Lord Krishna

ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୧୨.୪

(Srimad Bhagavatam Canto 12, Chapter 4 — The Four Dissolutions of the Worlds in Odia)

Vyasa

Also known as kalaste paramanvadirdviparardhavadhirnrpa

The Four Dissolutions of the Worlds. Śrīmad Bhāgavatam Canto 12, Chapter 4 — 43 verses in Sanskrit with transliteration in 9 scripts.

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
କାଲସ୍ତେ ପରମାଣ୍ଵାଦିର୍ଦ୍ଵିପରାର୍ଧାଵଧିର୍ନୃପ ।
କଥିତୋ ଯୁଗମାନଂ ଚ ଶୃଣୁ କଲ୍ପଲଯାଵପି ॥ ୧ ॥
ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିନମୁଚ୍ଯତେ ।
ସ କଲ୍ପୋ ଯତ୍ର ମନଵଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ ଵିଶାମ୍ପତେ ॥ ୨ ॥
ତଦନ୍ତେ ପ୍ରଲଯସ୍ତାଵାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମୀ ରାତ୍ରିରୁଦାହୃତା ।
ତ୍ରଯୋ ଲୋକା ଇମେ ତତ୍ର କଲ୍ପନ୍ତେ ପ୍ରଲଯାଯ ହି ॥ ୩ ॥
ଏଷ ନୈମିତ୍ତିକଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରଲଯୋ ଯତ୍ର ଵିଶ୍ଵସୃକ୍ ।
ଶେତେଽନନ୍ତାସନୋ ଵିଶ୍ଵମାତ୍ମସାତ୍କୃତ୍ଯ ଚାତ୍ମଭୂଃ ॥ ୪ ॥
ଦ୍ଵିପରାର୍ଧେ ତ୍ଵତିକ୍ରାନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।
ତଦା ପ୍ରକୃତଯଃ ସପ୍ତ କଲ୍ପନ୍ତେ ପ୍ରଲଯାଯ ଵୈ ॥ ୫ ॥
ଏଷ ପ୍ରାକୃତିକୋ ରାଜନ୍ ପ୍ରଲଯୋ ଯତ୍ର ଲୀଯତେ ।
ଅଣ୍ଡକୋଷସ୍ତୁ ସଙ୍ଘାତୋ ଵିଘାଟ ଉପସାଦିତେ ॥ ୬ ॥
ପର୍ଜନ୍ଯଃ ଶତଵର୍ଷାଣି ଭୂମୌ ରାଜନ୍ ନ ଵର୍ଷତି ।
ତଦା ନିରନ୍ନେ ହ୍ଯନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣାଃ କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତାଃ ।
କ୍ଷଯଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ଶନକୈଃ କାଲେନୋପଦ୍ରୁତାଃ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୭ ॥
ସାମୁଦ୍ରଂ ଦୈହିକଂ ଭୌମଂ ରସଂ ସାଂଵର୍ତକୋ ରଵିଃ ।
ରଶ୍ମିଭିଃ ପିବତେ ଘୋରୈଃ ସର୍ଵଂ ନୈଵ ଵିମୁଞ୍ଚତି ॥ ୮ ॥
ତତଃ ସଂଵର୍ତକୋ ଵହ୍ନିଃ ସଙ୍କର୍ଷଣମୁଖୋତ୍ଥିତଃ ।
ଦହତ୍ଯନିଲଵେଗୋତ୍ଥଃ ଶୂନ୍ଯାନ୍ ଭୂଵିଵରାନଥ ॥ ୯ ॥
ଉପର୍ଯଧଃ ସମନ୍ତାଚ୍ଚ ଶିଖାଭିର୍ଵହ୍ନିସୂର୍ଯଯୋଃ ।
ଦହ୍ଯମାନଂ ଵିଭାତ୍ଯଣ୍ଡଂ ଦଗ୍ଧଗୋମଯପିଣ୍ଡଵତ୍ ॥ ୧୦ ॥
ତତଃ ପ୍ରଚଣ୍ଡପଵନୋ ଵର୍ଷାଣାମଧିକଂ ଶତମ୍ ।
ପରଃ ସାଂଵର୍ତକୋ ଵାତି ଧୂମ୍ରଂ ଖଂ ରଜସାଵୃତମ୍ ॥ ୧୧ ॥
ତତୋ ମେଘକୁଲାନ୍ଯଙ୍ଗ ଚିତ୍ର ଵର୍ଣାନ୍ଯନେକଶଃ ।
ଶତଂ ଵର୍ଷାଣି ଵର୍ଷନ୍ତି ନଦନ୍ତି ରଭସସ୍ଵନୈଃ ॥ ୧୨ ॥
ତତ ଏକୋଦକଂ ଵିଶ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵିଵରାନ୍ତରମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ତଦା ଭୂମେର୍ଗନ୍ଧଗୁଣଂ ଗ୍ରସନ୍ତ୍ଯାପ ଉଦପ୍ଲଵେ ।
ଗ୍ରସ୍ତଗନ୍ଧା ତୁ ପୃଥିଵୀ ପ୍ରଲଯତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ ॥ ୧୪ ॥
ଅପାଂ ରସମଥୋ ତେଜସ୍ତା ଲୀଯନ୍ତେଽଥ ନୀରସାଃ ।
ଗ୍ରସତେ ତେଜସୋ ରୂପଂ ଵାଯୁସ୍ତଦ୍ରହିତଂ ତଦା ॥ ୧୫ ॥
ଲୀଯତେ ଚାନିଲେ ତେଜୋ ଵାଯୋଃ ଖଂ ଗ୍ରସତେ ଗୁଣମ୍ ।
ସ ଵୈ ଵିଶତି ଖଂ ରାଜଂସ୍ତତଶ୍ଚ ନଭସୋ ଗୁଣମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଶବ୍ଦଂ ଗ୍ରସତି ଭୂତାଦିର୍ନଭସ୍ତମନୁଲୀଯତେ ।
ତୈଜସଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯଙ୍ଗ ଦେଵାନ୍ ଵୈକାରିକୋ ଗୁଣୈଃ ॥ ୧୭ ॥
ମହାନ୍ ଗ୍ରସତ୍ଯହଙ୍କାରଂ ଗୁଣାଃ ସତ୍ତ୍ଵାଦଯଶ୍ଚ ତମ୍ ।
ଗ୍ରସତେଽଵ୍ଯାକୃତଂ ରାଜନ୍ ଗୁଣାନ୍ କାଲେନ ଚୋଦିତମ୍ ॥ ୧୮ ॥
ନ ତସ୍ଯ କାଲାଵଯଵୈଃ ପରିଣାମାଦଯୋ ଗୁଣାଃ ।
ଅନାଦ୍ଯନନ୍ତମଵ୍ଯକ୍ତଂ ନିତ୍ଯଂ କାରଣମଵ୍ଯଯମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ନ ଯତ୍ର ଵାଚୋ ନ ମନୋ ନ ସତ୍ତ୍ଵଂ
ତମୋ ରଜୋ ଵା ମହଦାଦଯୋଽମୀ ।
ନ ପ୍ରାଣବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯଦେଵତା ଵା
ନ ସନ୍ନିଵେଶଃ ଖଲୁ ଲୋକକଲ୍ପଃ ॥ ୨୦ ॥
ନ ସ୍ଵପ୍ନଜାଗ୍ରନ୍ନ ଚ ତତ୍ ସୁଷୁପ୍ତଂ
ନ ଖଂ ଜଲଂ ଭୂରନିଲୋଽଗ୍ନିରର୍କଃ ।
ସଂସୁପ୍ତଵଚ୍ଛୂନ୍ଯଵଦପ୍ରତର୍କ୍ଯଂ
ତନ୍ମୂଲଭୂତଂ ପଦମାମନନ୍ତି ॥ ୨୧ ॥
ଲଯଃ ପ୍ରାକୃତିକୋ ହ୍ଯେଷ ପୁରୁଷାଵ୍ଯକ୍ତଯୋର୍ଯଦା ।
ଶକ୍ତଯଃ ସମ୍ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ଵିଵଶାଃ କାଲଵିଦ୍ରୁତାଃ ॥ ୨୨ ॥
ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥରୂପେଣ ଜ୍ଞାନଂ ଭାତି ତଦାଶ୍ରଯମ୍ ।
ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵାଵ୍ଯତିରେକାଭ୍ଯାମାଦ୍ଯନ୍ତଵଦଵସ୍ତୁ ଯତ୍ ॥ ୨୩ ॥
ଦୀପଶ୍ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ରୂପଂ ଚ ଜ୍ଯୋତିଷୋ ନ ପୃଥଗ୍ ଭଵେତ୍ ।
ଏଵଂ ଧୀଃ ଖାନି ମାତ୍ରାଶ୍ଚ ନ ସ୍ଯୁରନ୍ଯତମାଦୃତାତ୍ ॥ ୨୪ ॥
ବୁଦ୍ଧେର୍ଜାଗରଣଂ ସ୍ଵପ୍ନଃ ସୁଷୁପ୍ତିରିତି ଚୋଚ୍ଯତେ ।
ମାଯାମାତ୍ରମିଦଂ ରାଜନ୍ ନାନାତ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମନି ॥ ୨୫ ॥
ଯଥା ଜଲଧରା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଭଵନ୍ତି ନ ଭଵନ୍ତି ଚ ।
ବ୍ରହ୍ମଣୀଦଂ ତଥା ଵିଶ୍ଵମଵଯଵ୍ଯୁଦଯାପ୍ଯଯାତ୍ ॥ ୨୬ ॥
ସତ୍ଯଂ ହ୍ଯଵଯଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସର୍ଵାଵଯଵିନାମିହ ।
ଵିନାର୍ଥେନ ପ୍ରତୀଯେରନ୍ ପଟସ୍ଯେଵାଙ୍ଗ ତନ୍ତଵଃ ॥ ୨୭ ॥
ଯତ୍ ସାମାନ୍ଯଵିଶେଷାଭ୍ଯାମୁପଲଭ୍ଯେତ ସ ଭ୍ରମଃ ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯାପାଶ୍ରଯାତ୍ ସର୍ଵମାଦ୍ଯନ୍ତଵଦଵସ୍ତୁ ଯତ୍ ॥ ୨୮ ॥
ଵିକାରଃ ଖ୍ଯାଯମାନୋଽପି ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମାନମନ୍ତରା ।
ନ ନିରୂପ୍ଯୋଽସ୍ତ୍ଯଣୁରପି ସ୍ଯାଚ୍ଚେଚ୍ଚିତ୍ସମ ଆତ୍ମଵତ୍ ॥ ୨୯ ॥
ନ ହି ସତ୍ଯସ୍ଯ ନାନାତ୍ଵମଵିଦ୍ଵାନ୍ ଯଦି ମନ୍ଯତେ ।
ନାନାତ୍ଵଂ ଛିଦ୍ରଯୋର୍ଯଦ୍ଵଜ୍ଜ୍ଯୋତିଷୋର୍ଵାତଯୋରିଵ ॥ ୩୦ ॥
ଯଥା ହିରଣ୍ଯଂ ବହୁଧା ସମୀଯତେ
ନୃଭିଃ କ୍ରିଯାଭିର୍ଵ୍ଯଵହାରଵର୍ତ୍ମସୁ ।
ଏଵଂ ଵଚୋଭିର୍ଭଗଵାନଧୋକ୍ଷଜୋ
ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଯତେ ଲୌକିକଵୈଦିକୈର୍ଜନୈଃ ॥ ୩୧ ॥
ଯଥା ଘନୋଽର୍କପ୍ରଭଵୋଽର୍କଦର୍ଶିତୋ
ହ୍ଯର୍କାଂଶଭୂତସ୍ଯ ଚ ଚକ୍ଷୁଷସ୍ତମଃ ।
ଏଵଂ ତ୍ଵହଂ ବ୍ରହ୍ମଗୁଣସ୍ତଦୀକ୍ଷିତୋ
ବ୍ରହ୍ମାଂଶକସ୍ଯାତ୍ମନ ଆତ୍ମବନ୍ଧନଃ ॥ ୩୨ ॥
ଘନୋ ଯଦାର୍କପ୍ରଭଵୋ ଵିଦୀର୍ଯତେ
ଚକ୍ଷୁଃ ସ୍ଵରୂପଂ ରଵିମୀକ୍ଷତେ ତଦା ।
ଯଦା ହ୍ଯହଙ୍କାର ଉପାଧିରାତ୍ମନୋ
ଜିଜ୍ଞାସଯା ନଶ୍ଯତି ତର୍ହ୍ଯନୁସ୍ମରେତ୍ ॥ ୩୩ ॥
ଯଦୈଵମେତେନ ଵିଵେକହେତିନା
ମାଯାମଯାହଙ୍କରଣାତ୍ମବନ୍ଧନମ୍ ।
ଛିତ୍ତ୍ଵାଚ୍ଯୁତାତ୍ମାନୁଭଵୋଽଵତିଷ୍ଠତେ
ତମାହୁରାତ୍ଯନ୍ତିକମଙ୍ଗ ସମ୍ପ୍ଲଵମ୍ ॥ ୩୪ ॥
ନିତ୍ଯଦା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ପରନ୍ତପ ।
ଉତ୍ପତ୍ତିପ୍ରଲଯାଵେକେ ସୂକ୍ଷ୍ମଜ୍ଞାଃ ସମ୍ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ॥ ୩୫ ॥
କାଲସ୍ରୋତୋଜଵେନାଶୁ ହ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ନିତ୍ଯଦା ।
ପରିଣାମିନାମଵସ୍ଥାସ୍ତା ଜନ୍ମପ୍ରଲଯହେତଵଃ ॥ ୩୬ ॥
ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଵତାନେନ କାଲେନେଶ୍ଵରମୂର୍ତିନା ।
ଅଵସ୍ଥା ନୈଵ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିଯତି ଜ୍ଯୋତିଷାମିଵ ॥ ୩୭ ॥
ନିତ୍ଯୋ ନୈମିତ୍ତିକଶ୍ଚୈଵ ତଥା ପ୍ରାକୃତିକୋ ଲଯଃ ।
ଆତ୍ଯନ୍ତିକଶ୍ଚ କଥିତଃ କାଲସ୍ଯ ଗତିରୀଦୃଶୀ ॥ ୩୮ ॥
ଏତାଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଗଦ୍ଵିଧାତୁ-
ର୍ନାରାଯଣସ୍ଯାଖିଲସତ୍ତ୍ଵଧାମ୍ନଃ ।
ଲୀଲାକଥାସ୍ତେ କଥିତାଃ ସମାସତଃ
କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ନାଜୋଽପ୍ଯଭିଧାତୁମୀଶଃ ॥ ୩୯ ॥
ସଂସାରସିନ୍ଧୁମତିଦୁସ୍ତରମୁତ୍ତିତୀର୍ଷୋ-
ର୍ନାନ୍ଯଃ ପ୍ଲଵୋ ଭଗଵତଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସ୍ଯ ।
ଲୀଲାକଥାରସନିଷେଵଣମନ୍ତରେଣ
ପୁଂସୋ ଭଵେଦ୍ ଵିଵିଧଦୁଃଖଦଵାର୍ଦିତସ୍ଯ ॥ ୪୦ ॥
ପୁରାଣସଂହିତାମେତାମୃଷିର୍ନାରାଯଣୋଽଵ୍ଯଯଃ ।
ନାରଦାଯ ପୁରା ପ୍ରାହ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନାଯ ସଃ ॥ ୪୧ ॥
ସ ଵୈ ମହ୍ଯଂ ମହାରାଜ ଭଗଵାନ୍ ବାଦରାଯଣଃ ।
ଇମାଂ ଭାଗଵତୀଂ ପ୍ରୀତଃ ସଂହିତାଂ ଵେଦସମ୍ମିତାମ୍ ॥ ୪୨ ॥
ଇମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତ୍ଯସୌ ସୂତ ଋଷିଭ୍ଯୋ ନୈମିଷାଲଯେ ।
ଦୀର୍ଘସତ୍ରେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ପୃଷ୍ଟଃ ଶୌନକାଦିଭିଃ ॥ ୪୩ ॥

Explore More