శ్రీశుక ఉవాచ
నిశమ్య కౌషారవిణోపవర్ణితాం
హరేః కథాం కారణసూకరాత్మనః ।
పునః స పప్రచ్ఛ తముద్యతాఞ్జలి-
ర్న చాతితృప్తో విదురో ధృతవ్రతః ॥ ౧ ॥
నిశమ్య కౌషారవిణోపవర్ణితాం
హరేః కథాం కారణసూకరాత్మనః ।
పునః స పప్రచ్ఛ తముద్యతాఞ్జలి-
ర్న చాతితృప్తో విదురో ధృతవ్రతః ॥ ౧ ॥
విదుర ఉవాచ
తేనైవ తు మునిశ్రేష్ఠ హరిణా యజ్ఞమూర్తినా ।
ఆదిదైత్యో హిరణ్యాక్షో హత ఇత్యనుశుశ్రుమ ॥ ౨ ॥
తేనైవ తు మునిశ్రేష్ఠ హరిణా యజ్ఞమూర్తినా ।
ఆదిదైత్యో హిరణ్యాక్షో హత ఇత్యనుశుశ్రుమ ॥ ౨ ॥
తస్య చోద్ధరతః క్షౌణీం స్వదంష్ట్రాగ్రేణ లీలయా ।
దైత్యరాజస్య చ బ్రహ్మన్ కస్మాద్ధేతోరభూన్మృధః ॥ ౩ ॥
దైత్యరాజస్య చ బ్రహ్మన్ కస్మాద్ధేతోరభూన్మృధః ॥ ౩ ॥
శ్రద్దధానాయ భక్తాయ బ్రూహి తజ్జన్మవిస్తరమ్ ।
ఋషే న తృప్యతి మనః పరం కౌతూహలం హి మే ॥ ౪ ॥
ఋషే న తృప్యతి మనః పరం కౌతూహలం హి మే ॥ ౪ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
సాధు వీర త్వయా పృష్టమవతారకథాం హరేః ।
యత్త్వం పృచ్ఛసి మర్త్యానాం మృత్యుపాశవిశాతనీమ్ ॥ ౫ ॥
సాధు వీర త్వయా పృష్టమవతారకథాం హరేః ।
యత్త్వం పృచ్ఛసి మర్త్యానాం మృత్యుపాశవిశాతనీమ్ ॥ ౫ ॥
యయోత్తానపదః పుత్రో మునినా గీతయార్భకః ।
మృత్యోః కృత్వైవ మూర్ధ్న్యఙ్ఘ్రి మారురోహ హరేః పదమ్ ॥ ౬ ॥
మృత్యోః కృత్వైవ మూర్ధ్న్యఙ్ఘ్రి మారురోహ హరేః పదమ్ ॥ ౬ ॥
అథాత్రాపీతిహాసోఽయం శ్రుతో మే వర్ణితః పురా ।
బ్రహ్మణా దేవదేవేన దేవానామనుపృచ్ఛతామ్ ॥ ౭ ॥
బ్రహ్మణా దేవదేవేన దేవానామనుపృచ్ఛతామ్ ॥ ౭ ॥
దితిర్దాక్షాయణీ క్షత్తర్మారీచం కశ్యపం పతిమ్ ।
అపత్యకామా చకమే సన్ధ్యాయాం హృచ్ఛయార్దితా ॥ ౮ ॥
అపత్యకామా చకమే సన్ధ్యాయాం హృచ్ఛయార్దితా ॥ ౮ ॥
ఇష్ట్వాగ్నిజిహ్వం పయసా పురుషం యజుషాం పతిమ్ ।
నిమ్లోచత్యర్క ఆసీనమగ్న్యగారే సమాహితమ్ ॥ ౯ ॥
నిమ్లోచత్యర్క ఆసీనమగ్న్యగారే సమాహితమ్ ॥ ౯ ॥
దితిరువాచ
ఏష మాం త్వత్కృతే విద్వన్ కామ ఆత్తశరాసనః ।
దునోతి దీనాం విక్రమ్య రమ్భామివ మతఙ్గజః ॥ ౧౦ ॥
ఏష మాం త్వత్కృతే విద్వన్ కామ ఆత్తశరాసనః ।
దునోతి దీనాం విక్రమ్య రమ్భామివ మతఙ్గజః ॥ ౧౦ ॥
తద్భవాన్దహ్యమానాయాం సపత్నీనాం సమృద్ధిభిః ।
ప్రజావతీనాం భద్రం తే మయ్యాయుఙ్క్తామనుగ్రహమ్ ॥ ౧౧ ॥
ప్రజావతీనాం భద్రం తే మయ్యాయుఙ్క్తామనుగ్రహమ్ ॥ ౧౧ ॥
భర్తర్యాప్తోరుమానానాం లోకానావిశతే యశః ।
పతిర్భవద్విధో యాసాం ప్రజయా నను జాయతే ॥ ౧౨ ॥
పతిర్భవద్విధో యాసాం ప్రజయా నను జాయతే ॥ ౧౨ ॥
పురా పితా నో భగవాన్దక్షో దుహితృవత్సలః ।
కం వృణీత వరం వత్సా ఇత్యపృచ్ఛత నః పృథక్ ॥ ౧౩ ॥
కం వృణీత వరం వత్సా ఇత్యపృచ్ఛత నః పృథక్ ॥ ౧౩ ॥
స విదిత్వాత్మజానాం నో భావం సన్తానభావనః ।
త్రయోదశాదదాత్తాసాం యాస్తే శీలమనువ్రతాః ॥ ౧౪ ॥
త్రయోదశాదదాత్తాసాం యాస్తే శీలమనువ్రతాః ॥ ౧౪ ॥
అథ మే కురు కల్యాణం కామం కమలలోచన ।
ఆర్తోపసర్పణం భూమన్నమోఘం హి మహీయసి ॥ ౧౫ ॥
ఆర్తోపసర్పణం భూమన్నమోఘం హి మహీయసి ॥ ౧౫ ॥
ఇతి తాం వీర మారీచః కృపణాం బహుభాషిణీమ్ ।
ప్రత్యాహానునయన్ వాచా ప్రవృద్ధానఙ్గకశ్మలామ్ ॥ ౧౬ ॥
ప్రత్యాహానునయన్ వాచా ప్రవృద్ధానఙ్గకశ్మలామ్ ॥ ౧౬ ॥
ఏష తేఽహం విధాస్యామి ప్రియం భీరు యదిచ్ఛసి ।
తస్యాః కామం న కః కుర్యాత్సిద్ధిస్త్రైవర్గిక యతః ॥ ౧౭ ॥
తస్యాః కామం న కః కుర్యాత్సిద్ధిస్త్రైవర్గిక యతః ॥ ౧౭ ॥
సర్వాశ్రమానుపాదాయ స్వాశ్రమేణ కలత్రవాన్ ।
వ్యసనార్ణవమత్యేతి జలయానైర్యథార్ణవమ్ ॥ ౧౮ ॥
వ్యసనార్ణవమత్యేతి జలయానైర్యథార్ణవమ్ ॥ ౧౮ ॥
యామాహురాత్మనో హ్యర్ధం శ్రేయస్కామస్య మానిని ।
యస్యాం స్వధురమధ్యస్య పుమాంశ్చరతి విజ్వరః ॥ ౧౯ ॥
యస్యాం స్వధురమధ్యస్య పుమాంశ్చరతి విజ్వరః ॥ ౧౯ ॥
యామాశ్రిత్యేన్ద్రియారాతీన్దుర్జయానితరాశ్రమైః ।
వయం జయేమ హేలాభిర్దస్యూన్దుర్గపతిర్యథా ॥ ౨౦ ॥
వయం జయేమ హేలాభిర్దస్యూన్దుర్గపతిర్యథా ॥ ౨౦ ॥
న వయం ప్రభవస్తాం త్వామనుకర్తుం గృహేశ్వరి ।
అప్యాయుషా వా కార్త్స్న్యేన యే చాన్యే గుణగృధ్నవః ॥ ౨౧ ॥
అప్యాయుషా వా కార్త్స్న్యేన యే చాన్యే గుణగృధ్నవః ॥ ౨౧ ॥
అథాపి కామమేతం తే ప్రజాత్యై కరవాణ్యలమ్ ।
యథా మాం నాతిరోచన్తి ముహూర్తం ప్రతిపాలయ ॥ ౨౨ ॥
యథా మాం నాతిరోచన్తి ముహూర్తం ప్రతిపాలయ ॥ ౨౨ ॥
ఏషా ఘోరతమా వేలా ఘోరాణాం ఘోరదర్శనా ।
చరన్తి యస్యాం భూతాని భూతేశానుచరాణి హ ॥ ౨౩ ॥
చరన్తి యస్యాం భూతాని భూతేశానుచరాణి హ ॥ ౨౩ ॥
ఏతస్యాం సాధ్వి సన్ధ్యాయాం భగవాన్ భూతభావనః ।
పరీతో భూతపర్షద్భిర్వృషేణాటతి భూతరాట్ ॥ ౨౪ ॥
పరీతో భూతపర్షద్భిర్వృషేణాటతి భూతరాట్ ॥ ౨౪ ॥
శ్మశానచక్రానిలధూలిధూమ్ర-
వికీర్ణవిద్యోతజటాకలాపః ।
భస్మావగుణ్ఠామలరుక్మదేహో
దేవస్త్రిభిః పశ్యతి దేవరస్తే ॥ ౨౫ ॥
వికీర్ణవిద్యోతజటాకలాపః ।
భస్మావగుణ్ఠామలరుక్మదేహో
దేవస్త్రిభిః పశ్యతి దేవరస్తే ॥ ౨౫ ॥
న యస్య లోకే స్వజనః పరో వా
నాత్యాదృతో నోత కశ్చిద్విగర్హ్యః ।
వయం వ్రతైర్యచ్చరణాపవిద్ధా-
మాశాస్మహేఽజాం బత భుక్తభోగామ్ ॥ ౨౬ ॥
నాత్యాదృతో నోత కశ్చిద్విగర్హ్యః ।
వయం వ్రతైర్యచ్చరణాపవిద్ధా-
మాశాస్మహేఽజాం బత భుక్తభోగామ్ ॥ ౨౬ ॥
యస్యానవద్యాచరితం మనీషిణో
గృణన్త్యవిద్యాపటలం బిభిత్సవః ।
నిరస్తసామ్యాతిశయోఽపి యత్స్వయం
పిశాచచర్యామచరద్గతిః సతామ్ ॥ ౨౭ ॥
గృణన్త్యవిద్యాపటలం బిభిత్సవః ।
నిరస్తసామ్యాతిశయోఽపి యత్స్వయం
పిశాచచర్యామచరద్గతిః సతామ్ ॥ ౨౭ ॥
హసన్తి యస్యాచరితం హి దుర్భగాః
స్వాత్మన్-రతస్యావిదుషః సమీహితమ్ ।
యైర్వస్త్రమాల్యాభరణానులేపనైః
శ్వభోజనం స్వాత్మతయోపలాలితమ్ ॥ ౨౮ ॥
స్వాత్మన్-రతస్యావిదుషః సమీహితమ్ ।
యైర్వస్త్రమాల్యాభరణానులేపనైః
శ్వభోజనం స్వాత్మతయోపలాలితమ్ ॥ ౨౮ ॥
బ్రహ్మాదయో యత్కృతసేతుపాలా
యత్కారణం విశ్వమిదం చ మాయా ।
ఆజ్ఞాకరీ యస్య పిశాచచర్యా
అహో విభూమ్నశ్చరితం విడమ్బనమ్ ॥ ౨౯ ॥
యత్కారణం విశ్వమిదం చ మాయా ।
ఆజ్ఞాకరీ యస్య పిశాచచర్యా
అహో విభూమ్నశ్చరితం విడమ్బనమ్ ॥ ౨౯ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
సైవం సంవిదితే భర్త్రా మన్మథోన్మథితేన్ద్రియా ।
జగ్రాహ వాసో బ్రహ్మర్షేర్వృషలీవ గతత్రపా ॥ ౩౦ ॥
సైవం సంవిదితే భర్త్రా మన్మథోన్మథితేన్ద్రియా ।
జగ్రాహ వాసో బ్రహ్మర్షేర్వృషలీవ గతత్రపా ॥ ౩౦ ॥
స విదిత్వాథ భార్యాయాస్తం నిర్బన్ధం వికర్మణి ।
నత్వా దిష్టాయ రహసి తయాథోపవివేశ హి ॥ ౩౧ ॥
నత్వా దిష్టాయ రహసి తయాథోపవివేశ హి ॥ ౩౧ ॥
అథోపస్పృశ్య సలిలం ప్రాణానాయమ్య వాగ్యతః ।
ధ్యాయఞ్జజాప విరజం బ్రహ్మ జ్యోతిః సనాతనమ్ ॥ ౩౨ ॥
ధ్యాయఞ్జజాప విరజం బ్రహ్మ జ్యోతిః సనాతనమ్ ॥ ౩౨ ॥
దితిస్తు వ్రీడితా తేన కర్మావద్యేన భారత ।
ఉపసఙ్గమ్య విప్రర్షిమధోముఖ్యభ్యభాషత ॥ ౩౩ ॥
ఉపసఙ్గమ్య విప్రర్షిమధోముఖ్యభ్యభాషత ॥ ౩౩ ॥
దితిరువాచ
న మే గర్భమిమం బ్రహ్మన్ భూతానామృషభోఽవధీత్ ।
రుద్రః పతిర్హి భూతానాం యస్యాకరవమంహసమ్ ॥ ౩౪ ॥
న మే గర్భమిమం బ్రహ్మన్ భూతానామృషభోఽవధీత్ ।
రుద్రః పతిర్హి భూతానాం యస్యాకరవమంహసమ్ ॥ ౩౪ ॥
నమో రుద్రాయ మహతే దేవాయోగ్రాయ మీఢుషే ।
శివాయ న్యస్తదణ్డాయ ధృతదణ్డాయ మన్యవే ॥ ౩౫ ॥
శివాయ న్యస్తదణ్డాయ ధృతదణ్డాయ మన్యవే ॥ ౩౫ ॥
స నః ప్రసీదతాం భామో భగవానుర్వనుగ్రహః ।
వ్యాధస్యాప్యనుకమ్ప్యానాం స్త్రీణాం దేవః సతీపతిః ॥ ౩౬ ॥
వ్యాధస్యాప్యనుకమ్ప్యానాం స్త్రీణాం దేవః సతీపతిః ॥ ౩౬ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
స్వసర్గస్యాశిషం లోక్యామాశాసానాం ప్రవేపతీమ్ ।
నివృత్తసన్ధ్యానియమో భార్యామాహ ప్రజాపతిః ॥ ౩౭ ॥
స్వసర్గస్యాశిషం లోక్యామాశాసానాం ప్రవేపతీమ్ ।
నివృత్తసన్ధ్యానియమో భార్యామాహ ప్రజాపతిః ॥ ౩౭ ॥
కశ్యప ఉవాచ
అప్రాయత్యాదాత్మనస్తే దోషాన్మౌహూర్తికాదుత ।
మన్నిదేశాతిచారేణ దేవానాం చాతిహేలనాత్ ॥ ౩౮ ॥
అప్రాయత్యాదాత్మనస్తే దోషాన్మౌహూర్తికాదుత ।
మన్నిదేశాతిచారేణ దేవానాం చాతిహేలనాత్ ॥ ౩౮ ॥
భవిష్యతస్తవాభద్రావభద్రే జాఠరాధమౌ ।
లోకాన్ సపాలాంస్త్రీంశ్చణ్డి ముహురాక్రన్దయిష్యతః ॥ ౩౯ ॥
లోకాన్ సపాలాంస్త్రీంశ్చణ్డి ముహురాక్రన్దయిష్యతః ॥ ౩౯ ॥
ప్రాణినాం హన్యమానానాం దీనానామకృతాగసామ్ ।
స్త్రీణాం నిగృహ్యమాణానాం కోపితేషు మహాత్మసు ॥ ౪౦ ॥
స్త్రీణాం నిగృహ్యమాణానాం కోపితేషు మహాత్మసు ॥ ౪౦ ॥
తదా విశ్వేశ్వరః క్రుద్ధో భగవాల్లోకభావనః ।
హనిష్యత్యవతీర్యాసౌ యథాద్రీన్ శతపర్వధృక్ ॥ ౪౧ ॥
హనిష్యత్యవతీర్యాసౌ యథాద్రీన్ శతపర్వధృక్ ॥ ౪౧ ॥
దితిరువాచ
వధం భగవతా సాక్షాత్సునాభోదారబాహునా ।
ఆశాసే పుత్రయోర్మహ్యం మా క్రుద్ధాద్బ్రాహ్మణాద్ప్రభో ॥ ౪౨ ॥
వధం భగవతా సాక్షాత్సునాభోదారబాహునా ।
ఆశాసే పుత్రయోర్మహ్యం మా క్రుద్ధాద్బ్రాహ్మణాద్ప్రభో ॥ ౪౨ ॥
న బ్రహ్మదణ్డదగ్ధస్య న భూతభయదస్య చ ।
నారకాశ్చానుగృహ్ణన్తి యాం యాం యోనిమసౌ గతః ॥ ౪౩ ॥
నారకాశ్చానుగృహ్ణన్తి యాం యాం యోనిమసౌ గతః ॥ ౪౩ ॥
కశ్యప ఉవాచ
కృతశోకానుతాపేన సద్యః ప్రత్యవమర్శనాత్ ।
భగవత్యురుమానాచ్చ భవే మయ్యపి చాదరాత్ ॥ ౪౪ ॥
కృతశోకానుతాపేన సద్యః ప్రత్యవమర్శనాత్ ।
భగవత్యురుమానాచ్చ భవే మయ్యపి చాదరాత్ ॥ ౪౪ ॥
పుత్రస్యైవ చ పుత్రాణాం భవితైకః సతాం మతః ।
గాస్యన్తి యద్యశః శుద్ధం భగవద్యశసా సమమ్ ॥ ౪౫ ॥
గాస్యన్తి యద్యశః శుద్ధం భగవద్యశసా సమమ్ ॥ ౪౫ ॥
యోగైర్హేమేవ దుర్వర్ణం భావయిష్యన్తి సాధవః ।
నిర్వైరాదిభిరాత్మానం యచ్ఛీలమనువర్తితుమ్ ॥ ౪౬ ॥
నిర్వైరాదిభిరాత్మానం యచ్ఛీలమనువర్తితుమ్ ॥ ౪౬ ॥
యత్ప్రసాదాదిదం విశ్వం ప్రసీదతి యదాత్మకమ్ ।
స స్వదృగ్భగవాన్ యస్య తోష్యతేఽనన్యయా దృశా ॥ ౪౭ ॥
స స్వదృగ్భగవాన్ యస్య తోష్యతేఽనన్యయా దృశా ॥ ౪౭ ॥
స వై మహాభాగవతో మహాత్మా
మహానుభావో మహతాం మహిష్ఠః ।
ప్రవృద్ధభక్త్యా హ్యనుభావితాశయే
నివేశ్య వైకుణ్ఠమిమం విహాస్యతి ॥ ౪౮ ॥
మహానుభావో మహతాం మహిష్ఠః ।
ప్రవృద్ధభక్త్యా హ్యనుభావితాశయే
నివేశ్య వైకుణ్ఠమిమం విహాస్యతి ॥ ౪౮ ॥
అలమ్పటః శీలధరో గుణాకరో
హృష్టః పరర్ద్ధ్యా వ్యథితో దుఃఖితేషు ।
అభూతశత్రుర్జగతః శోకహర్తా
నైదాఘికం తాపమివోడురాజః ॥ ౪౯ ॥
హృష్టః పరర్ద్ధ్యా వ్యథితో దుఃఖితేషు ।
అభూతశత్రుర్జగతః శోకహర్తా
నైదాఘికం తాపమివోడురాజః ॥ ౪౯ ॥
అన్తర్బహిశ్చామలమబ్జనేత్రం
స్వపూరుషేచ్ఛానుగృహీతరూపమ్ ।
పౌత్రస్తవ శ్రీలలనాలలామం
ద్రష్టా స్ఫురత్కుణ్డలమణ్డితాననమ్ ॥ ౫౦ ॥
స్వపూరుషేచ్ఛానుగృహీతరూపమ్ ।
పౌత్రస్తవ శ్రీలలనాలలామం
ద్రష్టా స్ఫురత్కుణ్డలమణ్డితాననమ్ ॥ ౫౦ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
శ్రుత్వా భాగవతం పౌత్రమమోదత దితిర్భృశమ్ ।
పుత్రయోశ్చ వధం కృష్ణాద్విదిత్వాసీన్మహామనాః ॥ ౫౧ ॥
శ్రుత్వా భాగవతం పౌత్రమమోదత దితిర్భృశమ్ ।
పుత్రయోశ్చ వధం కృష్ణాద్విదిత్వాసీన్మహామనాః ॥ ౫౧ ॥