన్ధాతా సగరో రామః ఖట్వాఙ్గో ధున్ధుహా రఘుః ॥ ౯ ॥
పృథుః పురూరవా గాధిర్నహుషో భరతోఽర్జునః ।
మాన్ధాతా సగరో రామః ఖట్వాఙ్గో ధున్ధుహా రఘుః ॥ ౯ ॥
తృణబిన్దుర్యయాతిశ్చ శర్యాతిః శన్తనుర్గయః ।
భగీరథః కువలయాశ్వః కకుత్స్థో నైషధో నృగః ॥ ౧౦ ॥
భగీరథః కువలయాశ్వః కకుత్స్థో నైషధో నృగః ॥ ౧౦ ॥
హిరణ్యకశిపుర్వృత్రో రావణో లోకరావణః ।
నముచిః శమ్బరో భౌమో హిరణ్యాక్షోఽథ తారకః ॥ ౧౧ ॥
నముచిః శమ్బరో భౌమో హిరణ్యాక్షోఽథ తారకః ॥ ౧౧ ॥
అన్యే చ బహవో దైత్యా రాజానో యే మహేశ్వరాః ।
సర్వే సర్వవిదః శూరాః సర్వే సర్వజితోఽజితాః ॥ ౧౨ ॥
సర్వే సర్వవిదః శూరాః సర్వే సర్వజితోఽజితాః ॥ ౧౨ ॥
మమతాం మయ్యవర్తన్త కృత్వోచ్చైర్మర్త్యధర్మిణః ।
కథావశేషాః కాలేన హ్యకృతార్థాః కృతా విభో ॥ ౧౩ ॥
కథావశేషాః కాలేన హ్యకృతార్థాః కృతా విభో ॥ ౧౩ ॥
కథా ఇమాస్తే కథితా మహీయసాం
వితాయ లోకేషు యశః పరేయుషామ్ ।
విజ్ఞానవైరాగ్యవివక్షయా విభో
వచోవిభూతీర్న తు పారమార్థ్యమ్ ॥ ౧౪ ॥
వితాయ లోకేషు యశః పరేయుషామ్ ।
విజ్ఞానవైరాగ్యవివక్షయా విభో
వచోవిభూతీర్న తు పారమార్థ్యమ్ ॥ ౧౪ ॥
యస్తూత్తమఃశ్లోకగుణానువాదః
సఙ్గీయతేఽభీక్ష్ణమమఙ్గలఘ్నః ।
తమేవ నిత్యం శృణుయాదభీక్ష్ణం
కృష్ణేఽమలాం భక్తిమభీప్సమానః ॥ ౧౫ ॥
సఙ్గీయతేఽభీక్ష్ణమమఙ్గలఘ్నః ।
తమేవ నిత్యం శృణుయాదభీక్ష్ణం
కృష్ణేఽమలాం భక్తిమభీప్సమానః ॥ ౧౫ ॥
శ్రీరాజోవాచ
కేనోపాయేన భగవన్ కలేర్దోషాన్ కలౌ జనాః ।
విధమిష్యన్త్యుపచితాంస్తన్మే బ్రూహి యథా మునే ॥ ౧౬ ॥
కేనోపాయేన భగవన్ కలేర్దోషాన్ కలౌ జనాః ।
విధమిష్యన్త్యుపచితాంస్తన్మే బ్రూహి యథా మునే ॥ ౧౬ ॥
యుగాని యుగధర్మాంశ్చ మానం ప్రలయకల్పయోః ।
కాలస్యేశ్వరరూపస్య గతిం విష్ణోర్మహాత్మనః ॥ ౧౭ ॥
కాలస్యేశ్వరరూపస్య గతిం విష్ణోర్మహాత్మనః ॥ ౧౭ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
కృతే ప్రవర్తతే ధర్మశ్చతుష్పాత్తజ్జనైర్ధృతః ।
సత్యం దయా తపో దానమితి పాదా విభోర్నృప ॥ ౧౮ ॥
కృతే ప్రవర్తతే ధర్మశ్చతుష్పాత్తజ్జనైర్ధృతః ।
సత్యం దయా తపో దానమితి పాదా విభోర్నృప ॥ ౧౮ ॥
సన్తుష్టాః కరుణా మైత్రాః శాన్తా దాన్తాస్తితిక్షవః ।
ఆత్మారామాః సమదృశః ప్రాయశః శ్రమణా జనాః ॥ ౧౯ ॥
ఆత్మారామాః సమదృశః ప్రాయశః శ్రమణా జనాః ॥ ౧౯ ॥
త్రేతాయాం ధర్మపాదానాం తుర్యాంశో హీయతే శనైః ।
అధర్మపాదైరనృతహింసాసన్తోషవిగ్రహైః ॥ ౨౦ ॥
అధర్మపాదైరనృతహింసాసన్తోషవిగ్రహైః ॥ ౨౦ ॥
తదా క్రియాతపోనిష్ఠా నాతిహింస్రా న లమ్పటాః ।
త్రైవర్గికాస్త్రయీవృద్ధా వర్ణా బ్రహ్మోత్తరా నృప ॥ ౨౧ ॥
త్రైవర్గికాస్త్రయీవృద్ధా వర్ణా బ్రహ్మోత్తరా నృప ॥ ౨౧ ॥
తపఃసత్యదయాదానేష్వర్ధం హ్రస్వతి ద్వాపరే ।
హింసాతుష్టయనృతద్వేషైర్ధర్మస్యాధర్మలక్షణైః ॥ ౨౨ ॥
హింసాతుష్టయనృతద్వేషైర్ధర్మస్యాధర్మలక్షణైః ॥ ౨౨ ॥
యశస్వినో మహాశీలాః స్వాధ్యాయాధ్యయనే రతాః ।
ఆఢ్యాః కుటుమ్బినో హృష్టా వర్ణాః క్షత్రద్విజోత్తరాః ॥ ౨౩ ॥
ఆఢ్యాః కుటుమ్బినో హృష్టా వర్ణాః క్షత్రద్విజోత్తరాః ॥ ౨౩ ॥
కలౌ తు ధర్మపాదానాం తుర్యాంశోఽధర్మహేతుభిః ।
ఏధమానైః క్షీయమాణో హ్యన్తే సోఽపి వినఙ్క్ష్యతి ॥ ౨౪ ॥
ఏధమానైః క్షీయమాణో హ్యన్తే సోఽపి వినఙ్క్ష్యతి ॥ ౨౪ ॥
తస్మిన్ లుబ్ధా దురాచారా నిర్దయాః శుష్కవైరిణః ।
దుర్భగా భూరితర్షాశ్చ శూద్రదాసోత్తరాః ప్రజాః ॥ ౨౫ ॥
దుర్భగా భూరితర్షాశ్చ శూద్రదాసోత్తరాః ప్రజాః ॥ ౨౫ ॥
సత్త్వం రజస్తమ ఇతి దృశ్యన్తే పురుషే గుణాః ।
కాలసఞ్చోదితాస్తే వై పరివర్తన్త ఆత్మని ॥ ౨౬ ॥
కాలసఞ్చోదితాస్తే వై పరివర్తన్త ఆత్మని ॥ ౨౬ ॥
ప్రభవన్తి యదా సత్త్వే మనోబుద్ధీన్ద్రియాణి చ ।
తదా కృతయుగం విద్యాజ్జ్ఞానే తపసి యద్ రుచిః ॥ ౨౭ ॥
తదా కృతయుగం విద్యాజ్జ్ఞానే తపసి యద్ రుచిః ॥ ౨౭ ॥
యదా కర్మసు కామ్యేషు భక్తిర్యశసి దేహినామ్ ।
తదా త్రేతా రజోవృత్తిరితి జానీహి బుద్ధిమన్ ॥ ౨౮ ॥
తదా త్రేతా రజోవృత్తిరితి జానీహి బుద్ధిమన్ ॥ ౨౮ ॥
యదా లోభస్త్వసన్తోషో మానో దమ్భోఽథ మత్సరః ।
కర్మణాం చాపి కామ్యానాం ద్వాపరం తద్ రజస్తమః ॥ ౨౯ ॥
కర్మణాం చాపి కామ్యానాం ద్వాపరం తద్ రజస్తమః ॥ ౨౯ ॥
యదా మాయానృతం తన్ద్రా నిద్రా హింసా విషాదనమ్ ।
శోకమోహౌ భయం దైన్యం స కలిస్తామసః స్మృతః ॥ ౩౦ ॥
శోకమోహౌ భయం దైన్యం స కలిస్తామసః స్మృతః ॥ ౩౦ ॥
తస్మాత్ క్షుద్రదృశో మర్త్యాః క్షుద్రభాగ్యా మహాశనాః ।
కామినో విత్తహీనాశ్చ స్వైరిణ్యశ్చ స్త్రియోఽసతీః ॥ ౩౧ ॥
కామినో విత్తహీనాశ్చ స్వైరిణ్యశ్చ స్త్రియోఽసతీః ॥ ౩౧ ॥
దస్యూత్కృష్టా జనపదా వేదాః పాషణ్డదూషితాః ।
రాజానశ్చ ప్రజాభక్షాః శిశ్నోదరపరా ద్విజాః ॥ ౩౨ ॥
రాజానశ్చ ప్రజాభక్షాః శిశ్నోదరపరా ద్విజాః ॥ ౩౨ ॥
అవ్రతా బటవోఽశౌచా భిక్షవశ్చ కుటుమ్బినః ।
తపస్వినో గ్రామవాసా న్యాసినోఽత్యర్థలోలుపాః ॥ ౩౩ ॥
తపస్వినో గ్రామవాసా న్యాసినోఽత్యర్థలోలుపాః ॥ ౩౩ ॥
హ్రస్వకాయా మహాహారా భూర్యపత్యా గతహ్రియః ।
శశ్వత్కటుకభాషిణ్యశ్చౌర్యమాయోరుసాహసాః ॥ ౩౪ ॥
శశ్వత్కటుకభాషిణ్యశ్చౌర్యమాయోరుసాహసాః ॥ ౩౪ ॥
పణయిష్యన్తి వై క్షుద్రాః కిరాటాః కూటకారిణః ।
అనాపద్యపి మంస్యన్తే వార్తాం సాధు జుగుప్సితామ్ ॥ ౩౫ ॥
అనాపద్యపి మంస్యన్తే వార్తాం సాధు జుగుప్సితామ్ ॥ ౩౫ ॥
పతిం త్యక్ష్యన్తి నిర్ద్రవ్యం భృత్యా అప్యఖిలోత్తమమ్ ।
భృత్యం విపన్నం పతయః కౌలం గాశ్చాపయస్వినీః ॥ ౩౬ ॥
భృత్యం విపన్నం పతయః కౌలం గాశ్చాపయస్వినీః ॥ ౩౬ ॥
పితృభ్రాతృసుహృజ్జ్ఞాతీన్ హిత్వా సౌరతసౌహృదాః ।
ననాన్దృశ్యాలసంవాదా దీనాః స్త్రైణాః కలౌ నరాః ॥ ౩౭ ॥
ననాన్దృశ్యాలసంవాదా దీనాః స్త్రైణాః కలౌ నరాః ॥ ౩౭ ॥
శూద్రాః ప్రతిగ్రహీష్యన్తి తపోవేషోపజీవినః ।
ధర్మం వక్ష్యన్త్యధర్మజ్ఞా అధిరుహ్యోత్తమాసనమ్ ॥ ౩౮ ॥
ధర్మం వక్ష్యన్త్యధర్మజ్ఞా అధిరుహ్యోత్తమాసనమ్ ॥ ౩౮ ॥
నిత్యముద్విగ్నమనసో దుర్భిక్షకరకర్శితాః ।
నిరన్నే భూతలే రాజననావృష్టిభయాతురాః ॥ ౩౯ ॥
నిరన్నే భూతలే రాజననావృష్టిభయాతురాః ॥ ౩౯ ॥
వాసోఽన్నపానశయనవ్యవాయస్నానభూషణైః ।
హీనాః పిశాచసన్దర్శా భవిష్యన్తి కలౌ ప్రజాః ॥ ౪౦ ॥
హీనాః పిశాచసన్దర్శా భవిష్యన్తి కలౌ ప్రజాః ॥ ౪౦ ॥
కలౌ కాకిణికేఽప్యర్థే విగృహ్య త్యక్తసౌహృదాః ।
త్యక్ష్యన్తి చ ప్రియాన్ ప్రాణాన్ హనిష్యన్తి స్వకానపి ॥ ౪౧ ॥
త్యక్ష్యన్తి చ ప్రియాన్ ప్రాణాన్ హనిష్యన్తి స్వకానపి ॥ ౪౧ ॥
న రక్షిష్యన్తి మనుజాః స్థవిరౌ పితరావపి ।
పుత్రాన్ భార్యాం చ కులజాం క్షుద్రాః శిశ్నోదరంభరాః ॥ ౪౨ ॥
పుత్రాన్ భార్యాం చ కులజాం క్షుద్రాః శిశ్నోదరంభరాః ॥ ౪౨ ॥
కలౌ న రాజన్జగతాం పరం గురుం
త్రిలోకనాథానతపాదపఙ్కజమ్ ।
ప్రాయేణ మర్త్యా భగవన్తమచ్యుతం
యక్ష్యన్తి పాషణ్డవిభిన్నచేతసః ॥ ౪౩ ॥
త్రిలోకనాథానతపాదపఙ్కజమ్ ।
ప్రాయేణ మర్త్యా భగవన్తమచ్యుతం
యక్ష్యన్తి పాషణ్డవిభిన్నచేతసః ॥ ౪౩ ॥
యన్నామధేయం మ్రియమాణ ఆతురః
పతన్ స్ఖలన్ వా వివశో గృణన్ పుమాన్ ।
విముక్తకర్మార్గల ఉత్తమాం గతిం
ప్రాప్నోతి యక్ష్యన్తి న తం కలౌ జనాః ॥ ౪౪ ॥
పతన్ స్ఖలన్ వా వివశో గృణన్ పుమాన్ ।
విముక్తకర్మార్గల ఉత్తమాం గతిం
ప్రాప్నోతి యక్ష్యన్తి న తం కలౌ జనాః ॥ ౪౪ ॥
పుంసాం కలికృతాన్ దోషాన్ ద్రవ్యదేశాత్మసమ్భవాన్ ।
సర్వాన్ హరతి చిత్తస్థో భగవాన్ పురుషోత్తమః ॥ ౪౫ ॥
సర్వాన్ హరతి చిత్తస్థో భగవాన్ పురుషోత్తమః ॥ ౪౫ ॥
శ్రుతః సఙ్కీర్తితో ధ్యాతః పూజితశ్చాదృతోఽపి వా ।
నృణాం ధునోతి భగవాన్ హృత్స్థో జన్మాయుతాశుభమ్ ॥ ౪౬ ॥
నృణాం ధునోతి భగవాన్ హృత్స్థో జన్మాయుతాశుభమ్ ॥ ౪౬ ॥
యథా హేమ్ని స్థితో వహ్నిర్దుర్వర్ణం హన్తి ధాతుజమ్ ।
ఏవమాత్మగతో విష్ణుర్యోగినామశుభాశయమ్ ॥ ౪౭ ॥
ఏవమాత్మగతో విష్ణుర్యోగినామశుభాశయమ్ ॥ ౪౭ ॥
విద్యాతపఃప్రాణనిరోధమైత్రీ-
తీర్థాభిషేకవ్రతదానజప్యైః ।
నాత్యన్తశుద్ధిం లభతేఽన్తరాత్మా
యథా హృదిస్థే భగవత్యనన్తే ॥ ౪౮ ॥
తీర్థాభిషేకవ్రతదానజప్యైః ।
నాత్యన్తశుద్ధిం లభతేఽన్తరాత్మా
యథా హృదిస్థే భగవత్యనన్తే ॥ ౪౮ ॥
తస్మాత్ సర్వాత్మనా రాజన్ హృదిస్థం కురు కేశవమ్ ।
మ్రియమాణో హ్యవహితస్తతో యాసి పరాం గతిమ్ ॥ ౪౯ ॥
మ్రియమాణో హ్యవహితస్తతో యాసి పరాం గతిమ్ ॥ ౪౯ ॥
మ్రియమాణైరభిధ్యేయో భగవాన్ పరమేశ్వరః ।
ఆత్మభావం నయత్యఙ్గ సర్వాత్మా సర్వసంశ్రయః ॥ ౫౦ ॥
ఆత్మభావం నయత్యఙ్గ సర్వాత్మా సర్వసంశ్రయః ॥ ౫౦ ॥
కలేర్దోషనిధే రాజన్నస్తి హ్యేకో మహాన్ గుణః ।
కీర్తనాదేవ కృష్ణస్య ముక్తసఙ్గః పరం వ్రజేత్ ॥ ౫౧ ॥
కీర్తనాదేవ కృష్ణస్య ముక్తసఙ్గః పరం వ్రజేత్ ॥ ౫౧ ॥
కృతే యద్ధ్యాయతో విష్ణుం త్రేతాయాం యజతో మఖైః ।
ద్వాపరే పరిచర్యాయాం కలౌ తద్ధరికీర్తనాత్ ॥ ౫౨ ॥
ద్వాపరే పరిచర్యాయాం కలౌ తద్ధరికీర్తనాత్ ॥ ౫౨ ॥