ശ്രീഭഗവാനുവാച
പ്രകൃതിസ്ഥോഽപി പുരുഷോ നാജ്യതേ പ്രാകൃതൈര്ഗുണൈഃ ।
അവികാരാദകര്തൃത്വാന്നിര്ഗുണത്വാജ്ജലാര്കവത് ॥ ൧ ॥
പ്രകൃതിസ്ഥോഽപി പുരുഷോ നാജ്യതേ പ്രാകൃതൈര്ഗുണൈഃ ।
അവികാരാദകര്തൃത്വാന്നിര്ഗുണത്വാജ്ജലാര്കവത് ॥ ൧ ॥
സ ഏഷ യര്ഹി പ്രകൃതേര്ഗുണേഷ്വഭിവിഷജ്ജതേ ।
അഹംക്രിയാവിമൂഢാത്മാ കര്താസ്മീത്യഭിമന്യതേ ॥ ൨ ॥
അഹംക്രിയാവിമൂഢാത്മാ കര്താസ്മീത്യഭിമന്യതേ ॥ ൨ ॥
തേന സംസാരപദവീമവശോഽഭ്യേത്യനിര്വൃതഃ ।
പ്രാസങ്ഗികൈഃ കര്മദോഷൈഃ സദസന്മിശ്രയോനിഷു ॥ ൩ ॥
പ്രാസങ്ഗികൈഃ കര്മദോഷൈഃ സദസന്മിശ്രയോനിഷു ॥ ൩ ॥
അര്ഥേ ഹ്യവിദ്യമാനേഽപി സംസൃതിര്ന നിവര്തതേ ।
ധ്യായതോ വിഷയാനസ്യ സ്വപ്നേഽനര്ഥാഗമോ യഥാ ॥ ൪ ॥
ധ്യായതോ വിഷയാനസ്യ സ്വപ്നേഽനര്ഥാഗമോ യഥാ ॥ ൪ ॥
അത ഏവ ശനൈശ്ചിത്തം പ്രസക്തമസതാം പഥി ।
ഭക്തിയോഗേന തീവ്രേണ വിരക്ത്യാ ച നയേദ്വശമ് ॥ ൫ ॥
ഭക്തിയോഗേന തീവ്രേണ വിരക്ത്യാ ച നയേദ്വശമ് ॥ ൫ ॥
യമാദിഭിര്യോഗപഥൈരഭ്യസന്ശ്രദ്ധയാന്വിതഃ ।
മയി ഭാവേന സത്യേന മത്കഥാശ്രവണേന ച ॥ ൬ ॥
മയി ഭാവേന സത്യേന മത്കഥാശ്രവണേന ച ॥ ൬ ॥
സര്വഭൂതസമത്വേന നിര്വൈരേണാപ്രസങ്ഗതഃ ।
ബ്രഹ്മചര്യേണ മൌനേന സ്വധര്മേണ ബലീയസാ ॥ ൭ ॥
ബ്രഹ്മചര്യേണ മൌനേന സ്വധര്മേണ ബലീയസാ ॥ ൭ ॥
യദൃച്ഛയോപലബ്ധേന സന്തുഷ്ടോ മിതഭുങ്മുനിഃ ।
വിവിക്തശരണഃ ശാന്തോ മൈത്രഃ കരുണ ആത്മവാന് ॥ ൮ ॥
വിവിക്തശരണഃ ശാന്തോ മൈത്രഃ കരുണ ആത്മവാന് ॥ ൮ ॥
സാനുബന്ധേ ച ദേഹേഽസ്മിന്നകുര്വന്നസദാഗ്രഹമ് ।
ജ്ഞാനേന ദൃഷ്ടതത്ത്വേന പ്രകൃതേഃ പുരുഷസ്യ ച ॥ ൯ ॥
ജ്ഞാനേന ദൃഷ്ടതത്ത്വേന പ്രകൃതേഃ പുരുഷസ്യ ച ॥ ൯ ॥
നിവൃത്തബുദ്ധ്യവസ്ഥാനോ ദൂരീഭൂതാന്യദര്ശനഃ ।
ഉപലഭ്യാത്മനാത്മാനം ചക്ഷുഷേവാര്കമാത്മദൃക് ॥ ൧൦ ॥
ഉപലഭ്യാത്മനാത്മാനം ചക്ഷുഷേവാര്കമാത്മദൃക് ॥ ൧൦ ॥
മുക്തലിങ്ഗം സദാഭാസമസതി പ്രതിപദ്യതേ ।
സതോ ബന്ധുമസച്ചക്ഷുഃ സര്വാനുസ്യൂതമദ്വയമ് ॥ ൧൧ ॥
സതോ ബന്ധുമസച്ചക്ഷുഃ സര്വാനുസ്യൂതമദ്വയമ് ॥ ൧൧ ॥
യഥാ ജലസ്ഥ ആഭാസഃ സ്ഥലസ്ഥേനാവദൃശ്യതേ ।
സ്വാഭാസേന തഥാ സൂര്യോ ജലസ്ഥേന ദിവി സ്ഥിതഃ ॥ ൧൨ ॥
സ്വാഭാസേന തഥാ സൂര്യോ ജലസ്ഥേന ദിവി സ്ഥിതഃ ॥ ൧൨ ॥
ഏവം ത്രിവൃദഹങ്കാരോ ഭൂതേന്ദ്രിയമനോമയൈഃ ।
സ്വാഭാസൈര്ലക്ഷിതോഽനേന സദാഭാസേന സത്യദൃക് ॥ ൧൩ ॥
സ്വാഭാസൈര്ലക്ഷിതോഽനേന സദാഭാസേന സത്യദൃക് ॥ ൧൩ ॥
ഭൂതസൂക്ഷ്മേന്ദ്രിയമനോബുദ്ധ്യാദിഷ്വിഹ നിദ്രയാ ।
ലീനേഷ്വസതി യസ്തത്ര വിനിദ്രോ നിരഹംക്രിയഃ ॥ ൧൪ ॥
ലീനേഷ്വസതി യസ്തത്ര വിനിദ്രോ നിരഹംക്രിയഃ ॥ ൧൪ ॥
മന്യമാനസ്തദാത്മാനമനഷ്ടോ നഷ്ടവന്മൃഷാ ।
നഷ്ടേഽഹങ്കരണേ ദ്രഷ്ടാ നഷ്ടവിത്ത ഇവാതുരഃ ॥ ൧൫ ॥
നഷ്ടേഽഹങ്കരണേ ദ്രഷ്ടാ നഷ്ടവിത്ത ഇവാതുരഃ ॥ ൧൫ ॥
ഏവം പ്രത്യവമൃശ്യാസാവാത്മാനം പ്രതിപദ്യതേ ।
സാഹങ്കാരസ്യ ദ്രവ്യസ്യ യോഽവസ്ഥാനമനുഗ്രഹഃ ॥ ൧൬ ॥
സാഹങ്കാരസ്യ ദ്രവ്യസ്യ യോഽവസ്ഥാനമനുഗ്രഹഃ ॥ ൧൬ ॥
ദേവഹൂതിരുവാച
പുരുഷം പ്രകൃതിര്ബ്രഹ്മന്ന വിമുഞ്ചതി കര്ഹിചിത് ।
അന്യോന്യാപാശ്രയത്വാച്ച നിത്യത്വാദനയോഃ പ്രഭോ ॥ ൧൭ ॥
പുരുഷം പ്രകൃതിര്ബ്രഹ്മന്ന വിമുഞ്ചതി കര്ഹിചിത് ।
അന്യോന്യാപാശ്രയത്വാച്ച നിത്യത്വാദനയോഃ പ്രഭോ ॥ ൧൭ ॥
യഥാ ഗന്ധസ്യ ഭൂമേശ്ച ന ഭാവോ വ്യതിരേകതഃ ।
അപാം രസസ്യ ച യഥാ തഥാ ബുദ്ധേഃ പരസ്യ ച ॥ ൧൮ ॥
അപാം രസസ്യ ച യഥാ തഥാ ബുദ്ധേഃ പരസ്യ ച ॥ ൧൮ ॥
അകര്തുഃ കര്മബന്ധോഽയം പുരുഷസ്യ യദാശ്രയഃ ।
ഗുണേഷു സത്സു പ്രകൃതേഃ കൈവല്യം തേഷ്വതഃ കഥമ് ॥ ൧൯ ॥
ഗുണേഷു സത്സു പ്രകൃതേഃ കൈവല്യം തേഷ്വതഃ കഥമ് ॥ ൧൯ ॥
ക്വചിത്തത്ത്വാവമര്ശേന നിവൃത്തം ഭയമുല്ബണമ് ।
അനിവൃത്തനിമിത്തത്വാത്പുനഃ പ്രത്യവതിഷ്ഠതേ ॥ ൨൦ ॥
അനിവൃത്തനിമിത്തത്വാത്പുനഃ പ്രത്യവതിഷ്ഠതേ ॥ ൨൦ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
അനിമിത്തനിമിത്തേന സ്വധര്മേണാമലാത്മനാ ।
തീവ്രയാ മയി ഭക്ത്യാ ച ശ്രുതസമ്ഭൃതയാ ചിരമ് ॥ ൨൧ ॥
അനിമിത്തനിമിത്തേന സ്വധര്മേണാമലാത്മനാ ।
തീവ്രയാ മയി ഭക്ത്യാ ച ശ്രുതസമ്ഭൃതയാ ചിരമ് ॥ ൨൧ ॥
ജ്ഞാനേന ദൃഷ്ടതത്ത്വേന വൈരാഗ്യേണ ബലീയസാ ।
തപോയുക്തേന യോഗേന തീവ്രേണാത്മസമാധിനാ ॥ ൨൨ ॥
തപോയുക്തേന യോഗേന തീവ്രേണാത്മസമാധിനാ ॥ ൨൨ ॥
പ്രകൃതിഃ പുരുഷസ്യേഹ ദഹ്യമാനാ ത്വഹര്നിശമ് ।
തിരോഭവിത്രീ ശനകൈരഗ്നേര്യോനിരിവാരണിഃ ॥ ൨൩ ॥
തിരോഭവിത്രീ ശനകൈരഗ്നേര്യോനിരിവാരണിഃ ॥ ൨൩ ॥
ഭുക്തഭോഗാ പരിത്യക്താ ദൃഷ്ടദോഷാ ച നിത്യശഃ ।
നേശ്വരസ്യാശുഭം ധത്തേ സ്വേ മഹിമ്നി സ്ഥിതസ്യ ച ॥ ൨൪ ॥
നേശ്വരസ്യാശുഭം ധത്തേ സ്വേ മഹിമ്നി സ്ഥിതസ്യ ച ॥ ൨൪ ॥
യഥാ ഹ്യപ്രതിബുദ്ധസ്യ പ്രസ്വാപോ ബഹ്വനര്ഥഭൃത് ।
സ ഏവ പ്രതിബുദ്ധസ്യ ന വൈ മോഹായ കല്പതേ ॥ ൨൫ ॥
സ ഏവ പ്രതിബുദ്ധസ്യ ന വൈ മോഹായ കല്പതേ ॥ ൨൫ ॥
ഏവം വിദിതതത്ത്വസ്യ പ്രകൃതിര്മയി മാനസമ് ।
യുഞ്ജതോ നാപകുരുത ആത്മാരാമസ്യ കര്ഹിചിത് ॥ ൨൬ ॥
യുഞ്ജതോ നാപകുരുത ആത്മാരാമസ്യ കര്ഹിചിത് ॥ ൨൬ ॥
യദൈവമധ്യാത്മരതഃ കാലേന ബഹുജന്മനാ ।
സര്വത്ര ജാതവൈരാഗ്യ ആബ്രഹ്മഭുവനാന്മുനിഃ ॥ ൨൭ ॥
സര്വത്ര ജാതവൈരാഗ്യ ആബ്രഹ്മഭുവനാന്മുനിഃ ॥ ൨൭ ॥
മദ്ഭക്തഃ പ്രതിബുദ്ധാര്ഥോ മത്പ്രസാദേന ഭൂയസാ ।
നിഃശ്രേയസം സ്വസംസ്ഥാനം കൈവല്യാഖ്യം മദാശ്രയമ് ॥ ൨൮ ॥
നിഃശ്രേയസം സ്വസംസ്ഥാനം കൈവല്യാഖ്യം മദാശ്രയമ് ॥ ൨൮ ॥
പ്രാപ്നോതീഹാഞ്ജസാ ധീരഃ സ്വദൃശാച്ഛിന്നസംശയഃ ।
യദ്ഗത്വാ ന നിവര്തേത യോഗീ ലിങ്ഗാദ്വിനിര്ഗമേ ॥ ൨൯ ॥
യദ്ഗത്വാ ന നിവര്തേത യോഗീ ലിങ്ഗാദ്വിനിര്ഗമേ ॥ ൨൯ ॥
യദാ ന യോഗോപചിതാസു ചേതോ
മായാസു സിദ്ധസ്യ വിഷജ്ജതേഽങ്ഗ ।
അനന്യഹേതുഷ്വഥ മേ ഗതിഃ സ്യാദ്
ആത്യന്തികീ യത്ര ന മൃത്യുഹാസഃ ॥ ൩൦ ॥
മായാസു സിദ്ധസ്യ വിഷജ്ജതേഽങ്ഗ ।
അനന്യഹേതുഷ്വഥ മേ ഗതിഃ സ്യാദ്
ആത്യന്തികീ യത്ര ന മൃത്യുഹാസഃ ॥ ൩൦ ॥