মৈত্ৰেয উৱাচ
এৱং নিশম্য কপিলস্য ৱচো জনিত্ৰী
সা কৰ্দমস্য দযিতা কিল দেৱহূতিঃ ।
ৱিস্ৰস্তমোহপটলা তমভিপ্ৰণম্য
তুষ্টাৱ তত্ত্ৱৱিষযাঙ্কিতসিদ্ধিভূমিম্ ॥ ১ ॥
এৱং নিশম্য কপিলস্য ৱচো জনিত্ৰী
সা কৰ্দমস্য দযিতা কিল দেৱহূতিঃ ।
ৱিস্ৰস্তমোহপটলা তমভিপ্ৰণম্য
তুষ্টাৱ তত্ত্ৱৱিষযাঙ্কিতসিদ্ধিভূমিম্ ॥ ১ ॥
দেৱহূতিৰুৱাচ
অথাপ্যজোঽন্তঃসলিলে শযানং
ভূতেন্দ্ৰিযাৰ্থাত্মমযং ৱপুস্তে ।
গুণপ্ৰৱাহং সদশেষবীজং
দধ্যৌ স্ৱযং যজ্জঠৰাব্জজাতঃ ॥ ২ ॥
অথাপ্যজোঽন্তঃসলিলে শযানং
ভূতেন্দ্ৰিযাৰ্থাত্মমযং ৱপুস্তে ।
গুণপ্ৰৱাহং সদশেষবীজং
দধ্যৌ স্ৱযং যজ্জঠৰাব্জজাতঃ ॥ ২ ॥
স এৱ ৱিশ্ৱস্য ভৱান্ৱিধত্তে
গুণপ্ৰৱাহেণ ৱিভক্তৱীৰ্যঃ ।
সৰ্গাদ্যনীহোঽৱিতথাভিসন্ধিৰ্
আত্মেশ্ৱৰোঽতৰ্ক্যসহস্ৰশক্তিঃ ॥ ৩ ॥
গুণপ্ৰৱাহেণ ৱিভক্তৱীৰ্যঃ ।
সৰ্গাদ্যনীহোঽৱিতথাভিসন্ধিৰ্
আত্মেশ্ৱৰোঽতৰ্ক্যসহস্ৰশক্তিঃ ॥ ৩ ॥
স ত্ৱং ভৃতো মে জঠৰেণ নাথ
কথং নু যস্যোদৰ এতদাসীত্ ।
ৱিশ্ৱং যুগান্তে ৱটপত্ৰ একঃ
শেতে স্ম মাযা-শিশুৰঙ্ঘ্ৰিপানঃ ॥ ৪ ॥
কথং নু যস্যোদৰ এতদাসীত্ ।
ৱিশ্ৱং যুগান্তে ৱটপত্ৰ একঃ
শেতে স্ম মাযা-শিশুৰঙ্ঘ্ৰিপানঃ ॥ ৪ ॥
ত্ৱং দেহতন্ত্ৰঃ প্ৰশমায পাপ্মনাং
নিদেশভাজাং চ ৱিভো ৱিভূতযে ।
যথাৱতাৰাস্তৱ সূকৰাদযস্
তথাযমপ্যাত্মপথোপলব্ধযে ॥ ৫ ॥
নিদেশভাজাং চ ৱিভো ৱিভূতযে ।
যথাৱতাৰাস্তৱ সূকৰাদযস্
তথাযমপ্যাত্মপথোপলব্ধযে ॥ ৫ ॥
যন্নামধেযশ্ৰৱণানুকীৰ্তনাদ্
যত্প্ৰহ্ৱণাদ্যত্স্মৰণাদপি ক্ৱচিত্ ।
শ্ৱাদোঽপি সদ্যঃ সৱনায কল্পতে
কুতঃ পুনস্তে ভগৱন্নু দৰ্শনাত্ ॥ ৬ ॥
যত্প্ৰহ্ৱণাদ্যত্স্মৰণাদপি ক্ৱচিত্ ।
শ্ৱাদোঽপি সদ্যঃ সৱনায কল্পতে
কুতঃ পুনস্তে ভগৱন্নু দৰ্শনাত্ ॥ ৬ ॥
অহো বত শ্ৱপচোঽতো গৰীযান্
যজ্জিহ্ৱাগ্ৰে ৱৰ্ততে নাম তুভ্যম্ ।
তেপুস্তপস্তে জুহুৱুঃ সস্নুৰাৰ্যা
ব্ৰহ্মানূচুৰ্নাম গৃণন্তি যে তে ॥ ৭ ॥
যজ্জিহ্ৱাগ্ৰে ৱৰ্ততে নাম তুভ্যম্ ।
তেপুস্তপস্তে জুহুৱুঃ সস্নুৰাৰ্যা
ব্ৰহ্মানূচুৰ্নাম গৃণন্তি যে তে ॥ ৭ ॥
তং ত্ৱামহং ব্ৰহ্ম পৰং পুমাংসং
প্ৰত্যক্স্ৰোতস্যাত্মনি সংৱিভাৱ্যম্ ।
স্ৱতেজসা ধ্ৱস্তগুণপ্ৰৱাহং
ৱন্দে ৱিষ্ণুং কপিলং ৱেদগৰ্ভম্ ॥ ৮ ॥
প্ৰত্যক্স্ৰোতস্যাত্মনি সংৱিভাৱ্যম্ ।
স্ৱতেজসা ধ্ৱস্তগুণপ্ৰৱাহং
ৱন্দে ৱিষ্ণুং কপিলং ৱেদগৰ্ভম্ ॥ ৮ ॥
মৈত্ৰেয উৱাচ
ঈডিতো ভগৱানেৱং কপিলাখ্যঃ পৰঃ পুমান্ ।
ৱাচাৱিক্লৱযেত্যাহ মাতৰং মাতৃৱত্সলঃ ॥ ৯ ॥
ঈডিতো ভগৱানেৱং কপিলাখ্যঃ পৰঃ পুমান্ ।
ৱাচাৱিক্লৱযেত্যাহ মাতৰং মাতৃৱত্সলঃ ॥ ৯ ॥
কপিল উৱাচ
মাৰ্গেণানেন মাতস্তে সুসেৱ্যেনোদিতেন মে ।
আস্থিতেন পৰাং কাষ্ঠামচিৰাদৱৰোত্স্যসি ॥ ১০ ॥
মাৰ্গেণানেন মাতস্তে সুসেৱ্যেনোদিতেন মে ।
আস্থিতেন পৰাং কাষ্ঠামচিৰাদৱৰোত্স্যসি ॥ ১০ ॥
শ্ৰদ্ধত্স্ৱৈতন্মতং মহ্যং জুষ্টং যদ্ব্ৰহ্মৱাদিভিঃ ।
যেন মামভযং যাযা মৃত্যুমৃচ্ছন্ত্যতদ্ৱিদঃ ॥ ১১ ॥
যেন মামভযং যাযা মৃত্যুমৃচ্ছন্ত্যতদ্ৱিদঃ ॥ ১১ ॥
মৈত্ৰেয উৱাচ
ইতি প্ৰদৰ্শ্য ভগৱান্সতীং তামাত্মনো গতিম্ ।
স্ৱমাত্ৰা ব্ৰহ্মৱাদিন্যা কপিলোঽনুমতো যযৌ ॥ ১২ ॥
ইতি প্ৰদৰ্শ্য ভগৱান্সতীং তামাত্মনো গতিম্ ।
স্ৱমাত্ৰা ব্ৰহ্মৱাদিন্যা কপিলোঽনুমতো যযৌ ॥ ১২ ॥
সা চাপি তনযোক্তেন যোগাদেশেন যোগযুক্ ।
তস্মিন্নাশ্ৰম আপীডে সৰস্ৱত্যাঃ সমাহিতা ॥ ১৩ ॥
তস্মিন্নাশ্ৰম আপীডে সৰস্ৱত্যাঃ সমাহিতা ॥ ১৩ ॥
অভীক্ষ্ণাৱগাহকপিশান্জটিলান্কুটিলালকান্ ।
আত্মানং চোগ্ৰতপসা বিভ্ৰতী চীৰিণং কৃশম্ ॥ ১৪ ॥
আত্মানং চোগ্ৰতপসা বিভ্ৰতী চীৰিণং কৃশম্ ॥ ১৪ ॥
প্ৰজাপতেঃ কৰ্দমস্য তপোযোগৱিজৃম্ভিতম্ ।
স্ৱগাৰ্হস্থ্যমনৌপম্যং প্ৰাৰ্থ্যং ৱৈমানিকৈৰপি ॥ ১৫ ॥
স্ৱগাৰ্হস্থ্যমনৌপম্যং প্ৰাৰ্থ্যং ৱৈমানিকৈৰপি ॥ ১৫ ॥
পযঃফেননিভাঃ শয্যা দান্তা ৰুক্মপৰিচ্ছদাঃ ।
আসনানি চ হৈমানি সুস্পৰ্শাস্তৰণানি চ ॥ ১৬ ॥
আসনানি চ হৈমানি সুস্পৰ্শাস্তৰণানি চ ॥ ১৬ ॥
স্ৱচ্ছস্ফটিককুড্যেষু মহামাৰকতেষু চ ।
ৰত্নপ্ৰদীপা আভান্তি ললনা ৰত্নসংযুতাঃ ॥ ১৭ ॥
ৰত্নপ্ৰদীপা আভান্তি ললনা ৰত্নসংযুতাঃ ॥ ১৭ ॥
গৃহোদ্যানং কুসুমিতৈ ৰম্যং বহ্ৱমৰদ্ৰুমৈঃ ।
কূজদ্ৱিহঙ্গমিথুনং গাযন্মত্তমধুৱ্ৰতম্ ॥ ১৮ ॥
কূজদ্ৱিহঙ্গমিথুনং গাযন্মত্তমধুৱ্ৰতম্ ॥ ১৮ ॥
যত্ৰ প্ৰৱিষ্টমাত্মানং ৱিবুধানুচৰা জগুঃ ।
ৱাপ্যামুত্পলগন্ধিন্যাং
কৰ্দমেনোপলালিতম্ ॥ ১৯ ॥
ৱাপ্যামুত্পলগন্ধিন্যাং
কৰ্দমেনোপলালিতম্ ॥ ১৯ ॥
হিত্ৱা তদীপ্সিততমমপ্যাখণ্ডলযোষিতাম্ ।
কিঞ্চিচ্চকাৰ ৱদনং পুত্ৰৱিশ্লেষণাতুৰা ॥ ২০ ॥
কিঞ্চিচ্চকাৰ ৱদনং পুত্ৰৱিশ্লেষণাতুৰা ॥ ২০ ॥
ৱনং প্ৰৱ্ৰজিতে পত্যাৱপত্যৱিৰহাতুৰা ।
জ্ঞাততত্ত্ৱাপ্যভূন্নষ্টে ৱত্সে গৌৰিৱ ৱত্সলা ॥ ২১ ॥
জ্ঞাততত্ত্ৱাপ্যভূন্নষ্টে ৱত্সে গৌৰিৱ ৱত্সলা ॥ ২১ ॥
তমেৱ ধ্যাযতী দেৱমপত্যং কপিলং হৰিম্ ।
বভূৱাচিৰতো ৱত্স নিঃস্পৃহা তাদৃশে গৃহে ॥ ২২ ॥
বভূৱাচিৰতো ৱত্স নিঃস্পৃহা তাদৃশে গৃহে ॥ ২২ ॥
ধ্যাযতী ভগৱদ্ৰূপং যদাহ ধ্যানগোচৰম্ ।
সুতঃ প্ৰসন্নৱদনং সমস্তৱ্যস্তচিন্তযা ॥ ২৩ ॥
সুতঃ প্ৰসন্নৱদনং সমস্তৱ্যস্তচিন্তযা ॥ ২৩ ॥
ভক্তিপ্ৰৱাহযোগেন ৱৈৰাগ্যেণ বলীযসা ।
যুক্তানুষ্ঠানজাতেন জ্ঞানেন ব্ৰহ্মহেতুনা ॥ ২৪ ॥
যুক্তানুষ্ঠানজাতেন জ্ঞানেন ব্ৰহ্মহেতুনা ॥ ২৪ ॥
ৱিশুদ্ধেন তদাত্মানমাত্মনা ৱিশ্ৱতোমুখম্ ।
স্ৱানুভূত্যা তিৰোভূতমাযাগুণৱিশেষণম্ ॥ ২৫ ॥
স্ৱানুভূত্যা তিৰোভূতমাযাগুণৱিশেষণম্ ॥ ২৫ ॥
ব্ৰহ্মণ্যৱস্থিতমতিৰ্ভগৱত্যাত্মসংশ্ৰযে ।
নিৱৃত্তজীৱাপত্তিত্ৱাত্ক্ষীণক্লেশাপ্তনিৰ্ৱৃতিঃ ॥ ২৬ ॥
নিৱৃত্তজীৱাপত্তিত্ৱাত্ক্ষীণক্লেশাপ্তনিৰ্ৱৃতিঃ ॥ ২৬ ॥
নিত্যাৰূঢসমাধিত্ৱাত্পৰাৱৃত্তগুণভ্ৰমা ।
ন সস্মাৰ তদাত্মানং স্ৱপ্নে দৃষ্টমিৱোত্থিতঃ ॥ ২৭ ॥
ন সস্মাৰ তদাত্মানং স্ৱপ্নে দৃষ্টমিৱোত্থিতঃ ॥ ২৭ ॥
তদ্দেহঃ পৰতঃ পোষোঽপ্যকৃশশ্চাধ্যসম্ভৱাত্ ।
বভৌ মলৈৰৱচ্ছন্নঃ সধূম ইৱ পাৱকঃ ॥ ২৮ ॥
বভৌ মলৈৰৱচ্ছন্নঃ সধূম ইৱ পাৱকঃ ॥ ২৮ ॥
স্ৱাঙ্গং তপোযোগমযং মুক্তকেশং গতাম্বৰম্ ।
দৈৱগুপ্তং ন বুবুধে ৱাসুদেৱপ্ৰৱিষ্টধীঃ ॥ ২৯ ॥
দৈৱগুপ্তং ন বুবুধে ৱাসুদেৱপ্ৰৱিষ্টধীঃ ॥ ২৯ ॥
এৱং সা কপিলোক্তেন মাৰ্গেণাচিৰতঃ পৰম্ ।
আত্মানং ব্ৰহ্মনিৰ্ৱাণং ভগৱন্তমৱাপ হ ॥ ৩০ ॥
আত্মানং ব্ৰহ্মনিৰ্ৱাণং ভগৱন্তমৱাপ হ ॥ ৩০ ॥
তদ্ৱীৰাসীত্পুণ্যতমং ক্ষেত্ৰং ত্ৰৈলোক্যৱিশ্ৰুতম্ ।
নাম্না সিদ্ধপদং যত্ৰ সা সংসিদ্ধিমুপেযুষী ॥ ৩১ ॥
নাম্না সিদ্ধপদং যত্ৰ সা সংসিদ্ধিমুপেযুষী ॥ ৩১ ॥
তস্যাস্তদ্যোগৱিধুতমাৰ্ত্যং মৰ্ত্যমভূত্সৰিত্ ।
স্ৰোতসাং প্ৰৱৰা সৌম্য সিদ্ধিদা সিদ্ধসেৱিতা ॥ ৩২ ॥
স্ৰোতসাং প্ৰৱৰা সৌম্য সিদ্ধিদা সিদ্ধসেৱিতা ॥ ৩২ ॥
কপিলোঽপি মহাযোগী ভগৱান্পিতুৰাশ্ৰমাত্ ।
মাতৰং সমনুজ্ঞাপ্য প্ৰাগুদীচীং দিশং যযৌ ॥ ৩৩ ॥
মাতৰং সমনুজ্ঞাপ্য প্ৰাগুদীচীং দিশং যযৌ ॥ ৩৩ ॥
সিদ্ধচাৰণগন্ধৰ্ৱৈৰ্মুনিভিশ্চাপ্সৰোগণৈঃ ।
স্তূযমানঃ সমুদ্ৰেণ দত্তাৰ্হণনিকেতনঃ ॥ ৩৪ ॥
স্তূযমানঃ সমুদ্ৰেণ দত্তাৰ্হণনিকেতনঃ ॥ ৩৪ ॥
আস্তে যোগং সমাস্থায সাঙ্খ্যাচাৰ্যৈৰভিষ্টুতঃ ।
ত্ৰযাণামপি লোকানামুপশান্ত্যৈ সমাহিতঃ ॥ ৩৫ ॥
ত্ৰযাণামপি লোকানামুপশান্ত্যৈ সমাহিতঃ ॥ ৩৫ ॥
এতন্নিগদিতং তাত যত্পৃষ্টোঽহং তৱানঘ ।
কপিলস্য চ সংৱাদো দেৱহূত্যাশ্চ পাৱনঃ ॥ ৩৬ ॥
কপিলস্য চ সংৱাদো দেৱহূত্যাশ্চ পাৱনঃ ॥ ৩৬ ॥
য ইদমনুশৃণোতি যোঽভিধত্তে
কপিলমুনেৰ্মতমাত্মযোগগুহ্যম্ ।
ভগৱতি কৃতধীঃ সুপৰ্ণকেতাৱ্
উপলভতে ভগৱত্পদাৰৱিন্দম্ ॥ ৩৭ ॥
কপিলমুনেৰ্মতমাত্মযোগগুহ্যম্ ।
ভগৱতি কৃতধীঃ সুপৰ্ণকেতাৱ্
উপলভতে ভগৱত্পদাৰৱিন্দম্ ॥ ৩৭ ॥