ঋষিৰুৱাচ
ইতি তাসাং স্ৱশক্তীনাং সতীনামসমেত্য সঃ ।
প্ৰসুপ্তলোকতন্ত্ৰাণাং নিশাম্য গতিমীশ্ৱৰঃ ॥ ১ ॥
ইতি তাসাং স্ৱশক্তীনাং সতীনামসমেত্য সঃ ।
প্ৰসুপ্তলোকতন্ত্ৰাণাং নিশাম্য গতিমীশ্ৱৰঃ ॥ ১ ॥
কালসংজ্ঞাং তদা দেৱীং বিভ্ৰচ্ছক্তিমুৰুক্ৰমঃ ।
ত্ৰযোৱিংশতিতত্ত্ৱানাং গণং যুগপদাৱিশত্ ॥ ২ ॥
ত্ৰযোৱিংশতিতত্ত্ৱানাং গণং যুগপদাৱিশত্ ॥ ২ ॥
সোঽনুপ্ৰৱিষ্টো ভগৱাংশ্চেষ্টাৰূপেণ তং গণম্ ।
ভিন্নং সংযোজযমাস সুপ্তং কৰ্ম প্ৰবোধযন্ ॥ ৩ ॥
ভিন্নং সংযোজযমাস সুপ্তং কৰ্ম প্ৰবোধযন্ ॥ ৩ ॥
প্ৰবুদ্ধকৰ্মা দৈৱেন ত্ৰযোৱিংশতিকো গণঃ ।
প্ৰেৰিতোঽজনযত্স্ৱাভিৰ্মাত্ৰাভিৰধিপূৰুষম্ ॥ ৪ ॥
প্ৰেৰিতোঽজনযত্স্ৱাভিৰ্মাত্ৰাভিৰধিপূৰুষম্ ॥ ৪ ॥
পৰেণ ৱিশতা স্ৱস্মিন্মাত্ৰযা ৱিশ্ৱসৃগ্গণঃ ।
চুক্ষোভান্যোন্যমাসাদ্য যস্মিন্লোকাশ্চৰাচৰাঃ ॥ ৫ ॥
চুক্ষোভান্যোন্যমাসাদ্য যস্মিন্লোকাশ্চৰাচৰাঃ ॥ ৫ ॥
হিৰণ্মযঃ স পুৰুষঃ সহস্ৰপৰিৱত্সৰান্ ।
আণ্ডকোশ উৱাসাপ্সু সৰ্ৱসত্ত্ৱোপবৃংহিতঃ ॥ ৬ ॥
আণ্ডকোশ উৱাসাপ্সু সৰ্ৱসত্ত্ৱোপবৃংহিতঃ ॥ ৬ ॥
স ৱৈ ৱিশ্ৱসৃজাং গৰ্ভো দেৱকৰ্মাত্মশক্তিমান্ ।
ৱিবভাজাত্মনাত্মানমেকধা দশধা ত্ৰিধা ॥ ৭ ॥
ৱিবভাজাত্মনাত্মানমেকধা দশধা ত্ৰিধা ॥ ৭ ॥
এষ হ্যশেষসত্ত্ৱানামাত্মাংশঃ পৰমাত্মনঃ ।
আদ্যোঽৱতাৰো যত্ৰাসৌ ভূতগ্ৰামো ৱিভাৱ্যতে ॥ ৮ ॥
আদ্যোঽৱতাৰো যত্ৰাসৌ ভূতগ্ৰামো ৱিভাৱ্যতে ॥ ৮ ॥
সাধ্যাত্মঃ সাধিদৈৱশ্চ সাধিভূত ইতি ত্ৰিধা ।
ৱিৰাট্ প্ৰাণো দশৱিধ একধা হৃদযেন চ ॥ ৯ ॥
ৱিৰাট্ প্ৰাণো দশৱিধ একধা হৃদযেন চ ॥ ৯ ॥
স্মৰন্ ৱিশ্ৱসৃজামীশো ৱিজ্ঞাপিতমধোক্ষজঃ ।
ৱিৰাজমতপত্স্ৱেন তেজসৈষাং ৱিৱৃত্তযে ॥ ১০ ॥
ৱিৰাজমতপত্স্ৱেন তেজসৈষাং ৱিৱৃত্তযে ॥ ১০ ॥
অথ তস্যাভিতপ্তস্য কতিধাযতনানি হ ।
নিৰভিদ্যন্ত দেৱানাং তানি মে গদতঃ শৃণু ॥ ১১ ॥
নিৰভিদ্যন্ত দেৱানাং তানি মে গদতঃ শৃণু ॥ ১১ ॥
তস্যাগ্নিৰাস্যং নিৰ্ভিন্নং লোকপালোঽৱিশত্পদম্ ।
ৱাচা স্ৱাংশেন ৱক্তৱ্যং যযাসৌ প্ৰতিপদ্যতে ॥ ১২ ॥
ৱাচা স্ৱাংশেন ৱক্তৱ্যং যযাসৌ প্ৰতিপদ্যতে ॥ ১২ ॥
নিৰ্ভিন্নং তালু ৱৰুণো লোকপালোঽৱিশদ্ধৰেঃ ।
জিহ্ৱযাংশেন চ ৰসং যযাসৌ প্ৰতিপদ্যতে ॥ ১৩ ॥
জিহ্ৱযাংশেন চ ৰসং যযাসৌ প্ৰতিপদ্যতে ॥ ১৩ ॥
নিৰ্ভিন্নে অশ্ৱিনৌ নাসে ৱিষ্ণোৰাৱিশতাং পদম্ ।
ঘ্ৰাণেনাংশেন গন্ধস্য প্ৰতিপত্তিৰ্যতো ভৱেত্ ॥ ১৪ ॥
ঘ্ৰাণেনাংশেন গন্ধস্য প্ৰতিপত্তিৰ্যতো ভৱেত্ ॥ ১৪ ॥
নিৰ্ভিন্নে অক্ষিণী ত্ৱষ্টা লোকপালোঽৱিশদ্ৱিভোঃ ।
চক্ষুষাংশেন ৰূপাণাং প্ৰতিপত্তিৰ্যতো ভৱেত্ ॥ ১৫ ॥
চক্ষুষাংশেন ৰূপাণাং প্ৰতিপত্তিৰ্যতো ভৱেত্ ॥ ১৫ ॥
নিৰ্ভিন্নান্যস্য চৰ্মাণি লোকপালোঽনিলোঽৱিশত্ ।
প্ৰাণেনাংশেন সংস্পৰ্শং যেনাসৌ প্ৰতিপদ্যতে ॥ ১৬ ॥
প্ৰাণেনাংশেন সংস্পৰ্শং যেনাসৌ প্ৰতিপদ্যতে ॥ ১৬ ॥
কৰ্ণাৱস্য ৱিনিৰ্ভিন্নৌ ধিষ্ণ্যং স্ৱং ৱিৱিশুৰ্দিশঃ ।
শ্ৰোত্ৰেণাংশেন শব্দস্য সিদ্ধিং যেন প্ৰপদ্যতে ॥ ১৭ ॥
শ্ৰোত্ৰেণাংশেন শব্দস্য সিদ্ধিং যেন প্ৰপদ্যতে ॥ ১৭ ॥
ত্ৱচমস্য ৱিনিৰ্ভিন্নাং ৱিৱিশুৰ্ধিষ্ণ্যমোষধীঃ ।
অংশেন ৰোমভিঃ কণ্ডূং যৈৰসৌ প্ৰতিপদ্যতে ॥ ১৮ ॥
অংশেন ৰোমভিঃ কণ্ডূং যৈৰসৌ প্ৰতিপদ্যতে ॥ ১৮ ॥
মেঢ্ৰং তস্য ৱিনিৰ্ভিন্নং স্ৱধিষ্ণ্যং ক উপাৱিশত্ ।
ৰেতসাংশেন যেনাসাৱানন্দং প্ৰতিপদ্যতে ॥ ১৯ ॥
ৰেতসাংশেন যেনাসাৱানন্দং প্ৰতিপদ্যতে ॥ ১৯ ॥
গুদং পুংসো ৱিনিৰ্ভিন্নং মিত্ৰো লোকেশ আৱিশত্ ।
পাযুনাংশেন যেনাসৌ ৱিসৰ্গং প্ৰতিপদ্যতে ॥ ২০ ॥
পাযুনাংশেন যেনাসৌ ৱিসৰ্গং প্ৰতিপদ্যতে ॥ ২০ ॥
হস্তাৱস্য ৱিনিৰ্ভিন্নাৱিন্দ্ৰঃ স্ৱৰ্পতিৰাৱিশত্ ।
ৱাৰ্তযাংশেন পুৰুষো যযা ৱৃত্তিং প্ৰপদ্যতে ॥ ২১ ॥
ৱাৰ্তযাংশেন পুৰুষো যযা ৱৃত্তিং প্ৰপদ্যতে ॥ ২১ ॥
পাদাৱস্য ৱিনিৰ্ভিন্নৌ লোকেশো ৱিষ্ণুৰাৱিশত্ ।
গত্যা স্ৱাংশেন পুৰুষো যযা প্ৰাপ্যং প্ৰপদ্যতে ॥ ২২ ॥
গত্যা স্ৱাংশেন পুৰুষো যযা প্ৰাপ্যং প্ৰপদ্যতে ॥ ২২ ॥
বুদ্ধিং চাস্য ৱিনিৰ্ভিন্নাং ৱাগীশো ধিষ্ণ্যমাৱিশত্ ।
বোধেনাংশেন বোদ্ধৱ্যম্ প্ৰতিপত্তিৰ্যতো ভৱেত্ ॥ ২৩ ॥
বোধেনাংশেন বোদ্ধৱ্যম্ প্ৰতিপত্তিৰ্যতো ভৱেত্ ॥ ২৩ ॥
হৃদযং চাস্য নিৰ্ভিন্নং চন্দ্ৰমা ধিষ্ণ্যমাৱিশত্ ।
মনসাংশেন যেনাসৌ ৱিক্ৰিযাং প্ৰতিপদ্যতে ॥ ২৪ ॥
মনসাংশেন যেনাসৌ ৱিক্ৰিযাং প্ৰতিপদ্যতে ॥ ২৪ ॥
আত্মানং চাস্য নিৰ্ভিন্নমভিমানোঽৱিশত্পদম্ ।
কৰ্মণাংশেন যেনাসৌ কৰ্তৱ্যং প্ৰতিপদ্যতে ॥ ২৫ ॥
কৰ্মণাংশেন যেনাসৌ কৰ্তৱ্যং প্ৰতিপদ্যতে ॥ ২৫ ॥
সত্ত্ৱং চাস্য ৱিনিৰ্ভিন্নং মহান্ধিষ্ণ্যমুপাৱিশত্ ।
চিত্তেনাংশেন যেনাসৌ ৱিজ্ঞানং প্ৰতিপদ্যতে ॥ ২৬ ॥
চিত্তেনাংশেন যেনাসৌ ৱিজ্ঞানং প্ৰতিপদ্যতে ॥ ২৬ ॥
শীৰ্ষ্ণোঽস্য দ্যৌৰ্ধৰা পদ্ভ্যাং খং নাভেৰুদপদ্যত ।
গুণানাং ৱৃত্তযো যেষু প্ৰতীযন্তে সুৰাদযঃ ॥ ২৭ ॥
গুণানাং ৱৃত্তযো যেষু প্ৰতীযন্তে সুৰাদযঃ ॥ ২৭ ॥
আত্যন্তিকেন সত্ত্ৱেন দিৱং দেৱাঃ প্ৰপেদিৰে ।
ধৰাং ৰজঃস্ৱভাৱেন পণযো যে চ তাননু ॥ ২৮ ॥
ধৰাং ৰজঃস্ৱভাৱেন পণযো যে চ তাননু ॥ ২৮ ॥
তাৰ্তীযেন স্ৱভাৱেন ভগৱন্নাভিমাশ্ৰিতাঃ ।
উভযোৰন্তৰং ৱ্যোম যে ৰুদ্ৰপাৰ্ষদাং গণাঃ ॥ ২৯ ॥
উভযোৰন্তৰং ৱ্যোম যে ৰুদ্ৰপাৰ্ষদাং গণাঃ ॥ ২৯ ॥
মুখতোঽৱৰ্তত ব্ৰহ্ম পুৰুষস্য কুৰূদ্ৱহ ।
যস্তূন্মুখত্ৱাদ্ৱৰ্ণানাং মুখ্যোঽভূদ্ব্ৰাহ্মণো গুৰুঃ ॥ ৩০ ॥
যস্তূন্মুখত্ৱাদ্ৱৰ্ণানাং মুখ্যোঽভূদ্ব্ৰাহ্মণো গুৰুঃ ॥ ৩০ ॥
বাহুভ্যোঽৱৰ্তত ক্ষত্ৰং ক্ষত্ৰিযস্তদনুৱ্ৰতঃ ।
যো জাতস্ত্ৰাযতে ৱৰ্ণান্ পৌৰুষঃ কণ্টকক্ষতাত্ ॥ ৩১ ॥
যো জাতস্ত্ৰাযতে ৱৰ্ণান্ পৌৰুষঃ কণ্টকক্ষতাত্ ॥ ৩১ ॥
ৱিশোঽৱৰ্তন্ত তস্যোৰ্ৱোৰ্লোকৱৃত্তিকৰীৰ্ৱিভোঃ ।
ৱৈশ্যস্তদুদ্ভৱো ৱাৰ্তাং নৃণাং যঃ সমৱৰ্তযত্ ॥ ৩২ ॥
ৱৈশ্যস্তদুদ্ভৱো ৱাৰ্তাং নৃণাং যঃ সমৱৰ্তযত্ ॥ ৩২ ॥
পদ্ভ্যাং ভগৱতো জজ্ঞে শুশ্ৰূষা ধৰ্মসিদ্ধযে ।
তস্যাং জাতঃ পুৰা শূদ্ৰো যদ্ৱৃত্ত্যা তুষ্যতে হৰিঃ ॥ ৩৩ ॥
তস্যাং জাতঃ পুৰা শূদ্ৰো যদ্ৱৃত্ত্যা তুষ্যতে হৰিঃ ॥ ৩৩ ॥
এতে ৱৰ্ণাঃ স্ৱধৰ্মেণ যজন্তি স্ৱগুৰুং হৰিম্ ।
শ্ৰদ্ধযাত্মৱিশুদ্ধ্যৰ্থং যজ্জাতাঃ সহ ৱৃত্তিভিঃ ॥ ৩৪ ॥
শ্ৰদ্ধযাত্মৱিশুদ্ধ্যৰ্থং যজ্জাতাঃ সহ ৱৃত্তিভিঃ ॥ ৩৪ ॥
এতত্ক্ষত্তৰ্ভগৱতো দৈৱকৰ্মাত্মৰূপিণঃ ।
কঃ শ্ৰদ্দধ্যাদুপাকৰ্তুং যোগমাযাবলোদযম্ ॥ ৩৫ ॥
কঃ শ্ৰদ্দধ্যাদুপাকৰ্তুং যোগমাযাবলোদযম্ ॥ ৩৫ ॥
তথাপি কীৰ্তযাম্যঙ্গ যথামতি যথাশ্ৰুতম্ ।
কীৰ্তিং হৰেঃ স্ৱাং সত্কৰ্তুং গিৰমন্যাভিধাসতীম্ ॥ ৩৬ ॥
কীৰ্তিং হৰেঃ স্ৱাং সত্কৰ্তুং গিৰমন্যাভিধাসতীম্ ॥ ৩৬ ॥
একান্তলাভং ৱচসো নু পুংসাং
সুশ্লোকমৌলেৰ্গুণৱাদমাহুঃ ।
শ্ৰুতেশ্চ ৱিদ্ৱদ্ভিৰুপাকৃতাযাং
কথাসুধাযামুপসম্প্ৰযোগম্ ॥ ৩৭ ॥
সুশ্লোকমৌলেৰ্গুণৱাদমাহুঃ ।
শ্ৰুতেশ্চ ৱিদ্ৱদ্ভিৰুপাকৃতাযাং
কথাসুধাযামুপসম্প্ৰযোগম্ ॥ ৩৭ ॥
আত্মনোঽৱসিতো ৱত্স মহিমা কৱিনাদিনা ।
সংৱত্সৰসহস্ৰান্তে ধিযা যোগৱিপক্কযা ॥ ৩৮ ॥
সংৱত্সৰসহস্ৰান্তে ধিযা যোগৱিপক্কযা ॥ ৩৮ ॥
অতো ভগৱতো মাযা মাযিনামপি মোহিনী ।
যত্স্ৱযং চাত্মৱৰ্ত্মাত্মা ন ৱেদ কিমুতাপৰে ॥ ৩৯ ॥
যত্স্ৱযং চাত্মৱৰ্ত্মাত্মা ন ৱেদ কিমুতাপৰে ॥ ৩৯ ॥
যতোঽপ্ৰাপ্য ন্যৱৰ্তন্ত ৱাচশ্চ মনসা সহ ।
অহং চান্য ইমে দেৱাস্তস্মৈ ভগৱতে নমঃ ॥ ৪০ ॥
অহং চান্য ইমে দেৱাস্তস্মৈ ভগৱতে নমঃ ॥ ৪০ ॥