শ্ৰীশুক উৱাচ
নিশম্য কৌষাৰৱিণোপৱৰ্ণিতাং
হৰেঃ কথাং কাৰণসূকৰাত্মনঃ ।
পুনঃ স পপ্ৰচ্ছ তমুদ্যতাঞ্জলি-
ৰ্ন চাতিতৃপ্তো ৱিদুৰো ধৃতৱ্ৰতঃ ॥ ১ ॥
নিশম্য কৌষাৰৱিণোপৱৰ্ণিতাং
হৰেঃ কথাং কাৰণসূকৰাত্মনঃ ।
পুনঃ স পপ্ৰচ্ছ তমুদ্যতাঞ্জলি-
ৰ্ন চাতিতৃপ্তো ৱিদুৰো ধৃতৱ্ৰতঃ ॥ ১ ॥
ৱিদুৰ উৱাচ
তেনৈৱ তু মুনিশ্ৰেষ্ঠ হৰিণা যজ্ঞমূৰ্তিনা ।
আদিদৈত্যো হিৰণ্যাক্ষো হত ইত্যনুশুশ্ৰুম ॥ ২ ॥
তেনৈৱ তু মুনিশ্ৰেষ্ঠ হৰিণা যজ্ঞমূৰ্তিনা ।
আদিদৈত্যো হিৰণ্যাক্ষো হত ইত্যনুশুশ্ৰুম ॥ ২ ॥
তস্য চোদ্ধৰতঃ ক্ষৌণীং স্ৱদংষ্ট্ৰাগ্ৰেণ লীলযা ।
দৈত্যৰাজস্য চ ব্ৰহ্মন্ কস্মাদ্ধেতোৰভূন্মৃধঃ ॥ ৩ ॥
দৈত্যৰাজস্য চ ব্ৰহ্মন্ কস্মাদ্ধেতোৰভূন্মৃধঃ ॥ ৩ ॥
শ্ৰদ্দধানায ভক্তায ব্ৰূহি তজ্জন্মৱিস্তৰম্ ।
ঋষে ন তৃপ্যতি মনঃ পৰং কৌতূহলং হি মে ॥ ৪ ॥
ঋষে ন তৃপ্যতি মনঃ পৰং কৌতূহলং হি মে ॥ ৪ ॥
মৈত্ৰেয উৱাচ
সাধু ৱীৰ ত্ৱযা পৃষ্টমৱতাৰকথাং হৰেঃ ।
যত্ত্ৱং পৃচ্ছসি মৰ্ত্যানাং মৃত্যুপাশৱিশাতনীম্ ॥ ৫ ॥
সাধু ৱীৰ ত্ৱযা পৃষ্টমৱতাৰকথাং হৰেঃ ।
যত্ত্ৱং পৃচ্ছসি মৰ্ত্যানাং মৃত্যুপাশৱিশাতনীম্ ॥ ৫ ॥
যযোত্তানপদঃ পুত্ৰো মুনিনা গীতযাৰ্ভকঃ ।
মৃত্যোঃ কৃত্ৱৈৱ মূৰ্ধ্ন্যঙ্ঘ্ৰি মাৰুৰোহ হৰেঃ পদম্ ॥ ৬ ॥
মৃত্যোঃ কৃত্ৱৈৱ মূৰ্ধ্ন্যঙ্ঘ্ৰি মাৰুৰোহ হৰেঃ পদম্ ॥ ৬ ॥
অথাত্ৰাপীতিহাসোঽযং শ্ৰুতো মে ৱৰ্ণিতঃ পুৰা ।
ব্ৰহ্মণা দেৱদেৱেন দেৱানামনুপৃচ্ছতাম্ ॥ ৭ ॥
ব্ৰহ্মণা দেৱদেৱেন দেৱানামনুপৃচ্ছতাম্ ॥ ৭ ॥
দিতিৰ্দাক্ষাযণী ক্ষত্তৰ্মাৰীচং কশ্যপং পতিম্ ।
অপত্যকামা চকমে সন্ধ্যাযাং হৃচ্ছযাৰ্দিতা ॥ ৮ ॥
অপত্যকামা চকমে সন্ধ্যাযাং হৃচ্ছযাৰ্দিতা ॥ ৮ ॥
ইষ্ট্ৱাগ্নিজিহ্ৱং পযসা পুৰুষং যজুষাং পতিম্ ।
নিম্লোচত্যৰ্ক আসীনমগ্ন্যগাৰে সমাহিতম্ ॥ ৯ ॥
নিম্লোচত্যৰ্ক আসীনমগ্ন্যগাৰে সমাহিতম্ ॥ ৯ ॥
দিতিৰুৱাচ
এষ মাং ত্ৱত্কৃতে ৱিদ্ৱন্ কাম আত্তশৰাসনঃ ।
দুনোতি দীনাং ৱিক্ৰম্য ৰম্ভামিৱ মতঙ্গজঃ ॥ ১০ ॥
এষ মাং ত্ৱত্কৃতে ৱিদ্ৱন্ কাম আত্তশৰাসনঃ ।
দুনোতি দীনাং ৱিক্ৰম্য ৰম্ভামিৱ মতঙ্গজঃ ॥ ১০ ॥
তদ্ভৱান্দহ্যমানাযাং সপত্নীনাং সমৃদ্ধিভিঃ ।
প্ৰজাৱতীনাং ভদ্ৰং তে ময্যাযুঙ্ক্তামনুগ্ৰহম্ ॥ ১১ ॥
প্ৰজাৱতীনাং ভদ্ৰং তে ময্যাযুঙ্ক্তামনুগ্ৰহম্ ॥ ১১ ॥
ভৰ্তৰ্যাপ্তোৰুমানানাং লোকানাৱিশতে যশঃ ।
পতিৰ্ভৱদ্ৱিধো যাসাং প্ৰজযা ননু জাযতে ॥ ১২ ॥
পতিৰ্ভৱদ্ৱিধো যাসাং প্ৰজযা ননু জাযতে ॥ ১২ ॥
পুৰা পিতা নো ভগৱান্দক্ষো দুহিতৃৱত্সলঃ ।
কং ৱৃণীত ৱৰং ৱত্সা ইত্যপৃচ্ছত নঃ পৃথক্ ॥ ১৩ ॥
কং ৱৃণীত ৱৰং ৱত্সা ইত্যপৃচ্ছত নঃ পৃথক্ ॥ ১৩ ॥
স ৱিদিত্ৱাত্মজানাং নো ভাৱং সন্তানভাৱনঃ ।
ত্ৰযোদশাদদাত্তাসাং যাস্তে শীলমনুৱ্ৰতাঃ ॥ ১৪ ॥
ত্ৰযোদশাদদাত্তাসাং যাস্তে শীলমনুৱ্ৰতাঃ ॥ ১৪ ॥
অথ মে কুৰু কল্যাণং কামং কমললোচন ।
আৰ্তোপসৰ্পণং ভূমন্নমোঘং হি মহীযসি ॥ ১৫ ॥
আৰ্তোপসৰ্পণং ভূমন্নমোঘং হি মহীযসি ॥ ১৫ ॥
ইতি তাং ৱীৰ মাৰীচঃ কৃপণাং বহুভাষিণীম্ ।
প্ৰত্যাহানুনযন্ ৱাচা প্ৰৱৃদ্ধানঙ্গকশ্মলাম্ ॥ ১৬ ॥
প্ৰত্যাহানুনযন্ ৱাচা প্ৰৱৃদ্ধানঙ্গকশ্মলাম্ ॥ ১৬ ॥
এষ তেঽহং ৱিধাস্যামি প্ৰিযং ভীৰু যদিচ্ছসি ।
তস্যাঃ কামং ন কঃ কুৰ্যাত্সিদ্ধিস্ত্ৰৈৱৰ্গিক যতঃ ॥ ১৭ ॥
তস্যাঃ কামং ন কঃ কুৰ্যাত্সিদ্ধিস্ত্ৰৈৱৰ্গিক যতঃ ॥ ১৭ ॥
সৰ্ৱাশ্ৰমানুপাদায স্ৱাশ্ৰমেণ কলত্ৰৱান্ ।
ৱ্যসনাৰ্ণৱমত্যেতি জলযানৈৰ্যথাৰ্ণৱম্ ॥ ১৮ ॥
ৱ্যসনাৰ্ণৱমত্যেতি জলযানৈৰ্যথাৰ্ণৱম্ ॥ ১৮ ॥
যামাহুৰাত্মনো হ্যৰ্ধং শ্ৰেযস্কামস্য মানিনি ।
যস্যাং স্ৱধুৰমধ্যস্য পুমাংশ্চৰতি ৱিজ্ৱৰঃ ॥ ১৯ ॥
যস্যাং স্ৱধুৰমধ্যস্য পুমাংশ্চৰতি ৱিজ্ৱৰঃ ॥ ১৯ ॥
যামাশ্ৰিত্যেন্দ্ৰিযাৰাতীন্দুৰ্জযানিতৰাশ্ৰমৈঃ ।
ৱযং জযেম হেলাভিৰ্দস্যূন্দুৰ্গপতিৰ্যথা ॥ ২০ ॥
ৱযং জযেম হেলাভিৰ্দস্যূন্দুৰ্গপতিৰ্যথা ॥ ২০ ॥
ন ৱযং প্ৰভৱস্তাং ত্ৱামনুকৰ্তুং গৃহেশ্ৱৰি ।
অপ্যাযুষা ৱা কাৰ্ত্স্ন্যেন যে চান্যে গুণগৃধ্নৱঃ ॥ ২১ ॥
অপ্যাযুষা ৱা কাৰ্ত্স্ন্যেন যে চান্যে গুণগৃধ্নৱঃ ॥ ২১ ॥
অথাপি কামমেতং তে প্ৰজাত্যৈ কৰৱাণ্যলম্ ।
যথা মাং নাতিৰোচন্তি মুহূৰ্তং প্ৰতিপালয ॥ ২২ ॥
যথা মাং নাতিৰোচন্তি মুহূৰ্তং প্ৰতিপালয ॥ ২২ ॥
এষা ঘোৰতমা ৱেলা ঘোৰাণাং ঘোৰদৰ্শনা ।
চৰন্তি যস্যাং ভূতানি ভূতেশানুচৰাণি হ ॥ ২৩ ॥
চৰন্তি যস্যাং ভূতানি ভূতেশানুচৰাণি হ ॥ ২৩ ॥
এতস্যাং সাধ্ৱি সন্ধ্যাযাং ভগৱান্ ভূতভাৱনঃ ।
পৰীতো ভূতপৰ্ষদ্ভিৰ্ৱৃষেণাটতি ভূতৰাট্ ॥ ২৪ ॥
পৰীতো ভূতপৰ্ষদ্ভিৰ্ৱৃষেণাটতি ভূতৰাট্ ॥ ২৪ ॥
শ্মশানচক্ৰানিলধূলিধূম্ৰ-
ৱিকীৰ্ণৱিদ্যোতজটাকলাপঃ ।
ভস্মাৱগুণ্ঠামলৰুক্মদেহো
দেৱস্ত্ৰিভিঃ পশ্যতি দেৱৰস্তে ॥ ২৫ ॥
ৱিকীৰ্ণৱিদ্যোতজটাকলাপঃ ।
ভস্মাৱগুণ্ঠামলৰুক্মদেহো
দেৱস্ত্ৰিভিঃ পশ্যতি দেৱৰস্তে ॥ ২৫ ॥
ন যস্য লোকে স্ৱজনঃ পৰো ৱা
নাত্যাদৃতো নোত কশ্চিদ্ৱিগৰ্হ্যঃ ।
ৱযং ৱ্ৰতৈৰ্যচ্চৰণাপৱিদ্ধা-
মাশাস্মহেঽজাং বত ভুক্তভোগাম্ ॥ ২৬ ॥
নাত্যাদৃতো নোত কশ্চিদ্ৱিগৰ্হ্যঃ ।
ৱযং ৱ্ৰতৈৰ্যচ্চৰণাপৱিদ্ধা-
মাশাস্মহেঽজাং বত ভুক্তভোগাম্ ॥ ২৬ ॥
যস্যানৱদ্যাচৰিতং মনীষিণো
গৃণন্ত্যৱিদ্যাপটলং বিভিত্সৱঃ ।
নিৰস্তসাম্যাতিশযোঽপি যত্স্ৱযং
পিশাচচৰ্যামচৰদ্গতিঃ সতাম্ ॥ ২৭ ॥
গৃণন্ত্যৱিদ্যাপটলং বিভিত্সৱঃ ।
নিৰস্তসাম্যাতিশযোঽপি যত্স্ৱযং
পিশাচচৰ্যামচৰদ্গতিঃ সতাম্ ॥ ২৭ ॥
হসন্তি যস্যাচৰিতং হি দুৰ্ভগাঃ
স্ৱাত্মন্-ৰতস্যাৱিদুষঃ সমীহিতম্ ।
যৈৰ্ৱস্ত্ৰমাল্যাভৰণানুলেপনৈঃ
শ্ৱভোজনং স্ৱাত্মতযোপলালিতম্ ॥ ২৮ ॥
স্ৱাত্মন্-ৰতস্যাৱিদুষঃ সমীহিতম্ ।
যৈৰ্ৱস্ত্ৰমাল্যাভৰণানুলেপনৈঃ
শ্ৱভোজনং স্ৱাত্মতযোপলালিতম্ ॥ ২৮ ॥
ব্ৰহ্মাদযো যত্কৃতসেতুপালা
যত্কাৰণং ৱিশ্ৱমিদং চ মাযা ।
আজ্ঞাকৰী যস্য পিশাচচৰ্যা
অহো ৱিভূম্নশ্চৰিতং ৱিডম্বনম্ ॥ ২৯ ॥
যত্কাৰণং ৱিশ্ৱমিদং চ মাযা ।
আজ্ঞাকৰী যস্য পিশাচচৰ্যা
অহো ৱিভূম্নশ্চৰিতং ৱিডম্বনম্ ॥ ২৯ ॥
মৈত্ৰেয উৱাচ
সৈৱং সংৱিদিতে ভৰ্ত্ৰা মন্মথোন্মথিতেন্দ্ৰিযা ।
জগ্ৰাহ ৱাসো ব্ৰহ্মৰ্ষেৰ্ৱৃষলীৱ গতত্ৰপা ॥ ৩০ ॥
সৈৱং সংৱিদিতে ভৰ্ত্ৰা মন্মথোন্মথিতেন্দ্ৰিযা ।
জগ্ৰাহ ৱাসো ব্ৰহ্মৰ্ষেৰ্ৱৃষলীৱ গতত্ৰপা ॥ ৩০ ॥
স ৱিদিত্ৱাথ ভাৰ্যাযাস্তং নিৰ্বন্ধং ৱিকৰ্মণি ।
নত্ৱা দিষ্টায ৰহসি তযাথোপৱিৱেশ হি ॥ ৩১ ॥
নত্ৱা দিষ্টায ৰহসি তযাথোপৱিৱেশ হি ॥ ৩১ ॥
অথোপস্পৃশ্য সলিলং প্ৰাণানাযম্য ৱাগ্যতঃ ।
ধ্যাযঞ্জজাপ ৱিৰজং ব্ৰহ্ম জ্যোতিঃ সনাতনম্ ॥ ৩২ ॥
ধ্যাযঞ্জজাপ ৱিৰজং ব্ৰহ্ম জ্যোতিঃ সনাতনম্ ॥ ৩২ ॥
দিতিস্তু ৱ্ৰীডিতা তেন কৰ্মাৱদ্যেন ভাৰত ।
উপসঙ্গম্য ৱিপ্ৰৰ্ষিমধোমুখ্যভ্যভাষত ॥ ৩৩ ॥
উপসঙ্গম্য ৱিপ্ৰৰ্ষিমধোমুখ্যভ্যভাষত ॥ ৩৩ ॥
দিতিৰুৱাচ
ন মে গৰ্ভমিমং ব্ৰহ্মন্ ভূতানামৃষভোঽৱধীত্ ।
ৰুদ্ৰঃ পতিৰ্হি ভূতানাং যস্যাকৰৱমংহসম্ ॥ ৩৪ ॥
ন মে গৰ্ভমিমং ব্ৰহ্মন্ ভূতানামৃষভোঽৱধীত্ ।
ৰুদ্ৰঃ পতিৰ্হি ভূতানাং যস্যাকৰৱমংহসম্ ॥ ৩৪ ॥
নমো ৰুদ্ৰায মহতে দেৱাযোগ্ৰায মীঢুষে ।
শিৱায ন্যস্তদণ্ডায ধৃতদণ্ডায মন্যৱে ॥ ৩৫ ॥
শিৱায ন্যস্তদণ্ডায ধৃতদণ্ডায মন্যৱে ॥ ৩৫ ॥
স নঃ প্ৰসীদতাং ভামো ভগৱানুৰ্ৱনুগ্ৰহঃ ।
ৱ্যাধস্যাপ্যনুকম্প্যানাং স্ত্ৰীণাং দেৱঃ সতীপতিঃ ॥ ৩৬ ॥
ৱ্যাধস্যাপ্যনুকম্প্যানাং স্ত্ৰীণাং দেৱঃ সতীপতিঃ ॥ ৩৬ ॥
মৈত্ৰেয উৱাচ
স্ৱসৰ্গস্যাশিষং লোক্যামাশাসানাং প্ৰৱেপতীম্ ।
নিৱৃত্তসন্ধ্যানিযমো ভাৰ্যামাহ প্ৰজাপতিঃ ॥ ৩৭ ॥
স্ৱসৰ্গস্যাশিষং লোক্যামাশাসানাং প্ৰৱেপতীম্ ।
নিৱৃত্তসন্ধ্যানিযমো ভাৰ্যামাহ প্ৰজাপতিঃ ॥ ৩৭ ॥
কশ্যপ উৱাচ
অপ্ৰাযত্যাদাত্মনস্তে দোষান্মৌহূৰ্তিকাদুত ।
মন্নিদেশাতিচাৰেণ দেৱানাং চাতিহেলনাত্ ॥ ৩৮ ॥
অপ্ৰাযত্যাদাত্মনস্তে দোষান্মৌহূৰ্তিকাদুত ।
মন্নিদেশাতিচাৰেণ দেৱানাং চাতিহেলনাত্ ॥ ৩৮ ॥
ভৱিষ্যতস্তৱাভদ্ৰাৱভদ্ৰে জাঠৰাধমৌ ।
লোকান্ সপালাংস্ত্ৰীংশ্চণ্ডি মুহুৰাক্ৰন্দযিষ্যতঃ ॥ ৩৯ ॥
লোকান্ সপালাংস্ত্ৰীংশ্চণ্ডি মুহুৰাক্ৰন্দযিষ্যতঃ ॥ ৩৯ ॥
প্ৰাণিনাং হন্যমানানাং দীনানামকৃতাগসাম্ ।
স্ত্ৰীণাং নিগৃহ্যমাণানাং কোপিতেষু মহাত্মসু ॥ ৪০ ॥
স্ত্ৰীণাং নিগৃহ্যমাণানাং কোপিতেষু মহাত্মসু ॥ ৪০ ॥
তদা ৱিশ্ৱেশ্ৱৰঃ ক্ৰুদ্ধো ভগৱাল্লোকভাৱনঃ ।
হনিষ্যত্যৱতীৰ্যাসৌ যথাদ্ৰীন্ শতপৰ্ৱধৃক্ ॥ ৪১ ॥
হনিষ্যত্যৱতীৰ্যাসৌ যথাদ্ৰীন্ শতপৰ্ৱধৃক্ ॥ ৪১ ॥
দিতিৰুৱাচ
ৱধং ভগৱতা সাক্ষাত্সুনাভোদাৰবাহুনা ।
আশাসে পুত্ৰযোৰ্মহ্যং মা ক্ৰুদ্ধাদ্ব্ৰাহ্মণাদ্প্ৰভো ॥ ৪২ ॥
ৱধং ভগৱতা সাক্ষাত্সুনাভোদাৰবাহুনা ।
আশাসে পুত্ৰযোৰ্মহ্যং মা ক্ৰুদ্ধাদ্ব্ৰাহ্মণাদ্প্ৰভো ॥ ৪২ ॥
ন ব্ৰহ্মদণ্ডদগ্ধস্য ন ভূতভযদস্য চ ।
নাৰকাশ্চানুগৃহ্ণন্তি যাং যাং যোনিমসৌ গতঃ ॥ ৪৩ ॥
নাৰকাশ্চানুগৃহ্ণন্তি যাং যাং যোনিমসৌ গতঃ ॥ ৪৩ ॥
কশ্যপ উৱাচ
কৃতশোকানুতাপেন সদ্যঃ প্ৰত্যৱমৰ্শনাত্ ।
ভগৱত্যুৰুমানাচ্চ ভৱে ময্যপি চাদৰাত্ ॥ ৪৪ ॥
কৃতশোকানুতাপেন সদ্যঃ প্ৰত্যৱমৰ্শনাত্ ।
ভগৱত্যুৰুমানাচ্চ ভৱে ময্যপি চাদৰাত্ ॥ ৪৪ ॥
পুত্ৰস্যৈৱ চ পুত্ৰাণাং ভৱিতৈকঃ সতাং মতঃ ।
গাস্যন্তি যদ্যশঃ শুদ্ধং ভগৱদ্যশসা সমম্ ॥ ৪৫ ॥
গাস্যন্তি যদ্যশঃ শুদ্ধং ভগৱদ্যশসা সমম্ ॥ ৪৫ ॥
যোগৈৰ্হেমেৱ দুৰ্ৱৰ্ণং ভাৱযিষ্যন্তি সাধৱঃ ।
নিৰ্ৱৈৰাদিভিৰাত্মানং যচ্ছীলমনুৱৰ্তিতুম্ ॥ ৪৬ ॥
নিৰ্ৱৈৰাদিভিৰাত্মানং যচ্ছীলমনুৱৰ্তিতুম্ ॥ ৪৬ ॥
যত্প্ৰসাদাদিদং ৱিশ্ৱং প্ৰসীদতি যদাত্মকম্ ।
স স্ৱদৃগ্ভগৱান্ যস্য তোষ্যতেঽনন্যযা দৃশা ॥ ৪৭ ॥
স স্ৱদৃগ্ভগৱান্ যস্য তোষ্যতেঽনন্যযা দৃশা ॥ ৪৭ ॥
স ৱৈ মহাভাগৱতো মহাত্মা
মহানুভাৱো মহতাং মহিষ্ঠঃ ।
প্ৰৱৃদ্ধভক্ত্যা হ্যনুভাৱিতাশযে
নিৱেশ্য ৱৈকুণ্ঠমিমং ৱিহাস্যতি ॥ ৪৮ ॥
মহানুভাৱো মহতাং মহিষ্ঠঃ ।
প্ৰৱৃদ্ধভক্ত্যা হ্যনুভাৱিতাশযে
নিৱেশ্য ৱৈকুণ্ঠমিমং ৱিহাস্যতি ॥ ৪৮ ॥
অলম্পটঃ শীলধৰো গুণাকৰো
হৃষ্টঃ পৰৰ্দ্ধ্যা ৱ্যথিতো দুঃখিতেষু ।
অভূতশত্ৰুৰ্জগতঃ শোকহৰ্তা
নৈদাঘিকং তাপমিৱোডুৰাজঃ ॥ ৪৯ ॥
হৃষ্টঃ পৰৰ্দ্ধ্যা ৱ্যথিতো দুঃখিতেষু ।
অভূতশত্ৰুৰ্জগতঃ শোকহৰ্তা
নৈদাঘিকং তাপমিৱোডুৰাজঃ ॥ ৪৯ ॥
অন্তৰ্বহিশ্চামলমব্জনেত্ৰং
স্ৱপূৰুষেচ্ছানুগৃহীতৰূপম্ ।
পৌত্ৰস্তৱ শ্ৰীললনাললামং
দ্ৰষ্টা স্ফুৰত্কুণ্ডলমণ্ডিতাননম্ ॥ ৫০ ॥
স্ৱপূৰুষেচ্ছানুগৃহীতৰূপম্ ।
পৌত্ৰস্তৱ শ্ৰীললনাললামং
দ্ৰষ্টা স্ফুৰত্কুণ্ডলমণ্ডিতাননম্ ॥ ৫০ ॥
মৈত্ৰেয উৱাচ
শ্ৰুত্ৱা ভাগৱতং পৌত্ৰমমোদত দিতিৰ্ভৃশম্ ।
পুত্ৰযোশ্চ ৱধং কৃষ্ণাদ্ৱিদিত্ৱাসীন্মহামনাঃ ॥ ৫১ ॥
শ্ৰুত্ৱা ভাগৱতং পৌত্ৰমমোদত দিতিৰ্ভৃশম্ ।
পুত্ৰযোশ্চ ৱধং কৃষ্ণাদ্ৱিদিত্ৱাসীন্মহামনাঃ ॥ ৫১ ॥