శ్రీభగవానువాచ
యోగస్య లక్షణం వక్ష్యే సబీజస్య నృపాత్మజే ।
మనో యేనైవ విధినా ప్రసన్నం యాతి సత్పథమ్ ॥ ౧ ॥
యోగస్య లక్షణం వక్ష్యే సబీజస్య నృపాత్మజే ।
మనో యేనైవ విధినా ప్రసన్నం యాతి సత్పథమ్ ॥ ౧ ॥
స్వధర్మాచరణం శక్త్యా విధర్మాచ్చ నివర్తనమ్ ।
దైవాల్లబ్ధేన సన్తోష ఆత్మవిచ్చరణార్చనమ్ ॥ ౨ ॥
దైవాల్లబ్ధేన సన్తోష ఆత్మవిచ్చరణార్చనమ్ ॥ ౨ ॥
గ్రామ్యధర్మనివృత్తిశ్చ మోక్షధర్మరతిస్తథా ।
మితమేధ్యాదనం శశ్వద్వివిక్తక్షేమసేవనమ్ ॥ ౩ ॥
మితమేధ్యాదనం శశ్వద్వివిక్తక్షేమసేవనమ్ ॥ ౩ ॥
అహింసా సత్యమస్తేయం యావదర్థపరిగ్రహః ।
బ్రహ్మచర్యం తపః శౌచం స్వాధ్యాయః పురుషార్చనమ్ ॥ ౪ ॥
బ్రహ్మచర్యం తపః శౌచం స్వాధ్యాయః పురుషార్చనమ్ ॥ ౪ ॥
మౌనం సదాసనజయః స్థైర్యం ప్రాణజయః శనైః ।
ప్రత్యాహారశ్చేన్ద్రియాణాం విషయాన్మనసా హృది ॥ ౫ ॥
ప్రత్యాహారశ్చేన్ద్రియాణాం విషయాన్మనసా హృది ॥ ౫ ॥
స్వధిష్ణ్యానామేకదేశే మనసా ప్రాణధారణమ్ ।
వైకుణ్ఠలీలాభిధ్యానం సమాధానం తథాత్మనః ॥ ౬ ॥
వైకుణ్ఠలీలాభిధ్యానం సమాధానం తథాత్మనః ॥ ౬ ॥
ఏతైరన్యైశ్చ పథిభిర్మనో దుష్టమసత్పథమ్ ।
బుద్ధ్యా యుఞ్జీత శనకైర్జితప్రాణో హ్యతన్ద్రితః ॥ ౭ ॥
బుద్ధ్యా యుఞ్జీత శనకైర్జితప్రాణో హ్యతన్ద్రితః ॥ ౭ ॥
శుచౌ దేశే ప్రతిష్ఠాప్య విజితాసన ఆసనమ్ ।
తస్మిన్స్వస్తి సమాసీన ఋజుకాయః సమభ్యసేత్ ॥ ౮ ॥
తస్మిన్స్వస్తి సమాసీన ఋజుకాయః సమభ్యసేత్ ॥ ౮ ॥
ప్రాణస్య శోధయేన్మార్గం పూరకుమ్భకరేచకైః ।
ప్రతికూలేన వా చిత్తం యథా స్థిరమచఞ్చలమ్ ॥ ౯ ॥
ప్రతికూలేన వా చిత్తం యథా స్థిరమచఞ్చలమ్ ॥ ౯ ॥
మనోఽచిరాత్స్యాద్విరజం జితశ్వాసస్య యోగినః ।
వాయ్వగ్నిభ్యాం యథా లోహం ధ్మాతం త్యజతి వై మలమ్ ॥ ౧౦ ॥
వాయ్వగ్నిభ్యాం యథా లోహం ధ్మాతం త్యజతి వై మలమ్ ॥ ౧౦ ॥
ప్రాణాయామైర్దహేద్దోషాన్ధారణాభిశ్చ కిల్బిషాన్ ।
ప్రత్యాహారేణ సంసర్గాన్ధ్యానేనానీశ్వరాన్గుణాన్ ॥ ౧౧ ॥
ప్రత్యాహారేణ సంసర్గాన్ధ్యానేనానీశ్వరాన్గుణాన్ ॥ ౧౧ ॥
యదా మనః స్వం విరజం యోగేన సుసమాహితమ్ ।
కాష్ఠాం భగవతో ధ్యాయేత్స్వనాసాగ్రావలోకనః ॥ ౧౨ ॥
కాష్ఠాం భగవతో ధ్యాయేత్స్వనాసాగ్రావలోకనః ॥ ౧౨ ॥
ప్రసన్నవదనామ్భోజం పద్మగర్భారుణేక్షణమ్ ।
నీలోత్పలదలశ్యామం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్ ॥ ౧౩ ॥
నీలోత్పలదలశ్యామం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్ ॥ ౧౩ ॥
లసత్పఙ్కజకిఞ్జల్కపీతకౌశేయవాససమ్ ।
శ్రీవత్సవక్షసం భ్రాజత్కౌస్తుభాముక్తకన్ధరమ్ ॥ ౧౪ ॥
శ్రీవత్సవక్షసం భ్రాజత్కౌస్తుభాముక్తకన్ధరమ్ ॥ ౧౪ ॥
మత్తద్విరేఫకలయా పరీతం వనమాలయా ।
పరార్ధ్యహారవలయకిరీటాఙ్గదనూపురమ్ ॥ ౧౫ ॥
పరార్ధ్యహారవలయకిరీటాఙ్గదనూపురమ్ ॥ ౧౫ ॥
కాఞ్చీగుణోల్లసచ్ఛ్రోణిం హృదయామ్భోజవిష్టరమ్ ।
దర్శనీయతమం శాన్తం మనోనయనవర్ధనమ్ ॥ ౧౬ ॥
దర్శనీయతమం శాన్తం మనోనయనవర్ధనమ్ ॥ ౧౬ ॥
అపీచ్యదర్శనం శశ్వత్సర్వలోకనమస్కృతమ్ ।
సన్తం వయసి కైశోరే భృత్యానుగ్రహకాతరమ్ ॥ ౧౭ ॥
సన్తం వయసి కైశోరే భృత్యానుగ్రహకాతరమ్ ॥ ౧౭ ॥
కీర్తన్యతీర్థయశసం పుణ్యశ్లోకయశస్కరమ్ ।
ధ్యాయేద్దేవం సమగ్రాఙ్గం యావన్న చ్యవతే మనః ॥ ౧౮ ॥
ధ్యాయేద్దేవం సమగ్రాఙ్గం యావన్న చ్యవతే మనః ॥ ౧౮ ॥
స్థితం వ్రజన్తమాసీనం శయానం వా గుహాశయమ్ ।
ప్రేక్షణీయేహితం ధ్యాయేచ్ఛుద్ధభావేన చేతసా ॥ ౧౯ ॥
ప్రేక్షణీయేహితం ధ్యాయేచ్ఛుద్ధభావేన చేతసా ॥ ౧౯ ॥
తస్మిఁల్లబ్ధపదం చిత్తం సర్వావయవసంస్థితమ్ ।
విలక్ష్యైకత్ర సంయుజ్యాదఙ్గే భగవతో మునిః ॥ ౨౦ ॥
విలక్ష్యైకత్ర సంయుజ్యాదఙ్గే భగవతో మునిః ॥ ౨౦ ॥
సఞ్చిన్తయేద్భగవతశ్చరణారవిన్దం
వజ్రాఙ్కుశధ్వజసరోరుహలాఞ్ఛనాఢ్యమ్ ।
ఉత్తుఙ్గరక్తవిలసన్నఖచక్రవాల-
జ్యోత్స్నాభిరాహతమహద్ధృదయాన్ధకారమ్ ॥ ౨౧ ॥
వజ్రాఙ్కుశధ్వజసరోరుహలాఞ్ఛనాఢ్యమ్ ।
ఉత్తుఙ్గరక్తవిలసన్నఖచక్రవాల-
జ్యోత్స్నాభిరాహతమహద్ధృదయాన్ధకారమ్ ॥ ౨౧ ॥
యచ్ఛౌచనిఃసృతసరిత్ప్రవరోదకేన
తీర్థేన మూర్ధ్న్యధికృతేన శివః శివోఽభూత్ ।
ధ్యాతుర్మనఃశమలశైలనిసృష్టవజ్రం
ధ్యాయేచ్చిరం భగవతశ్చరణారవిన్దమ్ ॥ ౨౨ ॥
తీర్థేన మూర్ధ్న్యధికృతేన శివః శివోఽభూత్ ।
ధ్యాతుర్మనఃశమలశైలనిసృష్టవజ్రం
ధ్యాయేచ్చిరం భగవతశ్చరణారవిన్దమ్ ॥ ౨౨ ॥
జానుద్వయం జలజలోచనయా జనన్యా
లక్ష్మ్యాఖిలస్య సురవన్దితయా విధాతుః ।
ఊర్వోర్నిధాయ కరపల్లవరోచిషా యత్
సంలాలితం హృది విభోరభవస్య కుర్యాత్ ॥ ౨౩ ॥
లక్ష్మ్యాఖిలస్య సురవన్దితయా విధాతుః ।
ఊర్వోర్నిధాయ కరపల్లవరోచిషా యత్
సంలాలితం హృది విభోరభవస్య కుర్యాత్ ॥ ౨౩ ॥
ఊరూ సుపర్ణభుజయోరధిశోభమానావ్-
ఓజోనిధీ అతసికాకుసుమావభాసౌ ।
వ్యాలమ్బిపీతవరవాససి వర్తమాన
కాఞ్చీకలాపపరిరమ్భి నితమ్బబిమ్బమ్ ॥ ౨౪ ॥
ఓజోనిధీ అతసికాకుసుమావభాసౌ ।
వ్యాలమ్బిపీతవరవాససి వర్తమాన
కాఞ్చీకలాపపరిరమ్భి నితమ్బబిమ్బమ్ ॥ ౨౪ ॥
నాభిహ్రదం భువనకోశగుహోదరస్థం
యత్రాత్మయోనిధిషణాఖిలలోకపద్మమ్ ।
వ్యూఢం హరిన్మణివృషస్తనయోరముష్య
ధ్యాయేద్ద్వయం విశదహారమయూఖగౌరమ్ ॥ ౨౫ ॥
యత్రాత్మయోనిధిషణాఖిలలోకపద్మమ్ ।
వ్యూఢం హరిన్మణివృషస్తనయోరముష్య
ధ్యాయేద్ద్వయం విశదహారమయూఖగౌరమ్ ॥ ౨౫ ॥
వక్షోఽధివాసమృషభస్య మహావిభూతేః
పుంసాం మనోనయననిర్వృతిమాదధానమ్ ।
కణ్ఠం చ కౌస్తుభమణేరధిభూషణార్థం
కుర్యాన్మనస్యఖిలలోకనమస్కృతస్య ॥ ౨౬ ॥
పుంసాం మనోనయననిర్వృతిమాదధానమ్ ।
కణ్ఠం చ కౌస్తుభమణేరధిభూషణార్థం
కుర్యాన్మనస్యఖిలలోకనమస్కృతస్య ॥ ౨౬ ॥
బాహూంశ్చ మన్దరగిరేః పరివర్తనేన
నిర్ణిక్తబాహువలయానధిలోకపాలాన్ ।
సఞ్చిన్తయేద్దశశతారమసహ్యతేజః
శఙ్ఖం చ తత్కరసరోరుహరాజహంసమ్ ॥ ౨౭ ॥
నిర్ణిక్తబాహువలయానధిలోకపాలాన్ ।
సఞ్చిన్తయేద్దశశతారమసహ్యతేజః
శఙ్ఖం చ తత్కరసరోరుహరాజహంసమ్ ॥ ౨౭ ॥
కౌమోదకీం భగవతో దయితాం స్మరేత
దిగ్ధామరాతిభటశోణితకర్దమేన ।
మాలాం మధువ్రతవరూథగిరోపఘుష్టాం
చైత్యస్య తత్త్వమమలం మణిమస్య కణ్ఠే ॥ ౨౮ ॥
దిగ్ధామరాతిభటశోణితకర్దమేన ।
మాలాం మధువ్రతవరూథగిరోపఘుష్టాం
చైత్యస్య తత్త్వమమలం మణిమస్య కణ్ఠే ॥ ౨౮ ॥
భృత్యానుకమ్పితధియేహ గృహీతమూర్తేః
సఞ్చిన్తయేద్భగవతో వదనారవిన్దమ్ ।
యద్విస్ఫురన్మకరకుణ్డలవల్గితేన
విద్యోతితామలకపోలముదారనాసమ్ ॥ ౨౯ ॥
సఞ్చిన్తయేద్భగవతో వదనారవిన్దమ్ ।
యద్విస్ఫురన్మకరకుణ్డలవల్గితేన
విద్యోతితామలకపోలముదారనాసమ్ ॥ ౨౯ ॥
యచ్ఛ్రీనికేతమలిభిః పరిసేవ్యమానం
భూత్యా స్వయా కుటిలకున్తలవృన్దజుష్టమ్ ।
మీనద్వయాశ్రయమధిక్షిపదబ్జనేత్రం
ధ్యాయేన్మనోమయమతన్ద్రిత ఉల్లసద్భ్రు ॥ ౩౦ ॥
భూత్యా స్వయా కుటిలకున్తలవృన్దజుష్టమ్ ।
మీనద్వయాశ్రయమధిక్షిపదబ్జనేత్రం
ధ్యాయేన్మనోమయమతన్ద్రిత ఉల్లసద్భ్రు ॥ ౩౦ ॥
తస్యావలోకమధికం కృపయాతిఘోర-
తాపత్రయోపశమనాయ నిసృష్టమక్ష్ణోః ।
స్నిగ్ధస్మితానుగుణితం విపులప్రసాదం
ధ్యాయేచ్చిరం విపులభావనయా గుహాయామ్ ॥ ౩౧ ॥
తాపత్రయోపశమనాయ నిసృష్టమక్ష్ణోః ।
స్నిగ్ధస్మితానుగుణితం విపులప్రసాదం
ధ్యాయేచ్చిరం విపులభావనయా గుహాయామ్ ॥ ౩౧ ॥
హాసం హరేరవనతాఖిలలోకతీవ్ర-
శోకాశ్రుసాగరవిశోషణమత్యుదారమ్ ।
సమ్మోహనాయ రచితం నిజమాయయాస్య
భ్రూమణ్డలం మునికృతే మకరధ్వజస్య ॥ ౩౨ ॥
శోకాశ్రుసాగరవిశోషణమత్యుదారమ్ ।
సమ్మోహనాయ రచితం నిజమాయయాస్య
భ్రూమణ్డలం మునికృతే మకరధ్వజస్య ॥ ౩౨ ॥
ధ్యానాయనం ప్రహసితం బహులాధరోష్ఠ-
భాసారుణాయితతనుద్విజకున్దపఙ్క్తి ।
ధ్యాయేత్స్వదేహకుహరేఽవసితస్య విష్ణోర్
భక్త్యార్ద్రయార్పితమనా న పృథగ్దిదృక్షేత్ ॥ ౩౩ ॥
భాసారుణాయితతనుద్విజకున్దపఙ్క్తి ।
ధ్యాయేత్స్వదేహకుహరేఽవసితస్య విష్ణోర్
భక్త్యార్ద్రయార్పితమనా న పృథగ్దిదృక్షేత్ ॥ ౩౩ ॥
ఏవం హరౌ భగవతి ప్రతిలబ్ధభావో
భక్త్యా ద్రవద్ధృదయ ఉత్పులకః ప్రమోదాత్ ।
ఔత్కణ్ఠ్యబాష్పకలయా ముహురర్ద్యమానస్
తచ్చాపి చిత్తబడిశం శనకైర్వియుఙ్క్తే ॥ ౩౪ ॥
భక్త్యా ద్రవద్ధృదయ ఉత్పులకః ప్రమోదాత్ ।
ఔత్కణ్ఠ్యబాష్పకలయా ముహురర్ద్యమానస్
తచ్చాపి చిత్తబడిశం శనకైర్వియుఙ్క్తే ॥ ౩౪ ॥
ముక్తాశ్రయం యర్హి నిర్విషయం విరక్తం
నిర్వాణమృచ్ఛతి మనః సహసా యథార్చిః ।
ఆత్మానమత్ర పురుషోఽవ్యవధానమేకమ్
అన్వీక్షతే ప్రతినివృత్తగుణప్రవాహః ॥ ౩౫ ॥
నిర్వాణమృచ్ఛతి మనః సహసా యథార్చిః ।
ఆత్మానమత్ర పురుషోఽవ్యవధానమేకమ్
అన్వీక్షతే ప్రతినివృత్తగుణప్రవాహః ॥ ౩౫ ॥
సోఽప్యేతయా చరమయా మనసో నివృత్త్యా
తస్మిన్మహిమ్న్యవసితః సుఖదుఃఖబాహ్యే ।
హేతుత్వమప్యసతి కర్తరి దుఃఖయోర్యత్
స్వాత్మన్విధత్త ఉపలబ్ధపరాత్మకాష్ఠః ॥ ౩౬ ॥
తస్మిన్మహిమ్న్యవసితః సుఖదుఃఖబాహ్యే ।
హేతుత్వమప్యసతి కర్తరి దుఃఖయోర్యత్
స్వాత్మన్విధత్త ఉపలబ్ధపరాత్మకాష్ఠః ॥ ౩౬ ॥
దేహం చ తం న చరమః స్థితముత్థితం వా
సిద్ధో విపశ్యతి యతోఽధ్యగమత్స్వరూపమ్ ।
దైవాదుపేతమథ దైవవశాదపేతం
వాసో యథా పరికృతం మదిరామదాన్ధః ॥ ౩౭ ॥
సిద్ధో విపశ్యతి యతోఽధ్యగమత్స్వరూపమ్ ।
దైవాదుపేతమథ దైవవశాదపేతం
వాసో యథా పరికృతం మదిరామదాన్ధః ॥ ౩౭ ॥
దేహోఽపి దైవవశగః ఖలు కర్మ యావత్
స్వారమ్భకం ప్రతిసమీక్షత ఏవ సాసుః ।
తం సప్రపఞ్చమధిరూఢసమాధియోగః
స్వాప్నం పునర్న భజతే ప్రతిబుద్ధవస్తుః ॥ ౩౮ ॥
స్వారమ్భకం ప్రతిసమీక్షత ఏవ సాసుః ।
తం సప్రపఞ్చమధిరూఢసమాధియోగః
స్వాప్నం పునర్న భజతే ప్రతిబుద్ధవస్తుః ॥ ౩౮ ॥
యథా పుత్రాచ్చ విత్తాచ్చ పృథఙ్మర్త్యః ప్రతీయతే ।
అప్యాత్మత్వేనాభిమతాద్దేహాదేః పురుషస్తథా ॥ ౩౯ ॥
అప్యాత్మత్వేనాభిమతాద్దేహాదేః పురుషస్తథా ॥ ౩౯ ॥
యథోల్ముకాద్విస్ఫులిఙ్గాద్ధూమాద్వాపి స్వసమ్భవాత్ ।
అప్యాత్మత్వేనాభిమతాద్యథాగ్నిః పృథగుల్ముకాత్ ॥ ౪౦ ॥
అప్యాత్మత్వేనాభిమతాద్యథాగ్నిః పృథగుల్ముకాత్ ॥ ౪౦ ॥
భూతేన్ద్రియాన్తఃకరణాత్ప్రధానాజ్జీవసంజ్ఞితాత్ ।
ఆత్మా తథా పృథగ్ద్రష్టా భగవాన్బ్రహ్మసంజ్ఞితః ॥ ౪౧ ॥
ఆత్మా తథా పృథగ్ద్రష్టా భగవాన్బ్రహ్మసంజ్ఞితః ॥ ౪౧ ॥
సర్వభూతేషు చాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని ।
ఈక్షేతానన్యభావేన భూతేష్వివ తదాత్మతామ్ ॥ ౪౨ ॥
ఈక్షేతానన్యభావేన భూతేష్వివ తదాత్మతామ్ ॥ ౪౨ ॥
స్వయోనిషు యథా జ్యోతిరేకం నానా ప్రతీయతే ।
యోనీనాం గుణవైషమ్యాత్తథాత్మా ప్రకృతౌ స్థితః ॥ ౪౩ ॥
యోనీనాం గుణవైషమ్యాత్తథాత్మా ప్రకృతౌ స్థితః ॥ ౪౩ ॥
తస్మాదిమాం స్వాం ప్రకృతిం దైవీం సదసదాత్మికామ్ ।
దుర్విభావ్యాం పరాభావ్య స్వరూపేణావతిష్ఠతే ॥ ౪౪ ॥
దుర్విభావ్యాం పరాభావ్య స్వరూపేణావతిష్ఠతే ॥ ౪౪ ॥