ઋષિરુવાચ
ઇતિ તાસાં સ્વશક્તીનાં સતીનામસમેત્ય સઃ ।
પ્રસુપ્તલોકતન્ત્રાણાં નિશામ્ય ગતિમીશ્વરઃ ॥ ૧ ॥
ઇતિ તાસાં સ્વશક્તીનાં સતીનામસમેત્ય સઃ ।
પ્રસુપ્તલોકતન્ત્રાણાં નિશામ્ય ગતિમીશ્વરઃ ॥ ૧ ॥
કાલસંજ્ઞાં તદા દેવીં બિભ્રચ્છક્તિમુરુક્રમઃ ।
ત્રયોવિંશતિતત્ત્વાનાં ગણં યુગપદાવિશત્ ॥ ૨ ॥
ત્રયોવિંશતિતત્ત્વાનાં ગણં યુગપદાવિશત્ ॥ ૨ ॥
સોઽનુપ્રવિષ્ટો ભગવાંશ્ચેષ્ટારૂપેણ તં ગણમ્ ।
ભિન્નં સંયોજયમાસ સુપ્તં કર્મ પ્રબોધયન્ ॥ ૩ ॥
ભિન્નં સંયોજયમાસ સુપ્તં કર્મ પ્રબોધયન્ ॥ ૩ ॥
પ્રબુદ્ધકર્મા દૈવેન ત્રયોવિંશતિકો ગણઃ ।
પ્રેરિતોઽજનયત્સ્વાભિર્માત્રાભિરધિપૂરુષમ્ ॥ ૪ ॥
પ્રેરિતોઽજનયત્સ્વાભિર્માત્રાભિરધિપૂરુષમ્ ॥ ૪ ॥
પરેણ વિશતા સ્વસ્મિન્માત્રયા વિશ્વસૃગ્ગણઃ ।
ચુક્ષોભાન્યોન્યમાસાદ્ય યસ્મિન્લોકાશ્ચરાચરાઃ ॥ ૫ ॥
ચુક્ષોભાન્યોન્યમાસાદ્ય યસ્મિન્લોકાશ્ચરાચરાઃ ॥ ૫ ॥
હિરણ્મયઃ સ પુરુષઃ સહસ્રપરિવત્સરાન્ ।
આણ્ડકોશ ઉવાસાપ્સુ સર્વસત્ત્વોપબૃંહિતઃ ॥ ૬ ॥
આણ્ડકોશ ઉવાસાપ્સુ સર્વસત્ત્વોપબૃંહિતઃ ॥ ૬ ॥
સ વૈ વિશ્વસૃજાં ગર્ભો દેવકર્માત્મશક્તિમાન્ ।
વિબભાજાત્મનાત્માનમેકધા દશધા ત્રિધા ॥ ૭ ॥
વિબભાજાત્મનાત્માનમેકધા દશધા ત્રિધા ॥ ૭ ॥
એષ હ્યશેષસત્ત્વાનામાત્માંશઃ પરમાત્મનઃ ।
આદ્યોઽવતારો યત્રાસૌ ભૂતગ્રામો વિભાવ્યતે ॥ ૮ ॥
આદ્યોઽવતારો યત્રાસૌ ભૂતગ્રામો વિભાવ્યતે ॥ ૮ ॥
સાધ્યાત્મઃ સાધિદૈવશ્ચ સાધિભૂત ઇતિ ત્રિધા ।
વિરાટ્ પ્રાણો દશવિધ એકધા હૃદયેન ચ ॥ ૯ ॥
વિરાટ્ પ્રાણો દશવિધ એકધા હૃદયેન ચ ॥ ૯ ॥
સ્મરન્ વિશ્વસૃજામીશો વિજ્ઞાપિતમધોક્ષજઃ ।
વિરાજમતપત્સ્વેન તેજસૈષાં વિવૃત્તયે ॥ ૧૦ ॥
વિરાજમતપત્સ્વેન તેજસૈષાં વિવૃત્તયે ॥ ૧૦ ॥
અથ તસ્યાભિતપ્તસ્ય કતિધાયતનાનિ હ ।
નિરભિદ્યન્ત દેવાનાં તાનિ મે ગદતઃ શૃણુ ॥ ૧૧ ॥
નિરભિદ્યન્ત દેવાનાં તાનિ મે ગદતઃ શૃણુ ॥ ૧૧ ॥
તસ્યાગ્નિરાસ્યં નિર્ભિન્નં લોકપાલોઽવિશત્પદમ્ ।
વાચા સ્વાંશેન વક્તવ્યં યયાસૌ પ્રતિપદ્યતે ॥ ૧૨ ॥
વાચા સ્વાંશેન વક્તવ્યં યયાસૌ પ્રતિપદ્યતે ॥ ૧૨ ॥
નિર્ભિન્નં તાલુ વરુણો લોકપાલોઽવિશદ્ધરેઃ ।
જિહ્વયાંશેન ચ રસં યયાસૌ પ્રતિપદ્યતે ॥ ૧૩ ॥
જિહ્વયાંશેન ચ રસં યયાસૌ પ્રતિપદ્યતે ॥ ૧૩ ॥
નિર્ભિન્ને અશ્વિનૌ નાસે વિષ્ણોરાવિશતાં પદમ્ ।
ઘ્રાણેનાંશેન ગન્ધસ્ય પ્રતિપત્તિર્યતો ભવેત્ ॥ ૧૪ ॥
ઘ્રાણેનાંશેન ગન્ધસ્ય પ્રતિપત્તિર્યતો ભવેત્ ॥ ૧૪ ॥
નિર્ભિન્ને અક્ષિણી ત્વષ્ટા લોકપાલોઽવિશદ્વિભોઃ ।
ચક્ષુષાંશેન રૂપાણાં પ્રતિપત્તિર્યતો ભવેત્ ॥ ૧૫ ॥
ચક્ષુષાંશેન રૂપાણાં પ્રતિપત્તિર્યતો ભવેત્ ॥ ૧૫ ॥
નિર્ભિન્નાન્યસ્ય ચર્માણિ લોકપાલોઽનિલોઽવિશત્ ।
પ્રાણેનાંશેન સંસ્પર્શં યેનાસૌ પ્રતિપદ્યતે ॥ ૧૬ ॥
પ્રાણેનાંશેન સંસ્પર્શં યેનાસૌ પ્રતિપદ્યતે ॥ ૧૬ ॥
કર્ણાવસ્ય વિનિર્ભિન્નૌ ધિષ્ણ્યં સ્વં વિવિશુર્દિશઃ ।
શ્રોત્રેણાંશેન શબ્દસ્ય સિદ્ધિં યેન પ્રપદ્યતે ॥ ૧૭ ॥
શ્રોત્રેણાંશેન શબ્દસ્ય સિદ્ધિં યેન પ્રપદ્યતે ॥ ૧૭ ॥
ત્વચમસ્ય વિનિર્ભિન્નાં વિવિશુર્ધિષ્ણ્યમોષધીઃ ।
અંશેન રોમભિઃ કણ્ડૂં યૈરસૌ પ્રતિપદ્યતે ॥ ૧૮ ॥
અંશેન રોમભિઃ કણ્ડૂં યૈરસૌ પ્રતિપદ્યતે ॥ ૧૮ ॥
મેઢ્રં તસ્ય વિનિર્ભિન્નં સ્વધિષ્ણ્યં ક ઉપાવિશત્ ।
રેતસાંશેન યેનાસાવાનન્દં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૧૯ ॥
રેતસાંશેન યેનાસાવાનન્દં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૧૯ ॥
ગુદં પુંસો વિનિર્ભિન્નં મિત્રો લોકેશ આવિશત્ ।
પાયુનાંશેન યેનાસૌ વિસર્ગં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૨૦ ॥
પાયુનાંશેન યેનાસૌ વિસર્ગં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૨૦ ॥
હસ્તાવસ્ય વિનિર્ભિન્નાવિન્દ્રઃ સ્વર્પતિરાવિશત્ ।
વાર્તયાંશેન પુરુષો યયા વૃત્તિં પ્રપદ્યતે ॥ ૨૧ ॥
વાર્તયાંશેન પુરુષો યયા વૃત્તિં પ્રપદ્યતે ॥ ૨૧ ॥
પાદાવસ્ય વિનિર્ભિન્નૌ લોકેશો વિષ્ણુરાવિશત્ ।
ગત્યા સ્વાંશેન પુરુષો યયા પ્રાપ્યં પ્રપદ્યતે ॥ ૨૨ ॥
ગત્યા સ્વાંશેન પુરુષો યયા પ્રાપ્યં પ્રપદ્યતે ॥ ૨૨ ॥
બુદ્ધિં ચાસ્ય વિનિર્ભિન્નાં વાગીશો ધિષ્ણ્યમાવિશત્ ।
બોધેનાંશેન બોદ્ધવ્યમ્ પ્રતિપત્તિર્યતો ભવેત્ ॥ ૨૩ ॥
બોધેનાંશેન બોદ્ધવ્યમ્ પ્રતિપત્તિર્યતો ભવેત્ ॥ ૨૩ ॥
હૃદયં ચાસ્ય નિર્ભિન્નં ચન્દ્રમા ધિષ્ણ્યમાવિશત્ ।
મનસાંશેન યેનાસૌ વિક્રિયાં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૨૪ ॥
મનસાંશેન યેનાસૌ વિક્રિયાં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૨૪ ॥
આત્માનં ચાસ્ય નિર્ભિન્નમભિમાનોઽવિશત્પદમ્ ।
કર્મણાંશેન યેનાસૌ કર્તવ્યં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૨૫ ॥
કર્મણાંશેન યેનાસૌ કર્તવ્યં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૨૫ ॥
સત્ત્વં ચાસ્ય વિનિર્ભિન્નં મહાન્ધિષ્ણ્યમુપાવિશત્ ।
ચિત્તેનાંશેન યેનાસૌ વિજ્ઞાનં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૨૬ ॥
ચિત્તેનાંશેન યેનાસૌ વિજ્ઞાનં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૨૬ ॥
શીર્ષ્ણોઽસ્ય દ્યૌર્ધરા પદ્ભ્યાં ખં નાભેરુદપદ્યત ।
ગુણાનાં વૃત્તયો યેષુ પ્રતીયન્તે સુરાદયઃ ॥ ૨૭ ॥
ગુણાનાં વૃત્તયો યેષુ પ્રતીયન્તે સુરાદયઃ ॥ ૨૭ ॥
આત્યન્તિકેન સત્ત્વેન દિવં દેવાઃ પ્રપેદિરે ।
ધરાં રજઃસ્વભાવેન પણયો યે ચ તાનનુ ॥ ૨૮ ॥
ધરાં રજઃસ્વભાવેન પણયો યે ચ તાનનુ ॥ ૨૮ ॥
તાર્તીયેન સ્વભાવેન ભગવન્નાભિમાશ્રિતાઃ ।
ઉભયોરન્તરં વ્યોમ યે રુદ્રપાર્ષદાં ગણાઃ ॥ ૨૯ ॥
ઉભયોરન્તરં વ્યોમ યે રુદ્રપાર્ષદાં ગણાઃ ॥ ૨૯ ॥
મુખતોઽવર્તત બ્રહ્મ પુરુષસ્ય કુરૂદ્વહ ।
યસ્તૂન્મુખત્વાદ્વર્ણાનાં મુખ્યોઽભૂદ્બ્રાહ્મણો ગુરુઃ ॥ ૩૦ ॥
યસ્તૂન્મુખત્વાદ્વર્ણાનાં મુખ્યોઽભૂદ્બ્રાહ્મણો ગુરુઃ ॥ ૩૦ ॥
બાહુભ્યોઽવર્તત ક્ષત્રં ક્ષત્રિયસ્તદનુવ્રતઃ ।
યો જાતસ્ત્રાયતે વર્ણાન્ પૌરુષઃ કણ્ટકક્ષતાત્ ॥ ૩૧ ॥
યો જાતસ્ત્રાયતે વર્ણાન્ પૌરુષઃ કણ્ટકક્ષતાત્ ॥ ૩૧ ॥
વિશોઽવર્તન્ત તસ્યોર્વોર્લોકવૃત્તિકરીર્વિભોઃ ।
વૈશ્યસ્તદુદ્ભવો વાર્તાં નૃણાં યઃ સમવર્તયત્ ॥ ૩૨ ॥
વૈશ્યસ્તદુદ્ભવો વાર્તાં નૃણાં યઃ સમવર્તયત્ ॥ ૩૨ ॥
પદ્ભ્યાં ભગવતો જજ્ઞે શુશ્રૂષા ધર્મસિદ્ધયે ।
તસ્યાં જાતઃ પુરા શૂદ્રો યદ્વૃત્ત્યા તુષ્યતે હરિઃ ॥ ૩૩ ॥
તસ્યાં જાતઃ પુરા શૂદ્રો યદ્વૃત્ત્યા તુષ્યતે હરિઃ ॥ ૩૩ ॥
એતે વર્ણાઃ સ્વધર્મેણ યજન્તિ સ્વગુરું હરિમ્ ।
શ્રદ્ધયાત્મવિશુદ્ધ્યર્થં યજ્જાતાઃ સહ વૃત્તિભિઃ ॥ ૩૪ ॥
શ્રદ્ધયાત્મવિશુદ્ધ્યર્થં યજ્જાતાઃ સહ વૃત્તિભિઃ ॥ ૩૪ ॥
એતત્ક્ષત્તર્ભગવતો દૈવકર્માત્મરૂપિણઃ ।
કઃ શ્રદ્દધ્યાદુપાકર્તું યોગમાયાબલોદયમ્ ॥ ૩૫ ॥
કઃ શ્રદ્દધ્યાદુપાકર્તું યોગમાયાબલોદયમ્ ॥ ૩૫ ॥
તથાપિ કીર્તયામ્યઙ્ગ યથામતિ યથાશ્રુતમ્ ।
કીર્તિં હરેઃ સ્વાં સત્કર્તું ગિરમન્યાભિધાસતીમ્ ॥ ૩૬ ॥
કીર્તિં હરેઃ સ્વાં સત્કર્તું ગિરમન્યાભિધાસતીમ્ ॥ ૩૬ ॥
એકાન્તલાભં વચસો નુ પુંસાં
સુશ્લોકમૌલેર્ગુણવાદમાહુઃ ।
શ્રુતેશ્ચ વિદ્વદ્ભિરુપાકૃતાયાં
કથાસુધાયામુપસમ્પ્રયોગમ્ ॥ ૩૭ ॥
સુશ્લોકમૌલેર્ગુણવાદમાહુઃ ।
શ્રુતેશ્ચ વિદ્વદ્ભિરુપાકૃતાયાં
કથાસુધાયામુપસમ્પ્રયોગમ્ ॥ ૩૭ ॥
આત્મનોઽવસિતો વત્સ મહિમા કવિનાદિના ।
સંવત્સરસહસ્રાન્તે ધિયા યોગવિપક્કયા ॥ ૩૮ ॥
સંવત્સરસહસ્રાન્તે ધિયા યોગવિપક્કયા ॥ ૩૮ ॥
અતો ભગવતો માયા માયિનામપિ મોહિની ।
યત્સ્વયં ચાત્મવર્ત્માત્મા ન વેદ કિમુતાપરે ॥ ૩૯ ॥
યત્સ્વયં ચાત્મવર્ત્માત્મા ન વેદ કિમુતાપરે ॥ ૩૯ ॥
યતોઽપ્રાપ્ય ન્યવર્તન્ત વાચશ્ચ મનસા સહ ।
અહં ચાન્ય ઇમે દેવાસ્તસ્મૈ ભગવતે નમઃ ॥ ૪૦ ॥
અહં ચાન્ય ઇમે દેવાસ્તસ્મૈ ભગવતે નમઃ ॥ ૪૦ ॥