మైత్రేయ ఉవాచ
నిర్వేదవాదినీమేవం మనోర్దుహితరం మునిః ।
దయాలుః శాలినీమాహ శుక్లాభివ్యాహృతం స్మరన్ ॥ ౧ ॥
నిర్వేదవాదినీమేవం మనోర్దుహితరం మునిః ।
దయాలుః శాలినీమాహ శుక్లాభివ్యాహృతం స్మరన్ ॥ ౧ ॥
ఋషిరువాచ
మా ఖిదో రాజపుత్రీత్థమాత్మానం ప్రత్యనిన్దితే ।
భగవాంస్తేఽక్షరో గర్భమదూరాత్సమ్ప్రపత్స్యతే ॥ ౨ ॥
మా ఖిదో రాజపుత్రీత్థమాత్మానం ప్రత్యనిన్దితే ।
భగవాంస్తేఽక్షరో గర్భమదూరాత్సమ్ప్రపత్స్యతే ॥ ౨ ॥
ధృతవ్రతాసి భద్రం తే దమేన నియమేన చ ।
తపోద్రవిణదానైశ్చ శ్రద్ధయా చేశ్వరం భజ ॥ ౩ ॥
తపోద్రవిణదానైశ్చ శ్రద్ధయా చేశ్వరం భజ ॥ ౩ ॥
స త్వయారాధితః శుక్లో వితన్వన్మామకంయశః ।
ఛేత్తా తే హృదయగ్రన్థిమౌదర్యో బ్రహ్మభావనః ॥ ౪ ॥
ఛేత్తా తే హృదయగ్రన్థిమౌదర్యో బ్రహ్మభావనః ॥ ౪ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
దేవహూత్యపి సందేశం గౌరవేణ ప్రజాపతేః ।
సమ్యక్ శ్రద్ధాయ పురుషం కూటస్థమభజద్గురుమ్ ॥ ౫ ॥
దేవహూత్యపి సందేశం గౌరవేణ ప్రజాపతేః ।
సమ్యక్ శ్రద్ధాయ పురుషం కూటస్థమభజద్గురుమ్ ॥ ౫ ॥
తస్యాం బహుతిథే కాలే భగవాన్మధుసూదనః ।
కార్దమం వీర్యమాపన్నో జజ్ఞేఽగ్నిరివ దారుణి ॥ ౬ ॥
కార్దమం వీర్యమాపన్నో జజ్ఞేఽగ్నిరివ దారుణి ॥ ౬ ॥
అవాదయంస్తదా వ్యోమ్ని వాదిత్రాణి ఘనాఘనాః ।
గాయన్తి తం స్మ గన్ధర్వా నృత్యన్త్యప్సరసో ముదా ॥ ౭ ॥
గాయన్తి తం స్మ గన్ధర్వా నృత్యన్త్యప్సరసో ముదా ॥ ౭ ॥
పేతుః సుమనసో దివ్యాః ఖేచరైరపవర్జితాః ।
ప్రసేదుశ్చ దిశః సర్వా అమ్భాంసి చ మనాంసి చ ॥ ౮ ॥
ప్రసేదుశ్చ దిశః సర్వా అమ్భాంసి చ మనాంసి చ ॥ ౮ ॥
తత్కర్దమాశ్రమపదం సరస్వత్యా పరిశ్రితమ్ ।
స్వయమ్భూః సాకమృషిభిర్మరీచ్యాదిభిరభ్యయాత్ ॥ ౯ ॥
స్వయమ్భూః సాకమృషిభిర్మరీచ్యాదిభిరభ్యయాత్ ॥ ౯ ॥
భగవన్తం పరం బ్రహ్మ సత్త్వేనాంశేన శత్రుహన్ ।
తత్త్వసంఖ్యానవిజ్ఞప్త్యై జాతం విద్వానజః స్వరాట్ ॥ ౧౦ ॥
తత్త్వసంఖ్యానవిజ్ఞప్త్యై జాతం విద్వానజః స్వరాట్ ॥ ౧౦ ॥
సభాజయన్ విశుద్ధేన చేతసా తచ్చికీర్షితమ్ ।
ప్రహృష్యమాణైరసుభిః కర్దమం చేదమభ్యధాత్ ॥ ౧౧ ॥
ప్రహృష్యమాణైరసుభిః కర్దమం చేదమభ్యధాత్ ॥ ౧౧ ॥
బ్రహ్మోవాచ
త్వయా మేఽపచితిస్తాత కల్పితా నిర్వ్యలీకతః ।
యన్మే సఞ్జగృహే వాక్యం భవాన్మానద మానయన్ ॥ ౧౨ ॥
త్వయా మేఽపచితిస్తాత కల్పితా నిర్వ్యలీకతః ।
యన్మే సఞ్జగృహే వాక్యం భవాన్మానద మానయన్ ॥ ౧౨ ॥
ఏతావత్యేవ శుశ్రూషా కార్యా పితరి పుత్రకైః ।
బాఢమిత్యనుమన్యేత గౌరవేణ గురోర్వచః ॥ ౧౩ ॥
బాఢమిత్యనుమన్యేత గౌరవేణ గురోర్వచః ॥ ౧౩ ॥
ఇమా దుహితరః సత్యస్తవ వత్స సుమధ్యమాః ।
సర్గమేతం ప్రభావైః స్వైర్బృంహయిష్యన్త్యనేకధా ॥ ౧౪ ॥
సర్గమేతం ప్రభావైః స్వైర్బృంహయిష్యన్త్యనేకధా ॥ ౧౪ ॥
అతస్త్వమృషిముఖ్యేభ్యో యథాశీలం యథారుచి ।
ఆత్మజాః పరిదేహ్యద్య విస్తృణీహి యశో భువి ॥ ౧౫ ॥
ఆత్మజాః పరిదేహ్యద్య విస్తృణీహి యశో భువి ॥ ౧౫ ॥
వేదాహమాద్యం పురుషమవతీర్ణం స్వమాయయా ।
భూతానాం శేవధిం దేహం బిభ్రాణం కపిలం మునే ॥ ౧౬ ॥
భూతానాం శేవధిం దేహం బిభ్రాణం కపిలం మునే ॥ ౧౬ ॥
జ్ఞానవిజ్ఞానయోగేన కర్మణాముద్ధరన్ జటాః ।
హిరణ్యకేశః పద్మాక్షః పద్మముద్రాపదామ్బుజః ॥ ౧౭ ॥
హిరణ్యకేశః పద్మాక్షః పద్మముద్రాపదామ్బుజః ॥ ౧౭ ॥
ఏష మానవి తే గర్భం ప్రవిష్టః కైటభార్దనః ।
అవిద్యాసంశయగ్రన్థిం ఛిత్త్వా గాం విచరిష్యతి ॥ ౧౮ ॥
అవిద్యాసంశయగ్రన్థిం ఛిత్త్వా గాం విచరిష్యతి ॥ ౧౮ ॥
అయం సిద్ధగణాధీశః సాఙ్ఖ్యాచార్యైః సుసమ్మతః ।
లోకే కపిల ఇత్యాఖ్యాం గన్తా తే కీర్తివర్ధనః ॥ ౧౯ ॥
లోకే కపిల ఇత్యాఖ్యాం గన్తా తే కీర్తివర్ధనః ॥ ౧౯ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
తావాశ్వాస్య జగత్స్రష్టా కుమారైః సహనారదః ।
హంసో హంసేన యానేన త్రిధామపరమం యయౌ ॥ ౨౦ ॥
తావాశ్వాస్య జగత్స్రష్టా కుమారైః సహనారదః ।
హంసో హంసేన యానేన త్రిధామపరమం యయౌ ॥ ౨౦ ॥
గతే శతధృతౌ క్షత్తః కర్దమస్తేన చోదితః ।
యథోదితం స్వదుహితృః ప్రాదాద్విశ్వసృజాం తతః ॥ ౨౧ ॥
యథోదితం స్వదుహితృః ప్రాదాద్విశ్వసృజాం తతః ॥ ౨౧ ॥
మరీచయే కలాం ప్రాదాదనసూయామథాత్రయే ।
శ్రద్ధామఙ్గిరసేఽయచ్ఛత్పులస్త్యాయ హవిర్భువమ్ ॥ ౨౨ ॥
శ్రద్ధామఙ్గిరసేఽయచ్ఛత్పులస్త్యాయ హవిర్భువమ్ ॥ ౨౨ ॥
పులహాయ గతిం యుక్తాం క్రతవే చ క్రియాం సతీమ్ ।
ఖ్యాతిం చ భృగవేఽయచ్ఛద్వసిష్ఠాయాప్యరున్ధతీమ్ ॥ ౨౩ ॥
ఖ్యాతిం చ భృగవేఽయచ్ఛద్వసిష్ఠాయాప్యరున్ధతీమ్ ॥ ౨౩ ॥
అథర్వణేఽదదాచ్ఛాన్తిం యయా యజ్ఞో వితన్యతే ।
విప్రర్షభాన్ కృతోద్వాహాన్ సదారాన్ సమలాలయత్ ॥ ౨౪ ॥
విప్రర్షభాన్ కృతోద్వాహాన్ సదారాన్ సమలాలయత్ ॥ ౨౪ ॥
తతస్త ఋషయః క్షత్త కృతదారా నిమన్త్ర్య తమ్ ।
ప్రాతిష్ఠన్నన్దిమాపన్నాః స్వం స్వమాశ్రమమణ్డలమ్ ॥ ౨౫ ॥
ప్రాతిష్ఠన్నన్దిమాపన్నాః స్వం స్వమాశ్రమమణ్డలమ్ ॥ ౨౫ ॥
స చావతీర్ణం త్రియుగమాజ్ఞాయ విబుధర్షభమ్ ।
వివిక్త ఉపసఙ్గమ్య ప్రణమ్య సమభాషత ॥ ౨౬ ॥
వివిక్త ఉపసఙ్గమ్య ప్రణమ్య సమభాషత ॥ ౨౬ ॥
అహో పాపచ్యమానానాం నిరయే స్వైరమఙ్గలైః ।
కాలేన భూయసా నూనం ప్రసీదన్తీహ దేవతాః ॥ ౨౭ ॥
కాలేన భూయసా నూనం ప్రసీదన్తీహ దేవతాః ॥ ౨౭ ॥
బహుజన్మవిపక్వేన సమ్యగ్యోగసమాధినా ।
ద్రష్టుం యతన్తే యతయః శూన్యాగారేషు యత్పదమ్ ॥ ౨౮ ॥
ద్రష్టుం యతన్తే యతయః శూన్యాగారేషు యత్పదమ్ ॥ ౨౮ ॥
స ఏవ భగవానద్య హేలనం నగణయ్య నః ।
గృహేషు జాతో గ్రామ్యాణాం యః స్వానాం పక్షపోషణః ॥ ౨౯ ॥
గృహేషు జాతో గ్రామ్యాణాం యః స్వానాం పక్షపోషణః ॥ ౨౯ ॥
స్వీయం వాక్యమృతం కర్తుమవతీర్ణోఽసి మే గృహే ।
చికీర్షుర్భగవాన్ జ్ఞానం భక్తానాం మానవర్ధనః ॥ ౩౦ ॥
చికీర్షుర్భగవాన్ జ్ఞానం భక్తానాం మానవర్ధనః ॥ ౩౦ ॥
తాన్యేవ తేఽభిరూపాణి రూపాణి భగవంస్తవ ।
యాని యాని చ రోచన్తే స్వజనానామరూపిణః ॥ ౩౧ ॥
యాని యాని చ రోచన్తే స్వజనానామరూపిణః ॥ ౩౧ ॥
త్వాం సూరిభిస్తత్త్వబుభుత్సయాద్ధా
సదాభివాదార్హణపాదపీఠమ్ ।
ఐశ్వర్యవైరాగ్యయశోఽవబోధ-
వీర్యశ్రియా పూర్తమహం ప్రపద్యే ॥ ౩౨ ॥
సదాభివాదార్హణపాదపీఠమ్ ।
ఐశ్వర్యవైరాగ్యయశోఽవబోధ-
వీర్యశ్రియా పూర్తమహం ప్రపద్యే ॥ ౩౨ ॥
పరం ప్రధానం పురుషం మహాన్తం
కాలం కవిం త్రివృతం లోకపాలమ్ ।
ఆత్మానుభూత్యానుగతప్రపఞ్చం
స్వచ్ఛన్దశక్తిం కపిలం ప్రపద్యే ॥ ౩౩ ॥
కాలం కవిం త్రివృతం లోకపాలమ్ ।
ఆత్మానుభూత్యానుగతప్రపఞ్చం
స్వచ్ఛన్దశక్తిం కపిలం ప్రపద్యే ॥ ౩౩ ॥
ఆ స్మాభిపృచ్ఛేఽద్య పతిం ప్రజానాం
త్వయావతీర్ణర్ణ ఉతాప్తకామః ।
పరివ్రజత్పదవీమాస్థితోఽహం
చరిష్యే త్వాం హృది యుఞ్జన్ విశోకః ॥ ౩౪ ॥
త్వయావతీర్ణర్ణ ఉతాప్తకామః ।
పరివ్రజత్పదవీమాస్థితోఽహం
చరిష్యే త్వాం హృది యుఞ్జన్ విశోకః ॥ ౩౪ ॥
శ్రీ భగవానువాచ
మయా ప్రోక్తం హి లోకస్య ప్రమాణం సత్యలౌకికే ।
అథాజని మయా తుభ్యం యదవోచమృతం మునే ॥ ౩౫ ॥
మయా ప్రోక్తం హి లోకస్య ప్రమాణం సత్యలౌకికే ।
అథాజని మయా తుభ్యం యదవోచమృతం మునే ॥ ౩౫ ॥
ఏతన్మే జన్మ లోకేఽస్మిన్ముముక్షూణాం దురాశయాత్ ।
ప్రసంఖ్యానాయ తత్త్వానాం సమ్మతాయాత్మదర్శనే ॥ ౩౬ ॥
ప్రసంఖ్యానాయ తత్త్వానాం సమ్మతాయాత్మదర్శనే ॥ ౩౬ ॥
ఏష ఆత్మపథోఽవ్యక్తో నష్టః కాలేన భూయసా ।
తం ప్రవర్తయితుం దేహమిమం విద్ధి మయా భృతమ్ ॥ ౩౭ ॥
తం ప్రవర్తయితుం దేహమిమం విద్ధి మయా భృతమ్ ॥ ౩౭ ॥
గచ్ఛ కామం మయాపృష్టో మయి సంన్యస్తకర్మణా ।
జిత్వా సుదుర్జయం మృత్యుమమృతత్వాయ మాం భజ ॥ ౩౮ ॥
జిత్వా సుదుర్జయం మృత్యుమమృతత్వాయ మాం భజ ॥ ౩౮ ॥
మామాత్మానం స్వయంజ్యోతిః సర్వభూతగుహాశయమ్ ।
ఆత్మన్యేవాత్మనా వీక్ష్య విశోకోఽభయమృచ్ఛసి ॥ ౩౯ ॥
ఆత్మన్యేవాత్మనా వీక్ష్య విశోకోఽభయమృచ్ఛసి ॥ ౩౯ ॥
మాత్ర ఆధ్యాత్మికీం విద్యాం శమనీం సర్వకర్మణామ్ ।
వితరిష్యే యయా చాసౌ భయం చాతితరిష్యతి ॥ ౪౦ ॥
వితరిష్యే యయా చాసౌ భయం చాతితరిష్యతి ॥ ౪౦ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
ఏవం సముదితస్తేన కపిలేన ప్రజాపతిః ।
దక్షిణీకృత్య తం ప్రీతో వనమేవ జగామ హ ॥ ౪౧ ॥
ఏవం సముదితస్తేన కపిలేన ప్రజాపతిః ।
దక్షిణీకృత్య తం ప్రీతో వనమేవ జగామ హ ॥ ౪౧ ॥
వ్రతం స ఆస్థితో మౌనమాత్మైకశరణో మునిః ।
నిఃసఙ్గో వ్యచరత్క్షోణీమనగ్నిరనికేతనః ॥ ౪౨ ॥
నిఃసఙ్గో వ్యచరత్క్షోణీమనగ్నిరనికేతనః ॥ ౪౨ ॥
మనో బ్రహ్మణి యుఞ్జానో యత్తత్సదసతః పరమ్ ।
గుణావభాసే విగుణ ఏకభక్త్యానుభావితే ॥ ౪౩ ॥
గుణావభాసే విగుణ ఏకభక్త్యానుభావితే ॥ ౪౩ ॥
నిరహంకృతిర్నిర్మమశ్చ నిర్ద్వన్ద్వః సమదృక్ స్వదృక్ ।
ప్రత్యక్ప్రశాన్తధీర్ధీరః ప్రశాన్తోర్మిరివోదధిః ॥ ౪౪ ॥
ప్రత్యక్ప్రశాన్తధీర్ధీరః ప్రశాన్తోర్మిరివోదధిః ॥ ౪౪ ॥
వాసుదేవే భగవతి సర్వజ్ఞే ప్రత్యగాత్మని ।
పరేణ భక్తిభావేన లబ్ధాత్మా ముక్తబన్ధనః ॥ ౪౫ ॥
పరేణ భక్తిభావేన లబ్ధాత్మా ముక్తబన్ధనః ॥ ౪౫ ॥
ఆత్మానం సర్వభూతేషు భగవన్తమవస్థితమ్ ।
అపశ్యత్సర్వభూతాని భగవత్యపి చాత్మని ॥ ౪౬ ॥
అపశ్యత్సర్వభూతాని భగవత్యపి చాత్మని ॥ ౪౬ ॥
ఇచ్ఛాద్వేషవిహీనేన సర్వత్ర సమచేతసా ।
భగవద్భక్తియుక్తేన ప్రాప్తా భాగవతీ గతిః ॥ ౪౭ ॥
భగవద్భక్తియుక్తేన ప్రాప్తా భాగవతీ గతిః ॥ ౪౭ ॥