മൈത്രേയ ഉവാച
ചരമഃ സദ്വിശേഷാണാമനേകോഽസംയുതഃ സദാ ।
പരമാണുഃ സ വിജ്ഞേയോ നൃണാമൈക്യഭ്രമോ യതഃ ॥ ൧ ॥
ചരമഃ സദ്വിശേഷാണാമനേകോഽസംയുതഃ സദാ ।
പരമാണുഃ സ വിജ്ഞേയോ നൃണാമൈക്യഭ്രമോ യതഃ ॥ ൧ ॥
സത ഏവ പദാര്ഥസ്യ സ്വരൂപാവസ്ഥിതസ്യ യത് ।
കൈവല്യം പരമമഹാനവിശേഷോ നിരന്തരഃ ॥ ൨ ॥
കൈവല്യം പരമമഹാനവിശേഷോ നിരന്തരഃ ॥ ൨ ॥
ഏവം കാലോഽപ്യനുമിതഃ സൌക്ഷ്മ്യേ സ്ഥൌല്യേ ച സത്തമ ।
സംസ്ഥാനഭുക്ത്യാ ഭഗവാനവ്യക്തോ വ്യക്തഭുഗ്വിഭുഃ ॥ ൩ ॥
സംസ്ഥാനഭുക്ത്യാ ഭഗവാനവ്യക്തോ വ്യക്തഭുഗ്വിഭുഃ ॥ ൩ ॥
സ കാലഃ പരമാണുര്വൈ യോ ഭുങ്ക്തേ പരമാണുതാമ് ।
സതോഽവിശേഷഭുഗ്യസ്തു സ കാലഃ പരമോ മഹാന് ॥ ൪ ॥
സതോഽവിശേഷഭുഗ്യസ്തു സ കാലഃ പരമോ മഹാന് ॥ ൪ ॥
അണുര്ദ്വൌ പരമാണു സ്യാത്ത്രസരേണുസ്ത്രയഃ സ്മൃതഃ ।
ജാലാര്കരശ്മ്യവഗതഃ ഖമേവാനുപതന്നഗാത് ॥ ൫ ॥
ജാലാര്കരശ്മ്യവഗതഃ ഖമേവാനുപതന്നഗാത് ॥ ൫ ॥
ത്രസരേണുത്രികം ഭുങ്ക്തേ യഃ കാലഃ സ ത്രുടിഃ സ്മൃതഃ ।
ശതഭാഗസ്തു വേധഃ സ്യാത്തൈസ്ത്രിഭിസ്തു ലവഃ സ്മൃതഃ ॥ ൬ ॥
ശതഭാഗസ്തു വേധഃ സ്യാത്തൈസ്ത്രിഭിസ്തു ലവഃ സ്മൃതഃ ॥ ൬ ॥
നിമേഷസ്ത്രിലവോ ജ്ഞേയ ആമ്നാതസ്തേ ത്രയഃ ക്ഷണഃ ।
ക്ഷണാന് പഞ്ച വിദുഃ കാഷ്ഠാം ലഘു താ ദശ പഞ്ച ച ॥ ൭ ॥
ക്ഷണാന് പഞ്ച വിദുഃ കാഷ്ഠാം ലഘു താ ദശ പഞ്ച ച ॥ ൭ ॥
ലഘൂനി വൈ സമാമ്നാതാ ദശ പഞ്ച ച നാഡികാ ।
തേ ദ്വേ മുഹൂര്തഃ പ്രഹരഃ ഷഡ്യാമഃ സപ്ത നൃണാമ് ॥ ൮ ॥
തേ ദ്വേ മുഹൂര്തഃ പ്രഹരഃ ഷഡ്യാമഃ സപ്ത നൃണാമ് ॥ ൮ ॥
ദ്വാദശാര്ധപലോന്മാനം ചതുര്ഭിശ്ചതുരങ്ഗുലൈഃ ।
സ്വര്ണമാഷൈഃ കൃതച്ഛിദ്രം യാവത്പ്രസ്ഥജലപ്ലുതമ് ॥ ൯ ॥
സ്വര്ണമാഷൈഃ കൃതച്ഛിദ്രം യാവത്പ്രസ്ഥജലപ്ലുതമ് ॥ ൯ ॥
യാമാശ്ചത്വാരശ്ചത്വാരോ മര്ത്യാനാമഹനീ ഉഭേ ।
പക്ഷഃ പഞ്ചദശാഹാനി ശുക്ലഃ കൃഷ്ണശ്ച മാനദ ॥ ൧൦ ॥
പക്ഷഃ പഞ്ചദശാഹാനി ശുക്ലഃ കൃഷ്ണശ്ച മാനദ ॥ ൧൦ ॥
തയോഃ സമുച്ചയോ മാസഃ പിതൃണാം തദഹര്നിശമ് ।
ദ്വൌ താവൃതുഃ ഷഡയനം ദക്ഷിണം ചോത്തരം ദിവി ॥ ൧൧ ॥
ദ്വൌ താവൃതുഃ ഷഡയനം ദക്ഷിണം ചോത്തരം ദിവി ॥ ൧൧ ॥
അയനേ ചാഹനീ പ്രാഹുര്വത്സരോ ദ്വാദശ സ്മൃതഃ ।
സംവത്സരശതം നൃണാം
പരമായുര്നിരൂപിതമ് ॥ ൧൨ ॥
സംവത്സരശതം നൃണാം
പരമായുര്നിരൂപിതമ് ॥ ൧൨ ॥
ഗ്രഹര്ക്ഷതാരാചക്രസ്ഥഃ പരമാണ്വാദിനാ ജഗത് ।
സംവത്സരാവസാനേന പര്യേത്യനിമിഷോ വിഭുഃ ॥ ൧൩ ॥
സംവത്സരാവസാനേന പര്യേത്യനിമിഷോ വിഭുഃ ॥ ൧൩ ॥
സംവത്സരഃ പരിവത്സര ഇഡാവത്സര ഏവ ച ।
അനുവത്സരോ വത്സരശ്ച വിദുരൈവം പ്രഭാഷ്യതേ ॥ ൧൪ ॥
അനുവത്സരോ വത്സരശ്ച വിദുരൈവം പ്രഭാഷ്യതേ ॥ ൧൪ ॥
യഃ സൃജ്യശക്തിമുരുധോച്ഛ്വസയന് സ്വശക്ത്യാ
പുംസോഽഭ്രമായ ദിവി ധാവതി ഭൂതഭേദഃ ।
കാലാഖ്യയാ ഗുണമയം ക്രതുഭിര്വിതന്വം-
സ്തസ്മൈ ബലിം ഹരത വത്സരപഞ്ചകായ ॥ ൧൫ ॥
പുംസോഽഭ്രമായ ദിവി ധാവതി ഭൂതഭേദഃ ।
കാലാഖ്യയാ ഗുണമയം ക്രതുഭിര്വിതന്വം-
സ്തസ്മൈ ബലിം ഹരത വത്സരപഞ്ചകായ ॥ ൧൫ ॥
വിദുര ഉവാച
പിതൃദേവമനുഷ്യാണാമായുഃ പരമിദം സ്മൃതമ് ।
പരേഷാം ഗതിമാചക്ഷ്വ യേ സ്യുഃകല്പാദ് ബഹിര്വിദഃ ॥ ൧൬ ॥
പിതൃദേവമനുഷ്യാണാമായുഃ പരമിദം സ്മൃതമ് ।
പരേഷാം ഗതിമാചക്ഷ്വ യേ സ്യുഃകല്പാദ് ബഹിര്വിദഃ ॥ ൧൬ ॥
ഭഗവാന് വേദ കാലസ്യ ഗതിം ഭഗവതോ നനു ।
വിശ്വം വിചക്ഷതേ ധീരാ യോഗരാദ്ധേന ചക്ഷുഷാ ॥ ൧൭ ॥
വിശ്വം വിചക്ഷതേ ധീരാ യോഗരാദ്ധേന ചക്ഷുഷാ ॥ ൧൭ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരം ച കലിശ്ചേതി ചതുര്യുഗമ് ।
ദിവ്യൈര്ദ്വാദശഭിര്വര്ഷൈഃ സാവധാനം നിരൂപിതമ് ॥ ൧൮ ॥
കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരം ച കലിശ്ചേതി ചതുര്യുഗമ് ।
ദിവ്യൈര്ദ്വാദശഭിര്വര്ഷൈഃ സാവധാനം നിരൂപിതമ് ॥ ൧൮ ॥
ചത്വാരി ത്രീണി ദ്വൈ ചൈകം കൃതാദിഷു യഥാക്രമമ് ।
സംഖ്യാതാനി സഹസ്രാണി ദ്വിഗുണാനി ശതാനി ച ॥ ൧൯ ॥
സംഖ്യാതാനി സഹസ്രാണി ദ്വിഗുണാനി ശതാനി ച ॥ ൧൯ ॥
സന്ധ്യാസന്ധ്യാംശയോരന്തര്യഃ കാലഃ ശതസംഖ്യയോഃ ।
തമേവാഹുര്യുഗം തജ്ജ്ഞാ യത്ര ധര്മോ വിധീയതേ ॥ ൨൦ ॥
തമേവാഹുര്യുഗം തജ്ജ്ഞാ യത്ര ധര്മോ വിധീയതേ ॥ ൨൦ ॥
ധര്മശ്ചതുഷ്പാന്മനുജാന് കൃതേ സമനുവര്തതേ ।
സ ഏവാന്യേഷ്വധര്മേണ വ്യേതി പാദേന വര്ധതാ ॥ ൨൧ ॥
സ ഏവാന്യേഷ്വധര്മേണ വ്യേതി പാദേന വര്ധതാ ॥ ൨൧ ॥
ത്രിലോക്യാ യുഗസാഹസ്രം ബഹിരാബ്രഹ്മണോ ദിനമ് ।
താവത്യേവ നിശാ താത യന്നിമീലതി വിശ്വസൃക് ॥ ൨൨ ॥
താവത്യേവ നിശാ താത യന്നിമീലതി വിശ്വസൃക് ॥ ൨൨ ॥
നിശാവസാന ആരബ്ധോ ലോകകല്പോഽനുവര്തതേ ।
യാവദ്ദിനം ഭഗവതോ മനൂന് ഭുഞ്ജംശ്ചതുര്ദശ ॥ ൨൩ ॥
യാവദ്ദിനം ഭഗവതോ മനൂന് ഭുഞ്ജംശ്ചതുര്ദശ ॥ ൨൩ ॥
സ്വം സ്വം കാലം മനുര്ഭുങ്ക്തേ സാധികാം ഹ്യേകസപ്തതിമ് ॥ ൨൪ ॥
മന്വന്തരേഷു മനവസ്തദ്വംശ്യാ ഋഷയഃ സുരാഃ ।
ഭവന്തി ചൈവ യുഗപത്സുരേശാശ്ചാനു യേ ച താന് ॥ ൨൫ ॥
ഭവന്തി ചൈവ യുഗപത്സുരേശാശ്ചാനു യേ ച താന് ॥ ൨൫ ॥
ഏഷ ദൈനന്ദിനഃ സര്ഗോ ബ്രാഹ്മസ്ത്രൈലോക്യവര്തനഃ ।
തിര്യങ്നൃപിതൃദേവാനാം സമ്ഭവോ യത്ര കര്മഭിഃ ॥ ൨൬ ॥
തിര്യങ്നൃപിതൃദേവാനാം സമ്ഭവോ യത്ര കര്മഭിഃ ॥ ൨൬ ॥
മന്വന്തരേഷു ഭഗവാന് ബിഭ്രത്സത്ത്വം സ്വമൂര്തിഭിഃ ।
മന്വാദിഭിരിദം വിശ്വമവത്യുദിതപൌരുഷഃ ॥ ൨൭ ॥
മന്വാദിഭിരിദം വിശ്വമവത്യുദിതപൌരുഷഃ ॥ ൨൭ ॥
തമോമാത്രാമുപാദായ പ്രതിസംരുദ്ധവിക്രമഃ ।
കാലേനാനുഗതാശേഷ ആസ്തേ തൂഷ്ണീം ദിനാത്യയേ ॥ ൨൮ ॥
കാലേനാനുഗതാശേഷ ആസ്തേ തൂഷ്ണീം ദിനാത്യയേ ॥ ൨൮ ॥
തമേവാന്വപിധീയന്തേ ലോകോ ഭൂരാദയസ്ത്രയഃ ।
നിശായാമനുവൃത്തായാം നിര്മുക്തശശിഭാസ്കരമ് ॥ ൨൯ ॥
നിശായാമനുവൃത്തായാം നിര്മുക്തശശിഭാസ്കരമ് ॥ ൨൯ ॥
ത്രിലോക്യാം ദഹ്യമാനായാം ശക്ത്യാ സങ്കര്ഷണാഗ്നിനാ ।
യാന്ത്യൂഷ്മണാ മഹര്ലോകാജ്ജനം ഭൃഗ്വാദയോഽര്ദിതാഃ ॥ ൩൦ ॥
യാന്ത്യൂഷ്മണാ മഹര്ലോകാജ്ജനം ഭൃഗ്വാദയോഽര്ദിതാഃ ॥ ൩൦ ॥
താവത്ത്രിഭുവനം സദ്യഃ കല്പാന്തൈധിതസിന്ധവഃ ।
പ്ലാവയന്ത്യുത്കടാടോപചണ്ഡവാതേരിതോര്മയഃ ॥ ൩൧ ॥
പ്ലാവയന്ത്യുത്കടാടോപചണ്ഡവാതേരിതോര്മയഃ ॥ ൩൧ ॥
അന്തഃ സ തസ്മിന് സലില ആസ്തേഽനന്താസനോ ഹരിഃ ।
യോഗനിദ്രാനിമീലാക്ഷഃ സ്തൂയമാനോ ജനാലയൈഃ ॥ ൩൨ ॥
യോഗനിദ്രാനിമീലാക്ഷഃ സ്തൂയമാനോ ജനാലയൈഃ ॥ ൩൨ ॥
ഏവംവിധൈരഹോരാത്രൈഃ കാലഗത്യോപലക്ഷിതൈഃ ।
അപക്ഷിതമിവാസ്യാപി പരമായുര്വയഃ ശതമ് ॥ ൩൩ ॥
അപക്ഷിതമിവാസ്യാപി പരമായുര്വയഃ ശതമ് ॥ ൩൩ ॥
യദര്ധമായുഷസ്തസ്യ പരാര്ധമഭിധീയതേ ।
പൂര്വഃ പരാര്ധോഽപക്രാന്തോ ഹ്യപരോഽദ്യ പ്രവര്തതേ ॥ ൩൪ ॥
പൂര്വഃ പരാര്ധോഽപക്രാന്തോ ഹ്യപരോഽദ്യ പ്രവര്തതേ ॥ ൩൪ ॥
പൂര്വസ്യാദൌ പരാര്ധസ്യ ബ്രാഹ്മോ നാമ മഹാനഭൂത് ।
കല്പോ യത്രാഭവദ്ബ്രഹ്മാ ശബ്ദബ്രഹ്മേതി യം വിദുഃ ॥ ൩൫ ॥
കല്പോ യത്രാഭവദ്ബ്രഹ്മാ ശബ്ദബ്രഹ്മേതി യം വിദുഃ ॥ ൩൫ ॥
തസ്യൈവ ചാന്തേ കല്പോഽഭൂദ് യം പാദ്മമഭിചക്ഷതേ ।
യദ്ധരേര്നാഭിസരസ ആസീല്ലോകസരോരുഹമ് ॥ ൩൬ ॥
യദ്ധരേര്നാഭിസരസ ആസീല്ലോകസരോരുഹമ് ॥ ൩൬ ॥
അയം തു കഥിതഃ കല്പോ ദ്വിതീയസ്യാപി ഭാരത ।
വാരാഹ ഇതി വിഖ്യാതോ യത്രാസീച്ഛൂകരോ ഹരിഃ ॥ ൩൭ ॥
വാരാഹ ഇതി വിഖ്യാതോ യത്രാസീച്ഛൂകരോ ഹരിഃ ॥ ൩൭ ॥
കാലോഽയം ദ്വിപരാര്ധാഖ്യോ നിമേഷ ഉപചര്യതേ ।
അവ്യാകൃതസ്യാനന്തസ്യ ഹ്യനാദേര്ജഗദാത്മനഃ ॥ ൩൮ ॥
അവ്യാകൃതസ്യാനന്തസ്യ ഹ്യനാദേര്ജഗദാത്മനഃ ॥ ൩൮ ॥
കാലോഽയം പരമാണ്വാദിര്ദ്വിപരാര്ധാന്ത ഈശ്വരഃ ।
നൈവേശിതും പ്രഭുര്ഭൂമ്ന ഈശ്വരോ ധാമമാനിനാമ് ॥ ൩൯ ॥
നൈവേശിതും പ്രഭുര്ഭൂമ്ന ഈശ്വരോ ധാമമാനിനാമ് ॥ ൩൯ ॥
വികാരൈഃ സഹിതോ യുക്തൈര്വിശേഷാദിഭിരാവൃതഃ ।
ആണ്ഡകോശോ ബഹിരയം പഞ്ചാശത്കോടിവിസ്തൃതഃ ॥ ൪൦ ॥
ആണ്ഡകോശോ ബഹിരയം പഞ്ചാശത്കോടിവിസ്തൃതഃ ॥ ൪൦ ॥
ദശോത്തരാധികൈര്യത്ര പ്രവിഷ്ടഃ പരമാണുവത് ।
ലക്ഷ്യതേഽന്തര്ഗതാശ്ചാന്യേ കോടിശോ ഹ്യണ്ഡരാശയഃ ॥ ൪൧ ॥
ലക്ഷ്യതേഽന്തര്ഗതാശ്ചാന്യേ കോടിശോ ഹ്യണ്ഡരാശയഃ ॥ ൪൧ ॥
തദാഹുരക്ഷരം ബ്രഹ്മ സര്വകാരണകാരണമ് ।
വിഷ്ണോര്ധാമ പരം സാക്ഷാത്പുരുഷസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ ൪൨ ॥
വിഷ്ണോര്ധാമ പരം സാക്ഷാത്പുരുഷസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ ൪൨ ॥