శ్రీభగవానువాచ
ప్రకృతిస్థోఽపి పురుషో నాజ్యతే ప్రాకృతైర్గుణైః ।
అవికారాదకర్తృత్వాన్నిర్గుణత్వాజ్జలార్కవత్ ॥ ౧ ॥
ప్రకృతిస్థోఽపి పురుషో నాజ్యతే ప్రాకృతైర్గుణైః ।
అవికారాదకర్తృత్వాన్నిర్గుణత్వాజ్జలార్కవత్ ॥ ౧ ॥
స ఏష యర్హి ప్రకృతేర్గుణేష్వభివిషజ్జతే ।
అహంక్రియావిమూఢాత్మా కర్తాస్మీత్యభిమన్యతే ॥ ౨ ॥
అహంక్రియావిమూఢాత్మా కర్తాస్మీత్యభిమన్యతే ॥ ౨ ॥
తేన సంసారపదవీమవశోఽభ్యేత్యనిర్వృతః ।
ప్రాసఙ్గికైః కర్మదోషైః సదసన్మిశ్రయోనిషు ॥ ౩ ॥
ప్రాసఙ్గికైః కర్మదోషైః సదసన్మిశ్రయోనిషు ॥ ౩ ॥
అర్థే హ్యవిద్యమానేఽపి సంసృతిర్న నివర్తతే ।
ధ్యాయతో విషయానస్య స్వప్నేఽనర్థాగమో యథా ॥ ౪ ॥
ధ్యాయతో విషయానస్య స్వప్నేఽనర్థాగమో యథా ॥ ౪ ॥
అత ఏవ శనైశ్చిత్తం ప్రసక్తమసతాం పథి ।
భక్తియోగేన తీవ్రేణ విరక్త్యా చ నయేద్వశమ్ ॥ ౫ ॥
భక్తియోగేన తీవ్రేణ విరక్త్యా చ నయేద్వశమ్ ॥ ౫ ॥
యమాదిభిర్యోగపథైరభ్యసన్శ్రద్ధయాన్వితః ।
మయి భావేన సత్యేన మత్కథాశ్రవణేన చ ॥ ౬ ॥
మయి భావేన సత్యేన మత్కథాశ్రవణేన చ ॥ ౬ ॥
సర్వభూతసమత్వేన నిర్వైరేణాప్రసఙ్గతః ।
బ్రహ్మచర్యేణ మౌనేన స్వధర్మేణ బలీయసా ॥ ౭ ॥
బ్రహ్మచర్యేణ మౌనేన స్వధర్మేణ బలీయసా ॥ ౭ ॥
యదృచ్ఛయోపలబ్ధేన సన్తుష్టో మితభుఙ్మునిః ।
వివిక్తశరణః శాన్తో మైత్రః కరుణ ఆత్మవాన్ ॥ ౮ ॥
వివిక్తశరణః శాన్తో మైత్రః కరుణ ఆత్మవాన్ ॥ ౮ ॥
సానుబన్ధే చ దేహేఽస్మిన్నకుర్వన్నసదాగ్రహమ్ ।
జ్ఞానేన దృష్టతత్త్వేన ప్రకృతేః పురుషస్య చ ॥ ౯ ॥
జ్ఞానేన దృష్టతత్త్వేన ప్రకృతేః పురుషస్య చ ॥ ౯ ॥
నివృత్తబుద్ధ్యవస్థానో దూరీభూతాన్యదర్శనః ।
ఉపలభ్యాత్మనాత్మానం చక్షుషేవార్కమాత్మదృక్ ॥ ౧౦ ॥
ఉపలభ్యాత్మనాత్మానం చక్షుషేవార్కమాత్మదృక్ ॥ ౧౦ ॥
ముక్తలిఙ్గం సదాభాసమసతి ప్రతిపద్యతే ।
సతో బన్ధుమసచ్చక్షుః సర్వానుస్యూతమద్వయమ్ ॥ ౧౧ ॥
సతో బన్ధుమసచ్చక్షుః సర్వానుస్యూతమద్వయమ్ ॥ ౧౧ ॥
యథా జలస్థ ఆభాసః స్థలస్థేనావదృశ్యతే ।
స్వాభాసేన తథా సూర్యో జలస్థేన దివి స్థితః ॥ ౧౨ ॥
స్వాభాసేన తథా సూర్యో జలస్థేన దివి స్థితః ॥ ౧౨ ॥
ఏవం త్రివృదహఙ్కారో భూతేన్ద్రియమనోమయైః ।
స్వాభాసైర్లక్షితోఽనేన సదాభాసేన సత్యదృక్ ॥ ౧౩ ॥
స్వాభాసైర్లక్షితోఽనేన సదాభాసేన సత్యదృక్ ॥ ౧౩ ॥
భూతసూక్ష్మేన్ద్రియమనోబుద్ధ్యాదిష్విహ నిద్రయా ।
లీనేష్వసతి యస్తత్ర వినిద్రో నిరహంక్రియః ॥ ౧౪ ॥
లీనేష్వసతి యస్తత్ర వినిద్రో నిరహంక్రియః ॥ ౧౪ ॥
మన్యమానస్తదాత్మానమనష్టో నష్టవన్మృషా ।
నష్టేఽహఙ్కరణే ద్రష్టా నష్టవిత్త ఇవాతురః ॥ ౧౫ ॥
నష్టేఽహఙ్కరణే ద్రష్టా నష్టవిత్త ఇవాతురః ॥ ౧౫ ॥
ఏవం ప్రత్యవమృశ్యాసావాత్మానం ప్రతిపద్యతే ।
సాహఙ్కారస్య ద్రవ్యస్య యోఽవస్థానమనుగ్రహః ॥ ౧౬ ॥
సాహఙ్కారస్య ద్రవ్యస్య యోఽవస్థానమనుగ్రహః ॥ ౧౬ ॥
దేవహూతిరువాచ
పురుషం ప్రకృతిర్బ్రహ్మన్న విముఞ్చతి కర్హిచిత్ ।
అన్యోన్యాపాశ్రయత్వాచ్చ నిత్యత్వాదనయోః ప్రభో ॥ ౧౭ ॥
పురుషం ప్రకృతిర్బ్రహ్మన్న విముఞ్చతి కర్హిచిత్ ।
అన్యోన్యాపాశ్రయత్వాచ్చ నిత్యత్వాదనయోః ప్రభో ॥ ౧౭ ॥
యథా గన్ధస్య భూమేశ్చ న భావో వ్యతిరేకతః ।
అపాం రసస్య చ యథా తథా బుద్ధేః పరస్య చ ॥ ౧౮ ॥
అపాం రసస్య చ యథా తథా బుద్ధేః పరస్య చ ॥ ౧౮ ॥
అకర్తుః కర్మబన్ధోఽయం పురుషస్య యదాశ్రయః ।
గుణేషు సత్సు ప్రకృతేః కైవల్యం తేష్వతః కథమ్ ॥ ౧౯ ॥
గుణేషు సత్సు ప్రకృతేః కైవల్యం తేష్వతః కథమ్ ॥ ౧౯ ॥
క్వచిత్తత్త్వావమర్శేన నివృత్తం భయముల్బణమ్ ।
అనివృత్తనిమిత్తత్వాత్పునః ప్రత్యవతిష్ఠతే ॥ ౨౦ ॥
అనివృత్తనిమిత్తత్వాత్పునః ప్రత్యవతిష్ఠతే ॥ ౨౦ ॥
శ్రీభగవానువాచ
అనిమిత్తనిమిత్తేన స్వధర్మేణామలాత్మనా ।
తీవ్రయా మయి భక్త్యా చ శ్రుతసమ్భృతయా చిరమ్ ॥ ౨౧ ॥
అనిమిత్తనిమిత్తేన స్వధర్మేణామలాత్మనా ।
తీవ్రయా మయి భక్త్యా చ శ్రుతసమ్భృతయా చిరమ్ ॥ ౨౧ ॥
జ్ఞానేన దృష్టతత్త్వేన వైరాగ్యేణ బలీయసా ।
తపోయుక్తేన యోగేన తీవ్రేణాత్మసమాధినా ॥ ౨౨ ॥
తపోయుక్తేన యోగేన తీవ్రేణాత్మసమాధినా ॥ ౨౨ ॥
ప్రకృతిః పురుషస్యేహ దహ్యమానా త్వహర్నిశమ్ ।
తిరోభవిత్రీ శనకైరగ్నేర్యోనిరివారణిః ॥ ౨౩ ॥
తిరోభవిత్రీ శనకైరగ్నేర్యోనిరివారణిః ॥ ౨౩ ॥
భుక్తభోగా పరిత్యక్తా దృష్టదోషా చ నిత్యశః ।
నేశ్వరస్యాశుభం ధత్తే స్వే మహిమ్ని స్థితస్య చ ॥ ౨౪ ॥
నేశ్వరస్యాశుభం ధత్తే స్వే మహిమ్ని స్థితస్య చ ॥ ౨౪ ॥
యథా హ్యప్రతిబుద్ధస్య ప్రస్వాపో బహ్వనర్థభృత్ ।
స ఏవ ప్రతిబుద్ధస్య న వై మోహాయ కల్పతే ॥ ౨౫ ॥
స ఏవ ప్రతిబుద్ధస్య న వై మోహాయ కల్పతే ॥ ౨౫ ॥
ఏవం విదితతత్త్వస్య ప్రకృతిర్మయి మానసమ్ ।
యుఞ్జతో నాపకురుత ఆత్మారామస్య కర్హిచిత్ ॥ ౨౬ ॥
యుఞ్జతో నాపకురుత ఆత్మారామస్య కర్హిచిత్ ॥ ౨౬ ॥
యదైవమధ్యాత్మరతః కాలేన బహుజన్మనా ।
సర్వత్ర జాతవైరాగ్య ఆబ్రహ్మభువనాన్మునిః ॥ ౨౭ ॥
సర్వత్ర జాతవైరాగ్య ఆబ్రహ్మభువనాన్మునిః ॥ ౨౭ ॥
మద్భక్తః ప్రతిబుద్ధార్థో మత్ప్రసాదేన భూయసా ।
నిఃశ్రేయసం స్వసంస్థానం కైవల్యాఖ్యం మదాశ్రయమ్ ॥ ౨౮ ॥
నిఃశ్రేయసం స్వసంస్థానం కైవల్యాఖ్యం మదాశ్రయమ్ ॥ ౨౮ ॥
ప్రాప్నోతీహాఞ్జసా ధీరః స్వదృశాచ్ఛిన్నసంశయః ।
యద్గత్వా న నివర్తేత యోగీ లిఙ్గాద్వినిర్గమే ॥ ౨౯ ॥
యద్గత్వా న నివర్తేత యోగీ లిఙ్గాద్వినిర్గమే ॥ ౨౯ ॥
యదా న యోగోపచితాసు చేతో
మాయాసు సిద్ధస్య విషజ్జతేఽఙ్గ ।
అనన్యహేతుష్వథ మే గతిః స్యాద్
ఆత్యన్తికీ యత్ర న మృత్యుహాసః ॥ ౩౦ ॥
మాయాసు సిద్ధస్య విషజ్జతేఽఙ్గ ।
అనన్యహేతుష్వథ మే గతిః స్యాద్
ఆత్యన్తికీ యత్ర న మృత్యుహాసః ॥ ౩౦ ॥