શ્રીભગવાનુવાચ
પ્રકૃતિસ્થોઽપિ પુરુષો નાજ્યતે પ્રાકૃતૈર્ગુણૈઃ ।
અવિકારાદકર્તૃત્વાન્નિર્ગુણત્વાજ્જલાર્કવત્ ॥ ૧ ॥
પ્રકૃતિસ્થોઽપિ પુરુષો નાજ્યતે પ્રાકૃતૈર્ગુણૈઃ ।
અવિકારાદકર્તૃત્વાન્નિર્ગુણત્વાજ્જલાર્કવત્ ॥ ૧ ॥
સ એષ યર્હિ પ્રકૃતેર્ગુણેષ્વભિવિષજ્જતે ।
અહંક્રિયાવિમૂઢાત્મા કર્તાસ્મીત્યભિમન્યતે ॥ ૨ ॥
અહંક્રિયાવિમૂઢાત્મા કર્તાસ્મીત્યભિમન્યતે ॥ ૨ ॥
તેન સંસારપદવીમવશોઽભ્યેત્યનિર્વૃતઃ ।
પ્રાસઙ્ગિકૈઃ કર્મદોષૈઃ સદસન્મિશ્રયોનિષુ ॥ ૩ ॥
પ્રાસઙ્ગિકૈઃ કર્મદોષૈઃ સદસન્મિશ્રયોનિષુ ॥ ૩ ॥
અર્થે હ્યવિદ્યમાનેઽપિ સંસૃતિર્ન નિવર્તતે ।
ધ્યાયતો વિષયાનસ્ય સ્વપ્નેઽનર્થાગમો યથા ॥ ૪ ॥
ધ્યાયતો વિષયાનસ્ય સ્વપ્નેઽનર્થાગમો યથા ॥ ૪ ॥
અત એવ શનૈશ્ચિત્તં પ્રસક્તમસતાં પથિ ।
ભક્તિયોગેન તીવ્રેણ વિરક્ત્યા ચ નયેદ્વશમ્ ॥ ૫ ॥
ભક્તિયોગેન તીવ્રેણ વિરક્ત્યા ચ નયેદ્વશમ્ ॥ ૫ ॥
યમાદિભિર્યોગપથૈરભ્યસન્શ્રદ્ધયાન્વિતઃ ।
મયિ ભાવેન સત્યેન મત્કથાશ્રવણેન ચ ॥ ૬ ॥
મયિ ભાવેન સત્યેન મત્કથાશ્રવણેન ચ ॥ ૬ ॥
સર્વભૂતસમત્વેન નિર્વૈરેણાપ્રસઙ્ગતઃ ।
બ્રહ્મચર્યેણ મૌનેન સ્વધર્મેણ બલીયસા ॥ ૭ ॥
બ્રહ્મચર્યેણ મૌનેન સ્વધર્મેણ બલીયસા ॥ ૭ ॥
યદૃચ્છયોપલબ્ધેન સન્તુષ્ટો મિતભુઙ્મુનિઃ ।
વિવિક્તશરણઃ શાન્તો મૈત્રઃ કરુણ આત્મવાન્ ॥ ૮ ॥
વિવિક્તશરણઃ શાન્તો મૈત્રઃ કરુણ આત્મવાન્ ॥ ૮ ॥
સાનુબન્ધે ચ દેહેઽસ્મિન્નકુર્વન્નસદાગ્રહમ્ ।
જ્ઞાનેન દૃષ્ટતત્ત્વેન પ્રકૃતેઃ પુરુષસ્ય ચ ॥ ૯ ॥
જ્ઞાનેન દૃષ્ટતત્ત્વેન પ્રકૃતેઃ પુરુષસ્ય ચ ॥ ૯ ॥
નિવૃત્તબુદ્ધ્યવસ્થાનો દૂરીભૂતાન્યદર્શનઃ ।
ઉપલભ્યાત્મનાત્માનં ચક્ષુષેવાર્કમાત્મદૃક્ ॥ ૧૦ ॥
ઉપલભ્યાત્મનાત્માનં ચક્ષુષેવાર્કમાત્મદૃક્ ॥ ૧૦ ॥
મુક્તલિઙ્ગં સદાભાસમસતિ પ્રતિપદ્યતે ।
સતો બન્ધુમસચ્ચક્ષુઃ સર્વાનુસ્યૂતમદ્વયમ્ ॥ ૧૧ ॥
સતો બન્ધુમસચ્ચક્ષુઃ સર્વાનુસ્યૂતમદ્વયમ્ ॥ ૧૧ ॥
યથા જલસ્થ આભાસઃ સ્થલસ્થેનાવદૃશ્યતે ।
સ્વાભાસેન તથા સૂર્યો જલસ્થેન દિવિ સ્થિતઃ ॥ ૧૨ ॥
સ્વાભાસેન તથા સૂર્યો જલસ્થેન દિવિ સ્થિતઃ ॥ ૧૨ ॥
એવં ત્રિવૃદહઙ્કારો ભૂતેન્દ્રિયમનોમયૈઃ ।
સ્વાભાસૈર્લક્ષિતોઽનેન સદાભાસેન સત્યદૃક્ ॥ ૧૩ ॥
સ્વાભાસૈર્લક્ષિતોઽનેન સદાભાસેન સત્યદૃક્ ॥ ૧૩ ॥
ભૂતસૂક્ષ્મેન્દ્રિયમનોબુદ્ધ્યાદિષ્વિહ નિદ્રયા ।
લીનેષ્વસતિ યસ્તત્ર વિનિદ્રો નિરહંક્રિયઃ ॥ ૧૪ ॥
લીનેષ્વસતિ યસ્તત્ર વિનિદ્રો નિરહંક્રિયઃ ॥ ૧૪ ॥
મન્યમાનસ્તદાત્માનમનષ્ટો નષ્ટવન્મૃષા ।
નષ્ટેઽહઙ્કરણે દ્રષ્ટા નષ્ટવિત્ત ઇવાતુરઃ ॥ ૧૫ ॥
નષ્ટેઽહઙ્કરણે દ્રષ્ટા નષ્ટવિત્ત ઇવાતુરઃ ॥ ૧૫ ॥
એવં પ્રત્યવમૃશ્યાસાવાત્માનં પ્રતિપદ્યતે ।
સાહઙ્કારસ્ય દ્રવ્યસ્ય યોઽવસ્થાનમનુગ્રહઃ ॥ ૧૬ ॥
સાહઙ્કારસ્ય દ્રવ્યસ્ય યોઽવસ્થાનમનુગ્રહઃ ॥ ૧૬ ॥
દેવહૂતિરુવાચ
પુરુષં પ્રકૃતિર્બ્રહ્મન્ન વિમુઞ્ચતિ કર્હિચિત્ ।
અન્યોન્યાપાશ્રયત્વાચ્ચ નિત્યત્વાદનયોઃ પ્રભો ॥ ૧૭ ॥
પુરુષં પ્રકૃતિર્બ્રહ્મન્ન વિમુઞ્ચતિ કર્હિચિત્ ।
અન્યોન્યાપાશ્રયત્વાચ્ચ નિત્યત્વાદનયોઃ પ્રભો ॥ ૧૭ ॥
યથા ગન્ધસ્ય ભૂમેશ્ચ ન ભાવો વ્યતિરેકતઃ ।
અપાં રસસ્ય ચ યથા તથા બુદ્ધેઃ પરસ્ય ચ ॥ ૧૮ ॥
અપાં રસસ્ય ચ યથા તથા બુદ્ધેઃ પરસ્ય ચ ॥ ૧૮ ॥
અકર્તુઃ કર્મબન્ધોઽયં પુરુષસ્ય યદાશ્રયઃ ।
ગુણેષુ સત્સુ પ્રકૃતેઃ કૈવલ્યં તેષ્વતઃ કથમ્ ॥ ૧૯ ॥
ગુણેષુ સત્સુ પ્રકૃતેઃ કૈવલ્યં તેષ્વતઃ કથમ્ ॥ ૧૯ ॥
ક્વચિત્તત્ત્વાવમર્શેન નિવૃત્તં ભયમુલ્બણમ્ ।
અનિવૃત્તનિમિત્તત્વાત્પુનઃ પ્રત્યવતિષ્ઠતે ॥ ૨૦ ॥
અનિવૃત્તનિમિત્તત્વાત્પુનઃ પ્રત્યવતિષ્ઠતે ॥ ૨૦ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
અનિમિત્તનિમિત્તેન સ્વધર્મેણામલાત્મના ।
તીવ્રયા મયિ ભક્ત્યા ચ શ્રુતસમ્ભૃતયા ચિરમ્ ॥ ૨૧ ॥
અનિમિત્તનિમિત્તેન સ્વધર્મેણામલાત્મના ।
તીવ્રયા મયિ ભક્ત્યા ચ શ્રુતસમ્ભૃતયા ચિરમ્ ॥ ૨૧ ॥
જ્ઞાનેન દૃષ્ટતત્ત્વેન વૈરાગ્યેણ બલીયસા ।
તપોયુક્તેન યોગેન તીવ્રેણાત્મસમાધિના ॥ ૨૨ ॥
તપોયુક્તેન યોગેન તીવ્રેણાત્મસમાધિના ॥ ૨૨ ॥
પ્રકૃતિઃ પુરુષસ્યેહ દહ્યમાના ત્વહર્નિશમ્ ।
તિરોભવિત્રી શનકૈરગ્નેર્યોનિરિવારણિઃ ॥ ૨૩ ॥
તિરોભવિત્રી શનકૈરગ્નેર્યોનિરિવારણિઃ ॥ ૨૩ ॥
ભુક્તભોગા પરિત્યક્તા દૃષ્ટદોષા ચ નિત્યશઃ ।
નેશ્વરસ્યાશુભં ધત્તે સ્વે મહિમ્નિ સ્થિતસ્ય ચ ॥ ૨૪ ॥
નેશ્વરસ્યાશુભં ધત્તે સ્વે મહિમ્નિ સ્થિતસ્ય ચ ॥ ૨૪ ॥
યથા હ્યપ્રતિબુદ્ધસ્ય પ્રસ્વાપો બહ્વનર્થભૃત્ ।
સ એવ પ્રતિબુદ્ધસ્ય ન વૈ મોહાય કલ્પતે ॥ ૨૫ ॥
સ એવ પ્રતિબુદ્ધસ્ય ન વૈ મોહાય કલ્પતે ॥ ૨૫ ॥
એવં વિદિતતત્ત્વસ્ય પ્રકૃતિર્મયિ માનસમ્ ।
યુઞ્જતો નાપકુરુત આત્મારામસ્ય કર્હિચિત્ ॥ ૨૬ ॥
યુઞ્જતો નાપકુરુત આત્મારામસ્ય કર્હિચિત્ ॥ ૨૬ ॥
યદૈવમધ્યાત્મરતઃ કાલેન બહુજન્મના ।
સર્વત્ર જાતવૈરાગ્ય આબ્રહ્મભુવનાન્મુનિઃ ॥ ૨૭ ॥
સર્વત્ર જાતવૈરાગ્ય આબ્રહ્મભુવનાન્મુનિઃ ॥ ૨૭ ॥
મદ્ભક્તઃ પ્રતિબુદ્ધાર્થો મત્પ્રસાદેન ભૂયસા ।
નિઃશ્રેયસં સ્વસંસ્થાનં કૈવલ્યાખ્યં મદાશ્રયમ્ ॥ ૨૮ ॥
નિઃશ્રેયસં સ્વસંસ્થાનં કૈવલ્યાખ્યં મદાશ્રયમ્ ॥ ૨૮ ॥
પ્રાપ્નોતીહાઞ્જસા ધીરઃ સ્વદૃશાચ્છિન્નસંશયઃ ।
યદ્ગત્વા ન નિવર્તેત યોગી લિઙ્ગાદ્વિનિર્ગમે ॥ ૨૯ ॥
યદ્ગત્વા ન નિવર્તેત યોગી લિઙ્ગાદ્વિનિર્ગમે ॥ ૨૯ ॥
યદા ન યોગોપચિતાસુ ચેતો
માયાસુ સિદ્ધસ્ય વિષજ્જતેઽઙ્ગ ।
અનન્યહેતુષ્વથ મે ગતિઃ સ્યાદ્
આત્યન્તિકી યત્ર ન મૃત્યુહાસઃ ॥ ૩૦ ॥
માયાસુ સિદ્ધસ્ય વિષજ્જતેઽઙ્ગ ।
અનન્યહેતુષ્વથ મે ગતિઃ સ્યાદ્
આત્યન્તિકી યત્ર ન મૃત્યુહાસઃ ॥ ૩૦ ॥