મૈત્રેય ઉવાચ
નિર્વેદવાદિનીમેવં મનોર્દુહિતરં મુનિઃ ।
દયાલુઃ શાલિનીમાહ શુક્લાભિવ્યાહૃતં સ્મરન્ ॥ ૧ ॥
નિર્વેદવાદિનીમેવં મનોર્દુહિતરં મુનિઃ ।
દયાલુઃ શાલિનીમાહ શુક્લાભિવ્યાહૃતં સ્મરન્ ॥ ૧ ॥
ઋષિરુવાચ
મા ખિદો રાજપુત્રીત્થમાત્માનં પ્રત્યનિન્દિતે ।
ભગવાંસ્તેઽક્ષરો ગર્ભમદૂરાત્સમ્પ્રપત્સ્યતે ॥ ૨ ॥
મા ખિદો રાજપુત્રીત્થમાત્માનં પ્રત્યનિન્દિતે ।
ભગવાંસ્તેઽક્ષરો ગર્ભમદૂરાત્સમ્પ્રપત્સ્યતે ॥ ૨ ॥
ધૃતવ્રતાસિ ભદ્રં તે દમેન નિયમેન ચ ।
તપોદ્રવિણદાનૈશ્ચ શ્રદ્ધયા ચેશ્વરં ભજ ॥ ૩ ॥
તપોદ્રવિણદાનૈશ્ચ શ્રદ્ધયા ચેશ્વરં ભજ ॥ ૩ ॥
સ ત્વયારાધિતઃ શુક્લો વિતન્વન્મામકંયશઃ ।
છેત્તા તે હૃદયગ્રન્થિમૌદર્યો બ્રહ્મભાવનઃ ॥ ૪ ॥
છેત્તા તે હૃદયગ્રન્થિમૌદર્યો બ્રહ્મભાવનઃ ॥ ૪ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
દેવહૂત્યપિ સંદેશં ગૌરવેણ પ્રજાપતેઃ ।
સમ્યક્ શ્રદ્ધાય પુરુષં કૂટસ્થમભજદ્ગુરુમ્ ॥ ૫ ॥
દેવહૂત્યપિ સંદેશં ગૌરવેણ પ્રજાપતેઃ ।
સમ્યક્ શ્રદ્ધાય પુરુષં કૂટસ્થમભજદ્ગુરુમ્ ॥ ૫ ॥
તસ્યાં બહુતિથે કાલે ભગવાન્મધુસૂદનઃ ।
કાર્દમં વીર્યમાપન્નો જજ્ઞેઽગ્નિરિવ દારુણિ ॥ ૬ ॥
કાર્દમં વીર્યમાપન્નો જજ્ઞેઽગ્નિરિવ દારુણિ ॥ ૬ ॥
અવાદયંસ્તદા વ્યોમ્નિ વાદિત્રાણિ ઘનાઘનાઃ ।
ગાયન્તિ તં સ્મ ગન્ધર્વા નૃત્યન્ત્યપ્સરસો મુદા ॥ ૭ ॥
ગાયન્તિ તં સ્મ ગન્ધર્વા નૃત્યન્ત્યપ્સરસો મુદા ॥ ૭ ॥
પેતુઃ સુમનસો દિવ્યાઃ ખેચરૈરપવર્જિતાઃ ।
પ્રસેદુશ્ચ દિશઃ સર્વા અમ્ભાંસિ ચ મનાંસિ ચ ॥ ૮ ॥
પ્રસેદુશ્ચ દિશઃ સર્વા અમ્ભાંસિ ચ મનાંસિ ચ ॥ ૮ ॥
તત્કર્દમાશ્રમપદં સરસ્વત્યા પરિશ્રિતમ્ ।
સ્વયમ્ભૂઃ સાકમૃષિભિર્મરીચ્યાદિભિરભ્યયાત્ ॥ ૯ ॥
સ્વયમ્ભૂઃ સાકમૃષિભિર્મરીચ્યાદિભિરભ્યયાત્ ॥ ૯ ॥
ભગવન્તં પરં બ્રહ્મ સત્ત્વેનાંશેન શત્રુહન્ ।
તત્ત્વસંખ્યાનવિજ્ઞપ્ત્યૈ જાતં વિદ્વાનજઃ સ્વરાટ્ ॥ ૧૦ ॥
તત્ત્વસંખ્યાનવિજ્ઞપ્ત્યૈ જાતં વિદ્વાનજઃ સ્વરાટ્ ॥ ૧૦ ॥
સભાજયન્ વિશુદ્ધેન ચેતસા તચ્ચિકીર્ષિતમ્ ।
પ્રહૃષ્યમાણૈરસુભિઃ કર્દમં ચેદમભ્યધાત્ ॥ ૧૧ ॥
પ્રહૃષ્યમાણૈરસુભિઃ કર્દમં ચેદમભ્યધાત્ ॥ ૧૧ ॥
બ્રહ્મોવાચ
ત્વયા મેઽપચિતિસ્તાત કલ્પિતા નિર્વ્યલીકતઃ ।
યન્મે સઞ્જગૃહે વાક્યં ભવાન્માનદ માનયન્ ॥ ૧૨ ॥
ત્વયા મેઽપચિતિસ્તાત કલ્પિતા નિર્વ્યલીકતઃ ।
યન્મે સઞ્જગૃહે વાક્યં ભવાન્માનદ માનયન્ ॥ ૧૨ ॥
એતાવત્યેવ શુશ્રૂષા કાર્યા પિતરિ પુત્રકૈઃ ।
બાઢમિત્યનુમન્યેત ગૌરવેણ ગુરોર્વચઃ ॥ ૧૩ ॥
બાઢમિત્યનુમન્યેત ગૌરવેણ ગુરોર્વચઃ ॥ ૧૩ ॥
ઇમા દુહિતરઃ સત્યસ્તવ વત્સ સુમધ્યમાઃ ।
સર્ગમેતં પ્રભાવૈઃ સ્વૈર્બૃંહયિષ્યન્ત્યનેકધા ॥ ૧૪ ॥
સર્ગમેતં પ્રભાવૈઃ સ્વૈર્બૃંહયિષ્યન્ત્યનેકધા ॥ ૧૪ ॥
અતસ્ત્વમૃષિમુખ્યેભ્યો યથાશીલં યથારુચિ ।
આત્મજાઃ પરિદેહ્યદ્ય વિસ્તૃણીહિ યશો ભુવિ ॥ ૧૫ ॥
આત્મજાઃ પરિદેહ્યદ્ય વિસ્તૃણીહિ યશો ભુવિ ॥ ૧૫ ॥
વેદાહમાદ્યં પુરુષમવતીર્ણં સ્વમાયયા ।
ભૂતાનાં શેવધિં દેહં બિભ્રાણં કપિલં મુને ॥ ૧૬ ॥
ભૂતાનાં શેવધિં દેહં બિભ્રાણં કપિલં મુને ॥ ૧૬ ॥
જ્ઞાનવિજ્ઞાનયોગેન કર્મણામુદ્ધરન્ જટાઃ ।
હિરણ્યકેશઃ પદ્માક્ષઃ પદ્મમુદ્રાપદામ્બુજઃ ॥ ૧૭ ॥
હિરણ્યકેશઃ પદ્માક્ષઃ પદ્મમુદ્રાપદામ્બુજઃ ॥ ૧૭ ॥
એષ માનવિ તે ગર્ભં પ્રવિષ્ટઃ કૈટભાર્દનઃ ।
અવિદ્યાસંશયગ્રન્થિં છિત્ત્વા ગાં વિચરિષ્યતિ ॥ ૧૮ ॥
અવિદ્યાસંશયગ્રન્થિં છિત્ત્વા ગાં વિચરિષ્યતિ ॥ ૧૮ ॥
અયં સિદ્ધગણાધીશઃ સાઙ્ખ્યાચાર્યૈઃ સુસમ્મતઃ ।
લોકે કપિલ ઇત્યાખ્યાં ગન્તા તે કીર્તિવર્ધનઃ ॥ ૧૯ ॥
લોકે કપિલ ઇત્યાખ્યાં ગન્તા તે કીર્તિવર્ધનઃ ॥ ૧૯ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
તાવાશ્વાસ્ય જગત્સ્રષ્ટા કુમારૈઃ સહનારદઃ ।
હંસો હંસેન યાનેન ત્રિધામપરમં યયૌ ॥ ૨૦ ॥
તાવાશ્વાસ્ય જગત્સ્રષ્ટા કુમારૈઃ સહનારદઃ ।
હંસો હંસેન યાનેન ત્રિધામપરમં યયૌ ॥ ૨૦ ॥
ગતે શતધૃતૌ ક્ષત્તઃ કર્દમસ્તેન ચોદિતઃ ।
યથોદિતં સ્વદુહિતૃઃ પ્રાદાદ્વિશ્વસૃજાં તતઃ ॥ ૨૧ ॥
યથોદિતં સ્વદુહિતૃઃ પ્રાદાદ્વિશ્વસૃજાં તતઃ ॥ ૨૧ ॥
મરીચયે કલાં પ્રાદાદનસૂયામથાત્રયે ।
શ્રદ્ધામઙ્ગિરસેઽયચ્છત્પુલસ્ત્યાય હવિર્ભુવમ્ ॥ ૨૨ ॥
શ્રદ્ધામઙ્ગિરસેઽયચ્છત્પુલસ્ત્યાય હવિર્ભુવમ્ ॥ ૨૨ ॥
પુલહાય ગતિં યુક્તાં ક્રતવે ચ ક્રિયાં સતીમ્ ।
ખ્યાતિં ચ ભૃગવેઽયચ્છદ્વસિષ્ઠાયાપ્યરુન્ધતીમ્ ॥ ૨૩ ॥
ખ્યાતિં ચ ભૃગવેઽયચ્છદ્વસિષ્ઠાયાપ્યરુન્ધતીમ્ ॥ ૨૩ ॥
અથર્વણેઽદદાચ્છાન્તિં યયા યજ્ઞો વિતન્યતે ।
વિપ્રર્ષભાન્ કૃતોદ્વાહાન્ સદારાન્ સમલાલયત્ ॥ ૨૪ ॥
વિપ્રર્ષભાન્ કૃતોદ્વાહાન્ સદારાન્ સમલાલયત્ ॥ ૨૪ ॥
તતસ્ત ઋષયઃ ક્ષત્ત કૃતદારા નિમન્ત્ર્ય તમ્ ।
પ્રાતિષ્ઠન્નન્દિમાપન્નાઃ સ્વં સ્વમાશ્રમમણ્ડલમ્ ॥ ૨૫ ॥
પ્રાતિષ્ઠન્નન્દિમાપન્નાઃ સ્વં સ્વમાશ્રમમણ્ડલમ્ ॥ ૨૫ ॥
સ ચાવતીર્ણં ત્રિયુગમાજ્ઞાય વિબુધર્ષભમ્ ।
વિવિક્ત ઉપસઙ્ગમ્ય પ્રણમ્ય સમભાષત ॥ ૨૬ ॥
વિવિક્ત ઉપસઙ્ગમ્ય પ્રણમ્ય સમભાષત ॥ ૨૬ ॥
અહો પાપચ્યમાનાનાં નિરયે સ્વૈરમઙ્ગલૈઃ ।
કાલેન ભૂયસા નૂનં પ્રસીદન્તીહ દેવતાઃ ॥ ૨૭ ॥
કાલેન ભૂયસા નૂનં પ્રસીદન્તીહ દેવતાઃ ॥ ૨૭ ॥
બહુજન્મવિપક્વેન સમ્યગ્યોગસમાધિના ।
દ્રષ્ટું યતન્તે યતયઃ શૂન્યાગારેષુ યત્પદમ્ ॥ ૨૮ ॥
દ્રષ્ટું યતન્તે યતયઃ શૂન્યાગારેષુ યત્પદમ્ ॥ ૨૮ ॥
સ એવ ભગવાનદ્ય હેલનં નગણય્ય નઃ ।
ગૃહેષુ જાતો ગ્રામ્યાણાં યઃ સ્વાનાં પક્ષપોષણઃ ॥ ૨૯ ॥
ગૃહેષુ જાતો ગ્રામ્યાણાં યઃ સ્વાનાં પક્ષપોષણઃ ॥ ૨૯ ॥
સ્વીયં વાક્યમૃતં કર્તુમવતીર્ણોઽસિ મે ગૃહે ।
ચિકીર્ષુર્ભગવાન્ જ્ઞાનં ભક્તાનાં માનવર્ધનઃ ॥ ૩૦ ॥
ચિકીર્ષુર્ભગવાન્ જ્ઞાનં ભક્તાનાં માનવર્ધનઃ ॥ ૩૦ ॥
તાન્યેવ તેઽભિરૂપાણિ રૂપાણિ ભગવંસ્તવ ।
યાનિ યાનિ ચ રોચન્તે સ્વજનાનામરૂપિણઃ ॥ ૩૧ ॥
યાનિ યાનિ ચ રોચન્તે સ્વજનાનામરૂપિણઃ ॥ ૩૧ ॥
ત્વાં સૂરિભિસ્તત્ત્વબુભુત્સયાદ્ધા
સદાભિવાદાર્હણપાદપીઠમ્ ।
ઐશ્વર્યવૈરાગ્યયશોઽવબોધ-
વીર્યશ્રિયા પૂર્તમહં પ્રપદ્યે ॥ ૩૨ ॥
સદાભિવાદાર્હણપાદપીઠમ્ ।
ઐશ્વર્યવૈરાગ્યયશોઽવબોધ-
વીર્યશ્રિયા પૂર્તમહં પ્રપદ્યે ॥ ૩૨ ॥
પરં પ્રધાનં પુરુષં મહાન્તં
કાલં કવિં ત્રિવૃતં લોકપાલમ્ ।
આત્માનુભૂત્યાનુગતપ્રપઞ્ચં
સ્વચ્છન્દશક્તિં કપિલં પ્રપદ્યે ॥ ૩૩ ॥
કાલં કવિં ત્રિવૃતં લોકપાલમ્ ।
આત્માનુભૂત્યાનુગતપ્રપઞ્ચં
સ્વચ્છન્દશક્તિં કપિલં પ્રપદ્યે ॥ ૩૩ ॥
આ સ્માભિપૃચ્છેઽદ્ય પતિં પ્રજાનાં
ત્વયાવતીર્ણર્ણ ઉતાપ્તકામઃ ।
પરિવ્રજત્પદવીમાસ્થિતોઽહં
ચરિષ્યે ત્વાં હૃદિ યુઞ્જન્ વિશોકઃ ॥ ૩૪ ॥
ત્વયાવતીર્ણર્ણ ઉતાપ્તકામઃ ।
પરિવ્રજત્પદવીમાસ્થિતોઽહં
ચરિષ્યે ત્વાં હૃદિ યુઞ્જન્ વિશોકઃ ॥ ૩૪ ॥
શ્રી ભગવાનુવાચ
મયા પ્રોક્તં હિ લોકસ્ય પ્રમાણં સત્યલૌકિકે ।
અથાજનિ મયા તુભ્યં યદવોચમૃતં મુને ॥ ૩૫ ॥
મયા પ્રોક્તં હિ લોકસ્ય પ્રમાણં સત્યલૌકિકે ।
અથાજનિ મયા તુભ્યં યદવોચમૃતં મુને ॥ ૩૫ ॥
એતન્મે જન્મ લોકેઽસ્મિન્મુમુક્ષૂણાં દુરાશયાત્ ।
પ્રસંખ્યાનાય તત્ત્વાનાં સમ્મતાયાત્મદર્શને ॥ ૩૬ ॥
પ્રસંખ્યાનાય તત્ત્વાનાં સમ્મતાયાત્મદર્શને ॥ ૩૬ ॥
એષ આત્મપથોઽવ્યક્તો નષ્ટઃ કાલેન ભૂયસા ।
તં પ્રવર્તયિતું દેહમિમં વિદ્ધિ મયા ભૃતમ્ ॥ ૩૭ ॥
તં પ્રવર્તયિતું દેહમિમં વિદ્ધિ મયા ભૃતમ્ ॥ ૩૭ ॥
ગચ્છ કામં મયાપૃષ્ટો મયિ સંન્યસ્તકર્મણા ।
જિત્વા સુદુર્જયં મૃત્યુમમૃતત્વાય માં ભજ ॥ ૩૮ ॥
જિત્વા સુદુર્જયં મૃત્યુમમૃતત્વાય માં ભજ ॥ ૩૮ ॥
મામાત્માનં સ્વયંજ્યોતિઃ સર્વભૂતગુહાશયમ્ ।
આત્મન્યેવાત્મના વીક્ષ્ય વિશોકોઽભયમૃચ્છસિ ॥ ૩૯ ॥
આત્મન્યેવાત્મના વીક્ષ્ય વિશોકોઽભયમૃચ્છસિ ॥ ૩૯ ॥
માત્ર આધ્યાત્મિકીં વિદ્યાં શમનીં સર્વકર્મણામ્ ।
વિતરિષ્યે યયા ચાસૌ ભયં ચાતિતરિષ્યતિ ॥ ૪૦ ॥
વિતરિષ્યે યયા ચાસૌ ભયં ચાતિતરિષ્યતિ ॥ ૪૦ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
એવં સમુદિતસ્તેન કપિલેન પ્રજાપતિઃ ।
દક્ષિણીકૃત્ય તં પ્રીતો વનમેવ જગામ હ ॥ ૪૧ ॥
એવં સમુદિતસ્તેન કપિલેન પ્રજાપતિઃ ।
દક્ષિણીકૃત્ય તં પ્રીતો વનમેવ જગામ હ ॥ ૪૧ ॥
વ્રતં સ આસ્થિતો મૌનમાત્મૈકશરણો મુનિઃ ।
નિઃસઙ્ગો વ્યચરત્ક્ષોણીમનગ્નિરનિકેતનઃ ॥ ૪૨ ॥
નિઃસઙ્ગો વ્યચરત્ક્ષોણીમનગ્નિરનિકેતનઃ ॥ ૪૨ ॥
મનો બ્રહ્મણિ યુઞ્જાનો યત્તત્સદસતઃ પરમ્ ।
ગુણાવભાસે વિગુણ એકભક્ત્યાનુભાવિતે ॥ ૪૩ ॥
ગુણાવભાસે વિગુણ એકભક્ત્યાનુભાવિતે ॥ ૪૩ ॥
નિરહંકૃતિર્નિર્મમશ્ચ નિર્દ્વન્દ્વઃ સમદૃક્ સ્વદૃક્ ।
પ્રત્યક્પ્રશાન્તધીર્ધીરઃ પ્રશાન્તોર્મિરિવોદધિઃ ॥ ૪૪ ॥
પ્રત્યક્પ્રશાન્તધીર્ધીરઃ પ્રશાન્તોર્મિરિવોદધિઃ ॥ ૪૪ ॥
વાસુદેવે ભગવતિ સર્વજ્ઞે પ્રત્યગાત્મનિ ।
પરેણ ભક્તિભાવેન લબ્ધાત્મા મુક્તબન્ધનઃ ॥ ૪૫ ॥
પરેણ ભક્તિભાવેન લબ્ધાત્મા મુક્તબન્ધનઃ ॥ ૪૫ ॥
આત્માનં સર્વભૂતેષુ ભગવન્તમવસ્થિતમ્ ।
અપશ્યત્સર્વભૂતાનિ ભગવત્યપિ ચાત્મનિ ॥ ૪૬ ॥
અપશ્યત્સર્વભૂતાનિ ભગવત્યપિ ચાત્મનિ ॥ ૪૬ ॥
ઇચ્છાદ્વેષવિહીનેન સર્વત્ર સમચેતસા ।
ભગવદ્ભક્તિયુક્તેન પ્રાપ્તા ભાગવતી ગતિઃ ॥ ૪૭ ॥
ભગવદ્ભક્તિયુક્તેન પ્રાપ્તા ભાગવતી ગતિઃ ॥ ૪૭ ॥