మైత్రేయ ఉవాచ
చరమః సద్విశేషాణామనేకోఽసంయుతః సదా ।
పరమాణుః స విజ్ఞేయో నృణామైక్యభ్రమో యతః ॥ ౧ ॥
చరమః సద్విశేషాణామనేకోఽసంయుతః సదా ।
పరమాణుః స విజ్ఞేయో నృణామైక్యభ్రమో యతః ॥ ౧ ॥
సత ఏవ పదార్థస్య స్వరూపావస్థితస్య యత్ ।
కైవల్యం పరమమహానవిశేషో నిరన్తరః ॥ ౨ ॥
కైవల్యం పరమమహానవిశేషో నిరన్తరః ॥ ౨ ॥
ఏవం కాలోఽప్యనుమితః సౌక్ష్మ్యే స్థౌల్యే చ సత్తమ ।
సంస్థానభుక్త్యా భగవానవ్యక్తో వ్యక్తభుగ్విభుః ॥ ౩ ॥
సంస్థానభుక్త్యా భగవానవ్యక్తో వ్యక్తభుగ్విభుః ॥ ౩ ॥
స కాలః పరమాణుర్వై యో భుఙ్క్తే పరమాణుతామ్ ।
సతోఽవిశేషభుగ్యస్తు స కాలః పరమో మహాన్ ॥ ౪ ॥
సతోఽవిశేషభుగ్యస్తు స కాలః పరమో మహాన్ ॥ ౪ ॥
అణుర్ద్వౌ పరమాణు స్యాత్త్రసరేణుస్త్రయః స్మృతః ।
జాలార్కరశ్మ్యవగతః ఖమేవానుపతన్నగాత్ ॥ ౫ ॥
జాలార్కరశ్మ్యవగతః ఖమేవానుపతన్నగాత్ ॥ ౫ ॥
త్రసరేణుత్రికం భుఙ్క్తే యః కాలః స త్రుటిః స్మృతః ।
శతభాగస్తు వేధః స్యాత్తైస్త్రిభిస్తు లవః స్మృతః ॥ ౬ ॥
శతభాగస్తు వేధః స్యాత్తైస్త్రిభిస్తు లవః స్మృతః ॥ ౬ ॥
నిమేషస్త్రిలవో జ్ఞేయ ఆమ్నాతస్తే త్రయః క్షణః ।
క్షణాన్ పఞ్చ విదుః కాష్ఠాం లఘు తా దశ పఞ్చ చ ॥ ౭ ॥
క్షణాన్ పఞ్చ విదుః కాష్ఠాం లఘు తా దశ పఞ్చ చ ॥ ౭ ॥
లఘూని వై సమామ్నాతా దశ పఞ్చ చ నాడికా ।
తే ద్వే ముహూర్తః ప్రహరః షడ్యామః సప్త నృణామ్ ॥ ౮ ॥
తే ద్వే ముహూర్తః ప్రహరః షడ్యామః సప్త నృణామ్ ॥ ౮ ॥
ద్వాదశార్ధపలోన్మానం చతుర్భిశ్చతురఙ్గులైః ।
స్వర్ణమాషైః కృతచ్ఛిద్రం యావత్ప్రస్థజలప్లుతమ్ ॥ ౯ ॥
స్వర్ణమాషైః కృతచ్ఛిద్రం యావత్ప్రస్థజలప్లుతమ్ ॥ ౯ ॥
యామాశ్చత్వారశ్చత్వారో మర్త్యానామహనీ ఉభే ।
పక్షః పఞ్చదశాహాని శుక్లః కృష్ణశ్చ మానద ॥ ౧౦ ॥
పక్షః పఞ్చదశాహాని శుక్లః కృష్ణశ్చ మానద ॥ ౧౦ ॥
తయోః సముచ్చయో మాసః పితృణాం తదహర్నిశమ్ ।
ద్వౌ తావృతుః షడయనం దక్షిణం చోత్తరం దివి ॥ ౧౧ ॥
ద్వౌ తావృతుః షడయనం దక్షిణం చోత్తరం దివి ॥ ౧౧ ॥
అయనే చాహనీ ప్రాహుర్వత్సరో ద్వాదశ స్మృతః ।
సంవత్సరశతం నృణాం
పరమాయుర్నిరూపితమ్ ॥ ౧౨ ॥
సంవత్సరశతం నృణాం
పరమాయుర్నిరూపితమ్ ॥ ౧౨ ॥
గ్రహర్క్షతారాచక్రస్థః పరమాణ్వాదినా జగత్ ।
సంవత్సరావసానేన పర్యేత్యనిమిషో విభుః ॥ ౧౩ ॥
సంవత్సరావసానేన పర్యేత్యనిమిషో విభుః ॥ ౧౩ ॥
సంవత్సరః పరివత్సర ఇడావత్సర ఏవ చ ।
అనువత్సరో వత్సరశ్చ విదురైవం ప్రభాష్యతే ॥ ౧౪ ॥
అనువత్సరో వత్సరశ్చ విదురైవం ప్రభాష్యతే ॥ ౧౪ ॥
యః సృజ్యశక్తిమురుధోచ్ఛ్వసయన్ స్వశక్త్యా
పుంసోఽభ్రమాయ దివి ధావతి భూతభేదః ।
కాలాఖ్యయా గుణమయం క్రతుభిర్వితన్వం-
స్తస్మై బలిం హరత వత్సరపఞ్చకాయ ॥ ౧౫ ॥
పుంసోఽభ్రమాయ దివి ధావతి భూతభేదః ।
కాలాఖ్యయా గుణమయం క్రతుభిర్వితన్వం-
స్తస్మై బలిం హరత వత్సరపఞ్చకాయ ॥ ౧౫ ॥
విదుర ఉవాచ
పితృదేవమనుష్యాణామాయుః పరమిదం స్మృతమ్ ।
పరేషాం గతిమాచక్ష్వ యే స్యుఃకల్పాద్ బహిర్విదః ॥ ౧౬ ॥
పితృదేవమనుష్యాణామాయుః పరమిదం స్మృతమ్ ।
పరేషాం గతిమాచక్ష్వ యే స్యుఃకల్పాద్ బహిర్విదః ॥ ౧౬ ॥
భగవాన్ వేద కాలస్య గతిం భగవతో నను ।
విశ్వం విచక్షతే ధీరా యోగరాద్ధేన చక్షుషా ॥ ౧౭ ॥
విశ్వం విచక్షతే ధీరా యోగరాద్ధేన చక్షుషా ॥ ౧౭ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
కృతం త్రేతా ద్వాపరం చ కలిశ్చేతి చతుర్యుగమ్ ।
దివ్యైర్ద్వాదశభిర్వర్షైః సావధానం నిరూపితమ్ ॥ ౧౮ ॥
కృతం త్రేతా ద్వాపరం చ కలిశ్చేతి చతుర్యుగమ్ ।
దివ్యైర్ద్వాదశభిర్వర్షైః సావధానం నిరూపితమ్ ॥ ౧౮ ॥
చత్వారి త్రీణి ద్వై చైకం కృతాదిషు యథాక్రమమ్ ।
సంఖ్యాతాని సహస్రాణి ద్విగుణాని శతాని చ ॥ ౧౯ ॥
సంఖ్యాతాని సహస్రాణి ద్విగుణాని శతాని చ ॥ ౧౯ ॥
సన్ధ్యాసన్ధ్యాంశయోరన్తర్యః కాలః శతసంఖ్యయోః ।
తమేవాహుర్యుగం తజ్జ్ఞా యత్ర ధర్మో విధీయతే ॥ ౨౦ ॥
తమేవాహుర్యుగం తజ్జ్ఞా యత్ర ధర్మో విధీయతే ॥ ౨౦ ॥
ధర్మశ్చతుష్పాన్మనుజాన్ కృతే సమనువర్తతే ।
స ఏవాన్యేష్వధర్మేణ వ్యేతి పాదేన వర్ధతా ॥ ౨౧ ॥
స ఏవాన్యేష్వధర్మేణ వ్యేతి పాదేన వర్ధతా ॥ ౨౧ ॥
త్రిలోక్యా యుగసాహస్రం బహిరాబ్రహ్మణో దినమ్ ।
తావత్యేవ నిశా తాత యన్నిమీలతి విశ్వసృక్ ॥ ౨౨ ॥
తావత్యేవ నిశా తాత యన్నిమీలతి విశ్వసృక్ ॥ ౨౨ ॥
నిశావసాన ఆరబ్ధో లోకకల్పోఽనువర్తతే ।
యావద్దినం భగవతో మనూన్ భుఞ్జంశ్చతుర్దశ ॥ ౨౩ ॥
యావద్దినం భగవతో మనూన్ భుఞ్జంశ్చతుర్దశ ॥ ౨౩ ॥
స్వం స్వం కాలం మనుర్భుఙ్క్తే సాధికాం హ్యేకసప్తతిమ్ ॥ ౨౪ ॥
మన్వన్తరేషు మనవస్తద్వంశ్యా ఋషయః సురాః ।
భవన్తి చైవ యుగపత్సురేశాశ్చాను యే చ తాన్ ॥ ౨౫ ॥
భవన్తి చైవ యుగపత్సురేశాశ్చాను యే చ తాన్ ॥ ౨౫ ॥
ఏష దైనన్దినః సర్గో బ్రాహ్మస్త్రైలోక్యవర్తనః ।
తిర్యఙ్నృపితృదేవానాం సమ్భవో యత్ర కర్మభిః ॥ ౨౬ ॥
తిర్యఙ్నృపితృదేవానాం సమ్భవో యత్ర కర్మభిః ॥ ౨౬ ॥
మన్వన్తరేషు భగవాన్ బిభ్రత్సత్త్వం స్వమూర్తిభిః ।
మన్వాదిభిరిదం విశ్వమవత్యుదితపౌరుషః ॥ ౨౭ ॥
మన్వాదిభిరిదం విశ్వమవత్యుదితపౌరుషః ॥ ౨౭ ॥
తమోమాత్రాముపాదాయ ప్రతిసంరుద్ధవిక్రమః ।
కాలేనానుగతాశేష ఆస్తే తూష్ణీం దినాత్యయే ॥ ౨౮ ॥
కాలేనానుగతాశేష ఆస్తే తూష్ణీం దినాత్యయే ॥ ౨౮ ॥
తమేవాన్వపిధీయన్తే లోకో భూరాదయస్త్రయః ।
నిశాయామనువృత్తాయాం నిర్ముక్తశశిభాస్కరమ్ ॥ ౨౯ ॥
నిశాయామనువృత్తాయాం నిర్ముక్తశశిభాస్కరమ్ ॥ ౨౯ ॥
త్రిలోక్యాం దహ్యమానాయాం శక్త్యా సఙ్కర్షణాగ్నినా ।
యాన్త్యూష్మణా మహర్లోకాజ్జనం భృగ్వాదయోఽర్దితాః ॥ ౩౦ ॥
యాన్త్యూష్మణా మహర్లోకాజ్జనం భృగ్వాదయోఽర్దితాః ॥ ౩౦ ॥
తావత్త్రిభువనం సద్యః కల్పాన్తైధితసిన్ధవః ।
ప్లావయన్త్యుత్కటాటోపచణ్డవాతేరితోర్మయః ॥ ౩౧ ॥
ప్లావయన్త్యుత్కటాటోపచణ్డవాతేరితోర్మయః ॥ ౩౧ ॥
అన్తః స తస్మిన్ సలిల ఆస్తేఽనన్తాసనో హరిః ।
యోగనిద్రానిమీలాక్షః స్తూయమానో జనాలయైః ॥ ౩౨ ॥
యోగనిద్రానిమీలాక్షః స్తూయమానో జనాలయైః ॥ ౩౨ ॥
ఏవంవిధైరహోరాత్రైః కాలగత్యోపలక్షితైః ।
అపక్షితమివాస్యాపి పరమాయుర్వయః శతమ్ ॥ ౩౩ ॥
అపక్షితమివాస్యాపి పరమాయుర్వయః శతమ్ ॥ ౩౩ ॥
యదర్ధమాయుషస్తస్య పరార్ధమభిధీయతే ।
పూర్వః పరార్ధోఽపక్రాన్తో హ్యపరోఽద్య ప్రవర్తతే ॥ ౩౪ ॥
పూర్వః పరార్ధోఽపక్రాన్తో హ్యపరోఽద్య ప్రవర్తతే ॥ ౩౪ ॥
పూర్వస్యాదౌ పరార్ధస్య బ్రాహ్మో నామ మహానభూత్ ।
కల్పో యత్రాభవద్బ్రహ్మా శబ్దబ్రహ్మేతి యం విదుః ॥ ౩౫ ॥
కల్పో యత్రాభవద్బ్రహ్మా శబ్దబ్రహ్మేతి యం విదుః ॥ ౩౫ ॥
తస్యైవ చాన్తే కల్పోఽభూద్ యం పాద్మమభిచక్షతే ।
యద్ధరేర్నాభిసరస ఆసీల్లోకసరోరుహమ్ ॥ ౩౬ ॥
యద్ధరేర్నాభిసరస ఆసీల్లోకసరోరుహమ్ ॥ ౩౬ ॥
అయం తు కథితః కల్పో ద్వితీయస్యాపి భారత ।
వారాహ ఇతి విఖ్యాతో యత్రాసీచ్ఛూకరో హరిః ॥ ౩౭ ॥
వారాహ ఇతి విఖ్యాతో యత్రాసీచ్ఛూకరో హరిః ॥ ౩౭ ॥
కాలోఽయం ద్విపరార్ధాఖ్యో నిమేష ఉపచర్యతే ।
అవ్యాకృతస్యానన్తస్య హ్యనాదేర్జగదాత్మనః ॥ ౩౮ ॥
అవ్యాకృతస్యానన్తస్య హ్యనాదేర్జగదాత్మనః ॥ ౩౮ ॥
కాలోఽయం పరమాణ్వాదిర్ద్విపరార్ధాన్త ఈశ్వరః ।
నైవేశితుం ప్రభుర్భూమ్న ఈశ్వరో ధామమానినామ్ ॥ ౩౯ ॥
నైవేశితుం ప్రభుర్భూమ్న ఈశ్వరో ధామమానినామ్ ॥ ౩౯ ॥
వికారైః సహితో యుక్తైర్విశేషాదిభిరావృతః ।
ఆణ్డకోశో బహిరయం పఞ్చాశత్కోటివిస్తృతః ॥ ౪౦ ॥
ఆణ్డకోశో బహిరయం పఞ్చాశత్కోటివిస్తృతః ॥ ౪౦ ॥
దశోత్తరాధికైర్యత్ర ప్రవిష్టః పరమాణువత్ ।
లక్ష్యతేఽన్తర్గతాశ్చాన్యే కోటిశో హ్యణ్డరాశయః ॥ ౪౧ ॥
లక్ష్యతేఽన్తర్గతాశ్చాన్యే కోటిశో హ్యణ్డరాశయః ॥ ౪౧ ॥
తదాహురక్షరం బ్రహ్మ సర్వకారణకారణమ్ ।
విష్ణోర్ధామ పరం సాక్షాత్పురుషస్య మహాత్మనః ॥ ౪౨ ॥
విష్ణోర్ధామ పరం సాక్షాత్పురుషస్య మహాత్మనః ॥ ౪౨ ॥