ఋషిరువాచ
ఇతి తాసాం స్వశక్తీనాం సతీనామసమేత్య సః ।
ప్రసుప్తలోకతన్త్రాణాం నిశామ్య గతిమీశ్వరః ॥ ౧ ॥
ఇతి తాసాం స్వశక్తీనాం సతీనామసమేత్య సః ।
ప్రసుప్తలోకతన్త్రాణాం నిశామ్య గతిమీశ్వరః ॥ ౧ ॥
కాలసంజ్ఞాం తదా దేవీం బిభ్రచ్ఛక్తిమురుక్రమః ।
త్రయోవింశతితత్త్వానాం గణం యుగపదావిశత్ ॥ ౨ ॥
త్రయోవింశతితత్త్వానాం గణం యుగపదావిశత్ ॥ ౨ ॥
సోఽనుప్రవిష్టో భగవాంశ్చేష్టారూపేణ తం గణమ్ ।
భిన్నం సంయోజయమాస సుప్తం కర్మ ప్రబోధయన్ ॥ ౩ ॥
భిన్నం సంయోజయమాస సుప్తం కర్మ ప్రబోధయన్ ॥ ౩ ॥
ప్రబుద్ధకర్మా దైవేన త్రయోవింశతికో గణః ।
ప్రేరితోఽజనయత్స్వాభిర్మాత్రాభిరధిపూరుషమ్ ॥ ౪ ॥
ప్రేరితోఽజనయత్స్వాభిర్మాత్రాభిరధిపూరుషమ్ ॥ ౪ ॥
పరేణ విశతా స్వస్మిన్మాత్రయా విశ్వసృగ్గణః ।
చుక్షోభాన్యోన్యమాసాద్య యస్మిన్లోకాశ్చరాచరాః ॥ ౫ ॥
చుక్షోభాన్యోన్యమాసాద్య యస్మిన్లోకాశ్చరాచరాః ॥ ౫ ॥
హిరణ్మయః స పురుషః సహస్రపరివత్సరాన్ ।
ఆణ్డకోశ ఉవాసాప్సు సర్వసత్త్వోపబృంహితః ॥ ౬ ॥
ఆణ్డకోశ ఉవాసాప్సు సర్వసత్త్వోపబృంహితః ॥ ౬ ॥
స వై విశ్వసృజాం గర్భో దేవకర్మాత్మశక్తిమాన్ ।
విబభాజాత్మనాత్మానమేకధా దశధా త్రిధా ॥ ౭ ॥
విబభాజాత్మనాత్మానమేకధా దశధా త్రిధా ॥ ౭ ॥
ఏష హ్యశేషసత్త్వానామాత్మాంశః పరమాత్మనః ।
ఆద్యోఽవతారో యత్రాసౌ భూతగ్రామో విభావ్యతే ॥ ౮ ॥
ఆద్యోఽవతారో యత్రాసౌ భూతగ్రామో విభావ్యతే ॥ ౮ ॥
సాధ్యాత్మః సాధిదైవశ్చ సాధిభూత ఇతి త్రిధా ।
విరాట్ ప్రాణో దశవిధ ఏకధా హృదయేన చ ॥ ౯ ॥
విరాట్ ప్రాణో దశవిధ ఏకధా హృదయేన చ ॥ ౯ ॥
స్మరన్ విశ్వసృజామీశో విజ్ఞాపితమధోక్షజః ।
విరాజమతపత్స్వేన తేజసైషాం వివృత్తయే ॥ ౧౦ ॥
విరాజమతపత్స్వేన తేజసైషాం వివృత్తయే ॥ ౧౦ ॥
అథ తస్యాభితప్తస్య కతిధాయతనాని హ ।
నిరభిద్యన్త దేవానాం తాని మే గదతః శృణు ॥ ౧౧ ॥
నిరభిద్యన్త దేవానాం తాని మే గదతః శృణు ॥ ౧౧ ॥
తస్యాగ్నిరాస్యం నిర్భిన్నం లోకపాలోఽవిశత్పదమ్ ।
వాచా స్వాంశేన వక్తవ్యం యయాసౌ ప్రతిపద్యతే ॥ ౧౨ ॥
వాచా స్వాంశేన వక్తవ్యం యయాసౌ ప్రతిపద్యతే ॥ ౧౨ ॥
నిర్భిన్నం తాలు వరుణో లోకపాలోఽవిశద్ధరేః ।
జిహ్వయాంశేన చ రసం యయాసౌ ప్రతిపద్యతే ॥ ౧౩ ॥
జిహ్వయాంశేన చ రసం యయాసౌ ప్రతిపద్యతే ॥ ౧౩ ॥
నిర్భిన్నే అశ్వినౌ నాసే విష్ణోరావిశతాం పదమ్ ।
ఘ్రాణేనాంశేన గన్ధస్య ప్రతిపత్తిర్యతో భవేత్ ॥ ౧౪ ॥
ఘ్రాణేనాంశేన గన్ధస్య ప్రతిపత్తిర్యతో భవేత్ ॥ ౧౪ ॥
నిర్భిన్నే అక్షిణీ త్వష్టా లోకపాలోఽవిశద్విభోః ।
చక్షుషాంశేన రూపాణాం ప్రతిపత్తిర్యతో భవేత్ ॥ ౧౫ ॥
చక్షుషాంశేన రూపాణాం ప్రతిపత్తిర్యతో భవేత్ ॥ ౧౫ ॥
నిర్భిన్నాన్యస్య చర్మాణి లోకపాలోఽనిలోఽవిశత్ ।
ప్రాణేనాంశేన సంస్పర్శం యేనాసౌ ప్రతిపద్యతే ॥ ౧౬ ॥
ప్రాణేనాంశేన సంస్పర్శం యేనాసౌ ప్రతిపద్యతే ॥ ౧౬ ॥
కర్ణావస్య వినిర్భిన్నౌ ధిష్ణ్యం స్వం వివిశుర్దిశః ।
శ్రోత్రేణాంశేన శబ్దస్య సిద్ధిం యేన ప్రపద్యతే ॥ ౧౭ ॥
శ్రోత్రేణాంశేన శబ్దస్య సిద్ధిం యేన ప్రపద్యతే ॥ ౧౭ ॥
త్వచమస్య వినిర్భిన్నాం వివిశుర్ధిష్ణ్యమోషధీః ।
అంశేన రోమభిః కణ్డూం యైరసౌ ప్రతిపద్యతే ॥ ౧౮ ॥
అంశేన రోమభిః కణ్డూం యైరసౌ ప్రతిపద్యతే ॥ ౧౮ ॥
మేఢ్రం తస్య వినిర్భిన్నం స్వధిష్ణ్యం క ఉపావిశత్ ।
రేతసాంశేన యేనాసావానన్దం ప్రతిపద్యతే ॥ ౧౯ ॥
రేతసాంశేన యేనాసావానన్దం ప్రతిపద్యతే ॥ ౧౯ ॥
గుదం పుంసో వినిర్భిన్నం మిత్రో లోకేశ ఆవిశత్ ।
పాయునాంశేన యేనాసౌ విసర్గం ప్రతిపద్యతే ॥ ౨౦ ॥
పాయునాంశేన యేనాసౌ విసర్గం ప్రతిపద్యతే ॥ ౨౦ ॥
హస్తావస్య వినిర్భిన్నావిన్ద్రః స్వర్పతిరావిశత్ ।
వార్తయాంశేన పురుషో యయా వృత్తిం ప్రపద్యతే ॥ ౨౧ ॥
వార్తయాంశేన పురుషో యయా వృత్తిం ప్రపద్యతే ॥ ౨౧ ॥
పాదావస్య వినిర్భిన్నౌ లోకేశో విష్ణురావిశత్ ।
గత్యా స్వాంశేన పురుషో యయా ప్రాప్యం ప్రపద్యతే ॥ ౨౨ ॥
గత్యా స్వాంశేన పురుషో యయా ప్రాప్యం ప్రపద్యతే ॥ ౨౨ ॥
బుద్ధిం చాస్య వినిర్భిన్నాం వాగీశో ధిష్ణ్యమావిశత్ ।
బోధేనాంశేన బోద్ధవ్యమ్ ప్రతిపత్తిర్యతో భవేత్ ॥ ౨౩ ॥
బోధేనాంశేన బోద్ధవ్యమ్ ప్రతిపత్తిర్యతో భవేత్ ॥ ౨౩ ॥
హృదయం చాస్య నిర్భిన్నం చన్ద్రమా ధిష్ణ్యమావిశత్ ।
మనసాంశేన యేనాసౌ విక్రియాం ప్రతిపద్యతే ॥ ౨౪ ॥
మనసాంశేన యేనాసౌ విక్రియాం ప్రతిపద్యతే ॥ ౨౪ ॥
ఆత్మానం చాస్య నిర్భిన్నమభిమానోఽవిశత్పదమ్ ।
కర్మణాంశేన యేనాసౌ కర్తవ్యం ప్రతిపద్యతే ॥ ౨౫ ॥
కర్మణాంశేన యేనాసౌ కర్తవ్యం ప్రతిపద్యతే ॥ ౨౫ ॥
సత్త్వం చాస్య వినిర్భిన్నం మహాన్ధిష్ణ్యముపావిశత్ ।
చిత్తేనాంశేన యేనాసౌ విజ్ఞానం ప్రతిపద్యతే ॥ ౨౬ ॥
చిత్తేనాంశేన యేనాసౌ విజ్ఞానం ప్రతిపద్యతే ॥ ౨౬ ॥
శీర్ష్ణోఽస్య ద్యౌర్ధరా పద్భ్యాం ఖం నాభేరుదపద్యత ।
గుణానాం వృత్తయో యేషు ప్రతీయన్తే సురాదయః ॥ ౨౭ ॥
గుణానాం వృత్తయో యేషు ప్రతీయన్తే సురాదయః ॥ ౨౭ ॥
ఆత్యన్తికేన సత్త్వేన దివం దేవాః ప్రపేదిరే ।
ధరాం రజఃస్వభావేన పణయో యే చ తానను ॥ ౨౮ ॥
ధరాం రజఃస్వభావేన పణయో యే చ తానను ॥ ౨౮ ॥
తార్తీయేన స్వభావేన భగవన్నాభిమాశ్రితాః ।
ఉభయోరన్తరం వ్యోమ యే రుద్రపార్షదాం గణాః ॥ ౨౯ ॥
ఉభయోరన్తరం వ్యోమ యే రుద్రపార్షదాం గణాః ॥ ౨౯ ॥
ముఖతోఽవర్తత బ్రహ్మ పురుషస్య కురూద్వహ ।
యస్తూన్ముఖత్వాద్వర్ణానాం ముఖ్యోఽభూద్బ్రాహ్మణో గురుః ॥ ౩౦ ॥
యస్తూన్ముఖత్వాద్వర్ణానాం ముఖ్యోఽభూద్బ్రాహ్మణో గురుః ॥ ౩౦ ॥
బాహుభ్యోఽవర్తత క్షత్రం క్షత్రియస్తదనువ్రతః ।
యో జాతస్త్రాయతే వర్ణాన్ పౌరుషః కణ్టకక్షతాత్ ॥ ౩౧ ॥
యో జాతస్త్రాయతే వర్ణాన్ పౌరుషః కణ్టకక్షతాత్ ॥ ౩౧ ॥
విశోఽవర్తన్త తస్యోర్వోర్లోకవృత్తికరీర్విభోః ।
వైశ్యస్తదుద్భవో వార్తాం నృణాం యః సమవర్తయత్ ॥ ౩౨ ॥
వైశ్యస్తదుద్భవో వార్తాం నృణాం యః సమవర్తయత్ ॥ ౩౨ ॥
పద్భ్యాం భగవతో జజ్ఞే శుశ్రూషా ధర్మసిద్ధయే ।
తస్యాం జాతః పురా శూద్రో యద్వృత్త్యా తుష్యతే హరిః ॥ ౩౩ ॥
తస్యాం జాతః పురా శూద్రో యద్వృత్త్యా తుష్యతే హరిః ॥ ౩౩ ॥
ఏతే వర్ణాః స్వధర్మేణ యజన్తి స్వగురుం హరిమ్ ।
శ్రద్ధయాత్మవిశుద్ధ్యర్థం యజ్జాతాః సహ వృత్తిభిః ॥ ౩౪ ॥
శ్రద్ధయాత్మవిశుద్ధ్యర్థం యజ్జాతాః సహ వృత్తిభిః ॥ ౩౪ ॥
ఏతత్క్షత్తర్భగవతో దైవకర్మాత్మరూపిణః ।
కః శ్రద్దధ్యాదుపాకర్తుం యోగమాయాబలోదయమ్ ॥ ౩౫ ॥
కః శ్రద్దధ్యాదుపాకర్తుం యోగమాయాబలోదయమ్ ॥ ౩౫ ॥
తథాపి కీర్తయామ్యఙ్గ యథామతి యథాశ్రుతమ్ ।
కీర్తిం హరేః స్వాం సత్కర్తుం గిరమన్యాభిధాసతీమ్ ॥ ౩౬ ॥
కీర్తిం హరేః స్వాం సత్కర్తుం గిరమన్యాభిధాసతీమ్ ॥ ౩౬ ॥
ఏకాన్తలాభం వచసో ను పుంసాం
సుశ్లోకమౌలేర్గుణవాదమాహుః ।
శ్రుతేశ్చ విద్వద్భిరుపాకృతాయాం
కథాసుధాయాముపసమ్ప్రయోగమ్ ॥ ౩౭ ॥
సుశ్లోకమౌలేర్గుణవాదమాహుః ।
శ్రుతేశ్చ విద్వద్భిరుపాకృతాయాం
కథాసుధాయాముపసమ్ప్రయోగమ్ ॥ ౩౭ ॥
ఆత్మనోఽవసితో వత్స మహిమా కవినాదినా ।
సంవత్సరసహస్రాన్తే ధియా యోగవిపక్కయా ॥ ౩౮ ॥
సంవత్సరసహస్రాన్తే ధియా యోగవిపక్కయా ॥ ౩౮ ॥
అతో భగవతో మాయా మాయినామపి మోహినీ ।
యత్స్వయం చాత్మవర్త్మాత్మా న వేద కిముతాపరే ॥ ౩౯ ॥
యత్స్వయం చాత్మవర్త్మాత్మా న వేద కిముతాపరే ॥ ౩౯ ॥
యతోఽప్రాప్య న్యవర్తన్త వాచశ్చ మనసా సహ ।
అహం చాన్య ఇమే దేవాస్తస్మై భగవతే నమః ॥ ౪౦ ॥
అహం చాన్య ఇమే దేవాస్తస్మై భగవతే నమః ॥ ౪౦ ॥