മൈത്രേയ ഉവാച
ഏവം നിശമ്യ കപിലസ്യ വചോ ജനിത്രീ
സാ കര്ദമസ്യ ദയിതാ കില ദേവഹൂതിഃ ।
വിസ്രസ്തമോഹപടലാ തമഭിപ്രണമ്യ
തുഷ്ടാവ തത്ത്വവിഷയാങ്കിതസിദ്ധിഭൂമിമ് ॥ ൧ ॥
ഏവം നിശമ്യ കപിലസ്യ വചോ ജനിത്രീ
സാ കര്ദമസ്യ ദയിതാ കില ദേവഹൂതിഃ ।
വിസ്രസ്തമോഹപടലാ തമഭിപ്രണമ്യ
തുഷ്ടാവ തത്ത്വവിഷയാങ്കിതസിദ്ധിഭൂമിമ് ॥ ൧ ॥
ദേവഹൂതിരുവാച
അഥാപ്യജോഽന്തഃസലിലേ ശയാനം
ഭൂതേന്ദ്രിയാര്ഥാത്മമയം വപുസ്തേ ।
ഗുണപ്രവാഹം സദശേഷബീജം
ദധ്യൌ സ്വയം യജ്ജഠരാബ്ജജാതഃ ॥ ൨ ॥
അഥാപ്യജോഽന്തഃസലിലേ ശയാനം
ഭൂതേന്ദ്രിയാര്ഥാത്മമയം വപുസ്തേ ।
ഗുണപ്രവാഹം സദശേഷബീജം
ദധ്യൌ സ്വയം യജ്ജഠരാബ്ജജാതഃ ॥ ൨ ॥
സ ഏവ വിശ്വസ്യ ഭവാന്വിധത്തേ
ഗുണപ്രവാഹേണ വിഭക്തവീര്യഃ ।
സര്ഗാദ്യനീഹോഽവിതഥാഭിസന്ധിര്
ആത്മേശ്വരോഽതര്ക്യസഹസ്രശക്തിഃ ॥ ൩ ॥
ഗുണപ്രവാഹേണ വിഭക്തവീര്യഃ ।
സര്ഗാദ്യനീഹോഽവിതഥാഭിസന്ധിര്
ആത്മേശ്വരോഽതര്ക്യസഹസ്രശക്തിഃ ॥ ൩ ॥
സ ത്വം ഭൃതോ മേ ജഠരേണ നാഥ
കഥം നു യസ്യോദര ഏതദാസീത് ।
വിശ്വം യുഗാന്തേ വടപത്ര ഏകഃ
ശേതേ സ്മ മായാ-ശിശുരങ്ഘ്രിപാനഃ ॥ ൪ ॥
കഥം നു യസ്യോദര ഏതദാസീത് ।
വിശ്വം യുഗാന്തേ വടപത്ര ഏകഃ
ശേതേ സ്മ മായാ-ശിശുരങ്ഘ്രിപാനഃ ॥ ൪ ॥
ത്വം ദേഹതന്ത്രഃ പ്രശമായ പാപ്മനാം
നിദേശഭാജാം ച വിഭോ വിഭൂതയേ ।
യഥാവതാരാസ്തവ സൂകരാദയസ്
തഥായമപ്യാത്മപഥോപലബ്ധയേ ॥ ൫ ॥
നിദേശഭാജാം ച വിഭോ വിഭൂതയേ ।
യഥാവതാരാസ്തവ സൂകരാദയസ്
തഥായമപ്യാത്മപഥോപലബ്ധയേ ॥ ൫ ॥
യന്നാമധേയശ്രവണാനുകീര്തനാദ്
യത്പ്രഹ്വണാദ്യത്സ്മരണാദപി ക്വചിത് ।
ശ്വാദോഽപി സദ്യഃ സവനായ കല്പതേ
കുതഃ പുനസ്തേ ഭഗവന്നു ദര്ശനാത് ॥ ൬ ॥
യത്പ്രഹ്വണാദ്യത്സ്മരണാദപി ക്വചിത് ।
ശ്വാദോഽപി സദ്യഃ സവനായ കല്പതേ
കുതഃ പുനസ്തേ ഭഗവന്നു ദര്ശനാത് ॥ ൬ ॥
അഹോ ബത ശ്വപചോഽതോ ഗരീയാന്
യജ്ജിഹ്വാഗ്രേ വര്തതേ നാമ തുഭ്യമ് ।
തേപുസ്തപസ്തേ ജുഹുവുഃ സസ്നുരാര്യാ
ബ്രഹ്മാനൂചുര്നാമ ഗൃണന്തി യേ തേ ॥ ൭ ॥
യജ്ജിഹ്വാഗ്രേ വര്തതേ നാമ തുഭ്യമ് ।
തേപുസ്തപസ്തേ ജുഹുവുഃ സസ്നുരാര്യാ
ബ്രഹ്മാനൂചുര്നാമ ഗൃണന്തി യേ തേ ॥ ൭ ॥
തം ത്വാമഹം ബ്രഹ്മ പരം പുമാംസം
പ്രത്യക്സ്രോതസ്യാത്മനി സംവിഭാവ്യമ് ।
സ്വതേജസാ ധ്വസ്തഗുണപ്രവാഹം
വന്ദേ വിഷ്ണും കപിലം വേദഗര്ഭമ് ॥ ൮ ॥
പ്രത്യക്സ്രോതസ്യാത്മനി സംവിഭാവ്യമ് ।
സ്വതേജസാ ധ്വസ്തഗുണപ്രവാഹം
വന്ദേ വിഷ്ണും കപിലം വേദഗര്ഭമ് ॥ ൮ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
ഈഡിതോ ഭഗവാനേവം കപിലാഖ്യഃ പരഃ പുമാന് ।
വാചാവിക്ലവയേത്യാഹ മാതരം മാതൃവത്സലഃ ॥ ൯ ॥
ഈഡിതോ ഭഗവാനേവം കപിലാഖ്യഃ പരഃ പുമാന് ।
വാചാവിക്ലവയേത്യാഹ മാതരം മാതൃവത്സലഃ ॥ ൯ ॥
കപില ഉവാച
മാര്ഗേണാനേന മാതസ്തേ സുസേവ്യേനോദിതേന മേ ।
ആസ്ഥിതേന പരാം കാഷ്ഠാമചിരാദവരോത്സ്യസി ॥ ൧൦ ॥
മാര്ഗേണാനേന മാതസ്തേ സുസേവ്യേനോദിതേന മേ ।
ആസ്ഥിതേന പരാം കാഷ്ഠാമചിരാദവരോത്സ്യസി ॥ ൧൦ ॥
ശ്രദ്ധത്സ്വൈതന്മതം മഹ്യം ജുഷ്ടം യദ്ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ ।
യേന മാമഭയം യായാ മൃത്യുമൃച്ഛന്ത്യതദ്വിദഃ ॥ ൧൧ ॥
യേന മാമഭയം യായാ മൃത്യുമൃച്ഛന്ത്യതദ്വിദഃ ॥ ൧൧ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
ഇതി പ്രദര്ശ്യ ഭഗവാന്സതീം താമാത്മനോ ഗതിമ് ।
സ്വമാത്രാ ബ്രഹ്മവാദിന്യാ കപിലോഽനുമതോ യയൌ ॥ ൧൨ ॥
ഇതി പ്രദര്ശ്യ ഭഗവാന്സതീം താമാത്മനോ ഗതിമ് ।
സ്വമാത്രാ ബ്രഹ്മവാദിന്യാ കപിലോഽനുമതോ യയൌ ॥ ൧൨ ॥
സാ ചാപി തനയോക്തേന യോഗാദേശേന യോഗയുക് ।
തസ്മിന്നാശ്രമ ആപീഡേ സരസ്വത്യാഃ സമാഹിതാ ॥ ൧൩ ॥
തസ്മിന്നാശ്രമ ആപീഡേ സരസ്വത്യാഃ സമാഹിതാ ॥ ൧൩ ॥
അഭീക്ഷ്ണാവഗാഹകപിശാന്ജടിലാന്കുടിലാലകാന് ।
ആത്മാനം ചോഗ്രതപസാ ബിഭ്രതീ ചീരിണം കൃശമ് ॥ ൧൪ ॥
ആത്മാനം ചോഗ്രതപസാ ബിഭ്രതീ ചീരിണം കൃശമ് ॥ ൧൪ ॥
പ്രജാപതേഃ കര്ദമസ്യ തപോയോഗവിജൃമ്ഭിതമ് ।
സ്വഗാര്ഹസ്ഥ്യമനൌപമ്യം പ്രാര്ഥ്യം വൈമാനികൈരപി ॥ ൧൫ ॥
സ്വഗാര്ഹസ്ഥ്യമനൌപമ്യം പ്രാര്ഥ്യം വൈമാനികൈരപി ॥ ൧൫ ॥
പയഃഫേനനിഭാഃ ശയ്യാ ദാന്താ രുക്മപരിച്ഛദാഃ ।
ആസനാനി ച ഹൈമാനി സുസ്പര്ശാസ്തരണാനി ച ॥ ൧൬ ॥
ആസനാനി ച ഹൈമാനി സുസ്പര്ശാസ്തരണാനി ച ॥ ൧൬ ॥
സ്വച്ഛസ്ഫടികകുഡ്യേഷു മഹാമാരകതേഷു ച ।
രത്നപ്രദീപാ ആഭാന്തി ലലനാ രത്നസംയുതാഃ ॥ ൧൭ ॥
രത്നപ്രദീപാ ആഭാന്തി ലലനാ രത്നസംയുതാഃ ॥ ൧൭ ॥
ഗൃഹോദ്യാനം കുസുമിതൈ രമ്യം ബഹ്വമരദ്രുമൈഃ ।
കൂജദ്വിഹങ്ഗമിഥുനം ഗായന്മത്തമധുവ്രതമ് ॥ ൧൮ ॥
കൂജദ്വിഹങ്ഗമിഥുനം ഗായന്മത്തമധുവ്രതമ് ॥ ൧൮ ॥
യത്ര പ്രവിഷ്ടമാത്മാനം വിബുധാനുചരാ ജഗുഃ ।
വാപ്യാമുത്പലഗന്ധിന്യാം
കര്ദമേനോപലാലിതമ് ॥ ൧൯ ॥
വാപ്യാമുത്പലഗന്ധിന്യാം
കര്ദമേനോപലാലിതമ് ॥ ൧൯ ॥
ഹിത്വാ തദീപ്സിതതമമപ്യാഖണ്ഡലയോഷിതാമ് ।
കിഞ്ചിച്ചകാര വദനം പുത്രവിശ്ലേഷണാതുരാ ॥ ൨൦ ॥
കിഞ്ചിച്ചകാര വദനം പുത്രവിശ്ലേഷണാതുരാ ॥ ൨൦ ॥
വനം പ്രവ്രജിതേ പത്യാവപത്യവിരഹാതുരാ ।
ജ്ഞാതതത്ത്വാപ്യഭൂന്നഷ്ടേ വത്സേ ഗൌരിവ വത്സലാ ॥ ൨൧ ॥
ജ്ഞാതതത്ത്വാപ്യഭൂന്നഷ്ടേ വത്സേ ഗൌരിവ വത്സലാ ॥ ൨൧ ॥
തമേവ ധ്യായതീ ദേവമപത്യം കപിലം ഹരിമ് ।
ബഭൂവാചിരതോ വത്സ നിഃസ്പൃഹാ താദൃശേ ഗൃഹേ ॥ ൨൨ ॥
ബഭൂവാചിരതോ വത്സ നിഃസ്പൃഹാ താദൃശേ ഗൃഹേ ॥ ൨൨ ॥
ധ്യായതീ ഭഗവദ്രൂപം യദാഹ ധ്യാനഗോചരമ് ।
സുതഃ പ്രസന്നവദനം സമസ്തവ്യസ്തചിന്തയാ ॥ ൨൩ ॥
സുതഃ പ്രസന്നവദനം സമസ്തവ്യസ്തചിന്തയാ ॥ ൨൩ ॥
ഭക്തിപ്രവാഹയോഗേന വൈരാഗ്യേണ ബലീയസാ ।
യുക്താനുഷ്ഠാനജാതേന ജ്ഞാനേന ബ്രഹ്മഹേതുനാ ॥ ൨൪ ॥
യുക്താനുഷ്ഠാനജാതേന ജ്ഞാനേന ബ്രഹ്മഹേതുനാ ॥ ൨൪ ॥
വിശുദ്ധേന തദാത്മാനമാത്മനാ വിശ്വതോമുഖമ് ।
സ്വാനുഭൂത്യാ തിരോഭൂതമായാഗുണവിശേഷണമ് ॥ ൨൫ ॥
സ്വാനുഭൂത്യാ തിരോഭൂതമായാഗുണവിശേഷണമ് ॥ ൨൫ ॥
ബ്രഹ്മണ്യവസ്ഥിതമതിര്ഭഗവത്യാത്മസംശ്രയേ ।
നിവൃത്തജീവാപത്തിത്വാത്ക്ഷീണക്ലേശാപ്തനിര്വൃതിഃ ॥ ൨൬ ॥
നിവൃത്തജീവാപത്തിത്വാത്ക്ഷീണക്ലേശാപ്തനിര്വൃതിഃ ॥ ൨൬ ॥
നിത്യാരൂഢസമാധിത്വാത്പരാവൃത്തഗുണഭ്രമാ ।
ന സസ്മാര തദാത്മാനം സ്വപ്നേ ദൃഷ്ടമിവോത്ഥിതഃ ॥ ൨൭ ॥
ന സസ്മാര തദാത്മാനം സ്വപ്നേ ദൃഷ്ടമിവോത്ഥിതഃ ॥ ൨൭ ॥
തദ്ദേഹഃ പരതഃ പോഷോഽപ്യകൃശശ്ചാധ്യസമ്ഭവാത് ।
ബഭൌ മലൈരവച്ഛന്നഃ സധൂമ ഇവ പാവകഃ ॥ ൨൮ ॥
ബഭൌ മലൈരവച്ഛന്നഃ സധൂമ ഇവ പാവകഃ ॥ ൨൮ ॥
സ്വാങ്ഗം തപോയോഗമയം മുക്തകേശം ഗതാമ്ബരമ് ।
ദൈവഗുപ്തം ന ബുബുധേ വാസുദേവപ്രവിഷ്ടധീഃ ॥ ൨൯ ॥
ദൈവഗുപ്തം ന ബുബുധേ വാസുദേവപ്രവിഷ്ടധീഃ ॥ ൨൯ ॥
ഏവം സാ കപിലോക്തേന മാര്ഗേണാചിരതഃ പരമ് ।
ആത്മാനം ബ്രഹ്മനിര്വാണം ഭഗവന്തമവാപ ഹ ॥ ൩൦ ॥
ആത്മാനം ബ്രഹ്മനിര്വാണം ഭഗവന്തമവാപ ഹ ॥ ൩൦ ॥
തദ്വീരാസീത്പുണ്യതമം ക്ഷേത്രം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ് ।
നാമ്നാ സിദ്ധപദം യത്ര സാ സംസിദ്ധിമുപേയുഷീ ॥ ൩൧ ॥
നാമ്നാ സിദ്ധപദം യത്ര സാ സംസിദ്ധിമുപേയുഷീ ॥ ൩൧ ॥
തസ്യാസ്തദ്യോഗവിധുതമാര്ത്യം മര്ത്യമഭൂത്സരിത് ।
സ്രോതസാം പ്രവരാ സൌമ്യ സിദ്ധിദാ സിദ്ധസേവിതാ ॥ ൩൨ ॥
സ്രോതസാം പ്രവരാ സൌമ്യ സിദ്ധിദാ സിദ്ധസേവിതാ ॥ ൩൨ ॥
കപിലോഽപി മഹായോഗീ ഭഗവാന്പിതുരാശ്രമാത് ।
മാതരം സമനുജ്ഞാപ്യ പ്രാഗുദീചീം ദിശം യയൌ ॥ ൩൩ ॥
മാതരം സമനുജ്ഞാപ്യ പ്രാഗുദീചീം ദിശം യയൌ ॥ ൩൩ ॥
സിദ്ധചാരണഗന്ധര്വൈര്മുനിഭിശ്ചാപ്സരോഗണൈഃ ।
സ്തൂയമാനഃ സമുദ്രേണ ദത്താര്ഹണനികേതനഃ ॥ ൩൪ ॥
സ്തൂയമാനഃ സമുദ്രേണ ദത്താര്ഹണനികേതനഃ ॥ ൩൪ ॥
ആസ്തേ യോഗം സമാസ്ഥായ സാങ്ഖ്യാചാര്യൈരഭിഷ്ടുതഃ ।
ത്രയാണാമപി ലോകാനാമുപശാന്ത്യൈ സമാഹിതഃ ॥ ൩൫ ॥
ത്രയാണാമപി ലോകാനാമുപശാന്ത്യൈ സമാഹിതഃ ॥ ൩൫ ॥
ഏതന്നിഗദിതം താത യത്പൃഷ്ടോഽഹം തവാനഘ ।
കപിലസ്യ ച സംവാദോ ദേവഹൂത്യാശ്ച പാവനഃ ॥ ൩൬ ॥
കപിലസ്യ ച സംവാദോ ദേവഹൂത്യാശ്ച പാവനഃ ॥ ൩൬ ॥
യ ഇദമനുശൃണോതി യോഽഭിധത്തേ
കപിലമുനേര്മതമാത്മയോഗഗുഹ്യമ് ।
ഭഗവതി കൃതധീഃ സുപര്ണകേതാവ്
ഉപലഭതേ ഭഗവത്പദാരവിന്ദമ് ॥ ൩൭ ॥
കപിലമുനേര്മതമാത്മയോഗഗുഹ്യമ് ।
ഭഗവതി കൃതധീഃ സുപര്ണകേതാവ്
ഉപലഭതേ ഭഗവത്പദാരവിന്ദമ് ॥ ൩൭ ॥