శ్రీశుక ఉవాచ
ఏవం బ్రువాణం మైత్రేయం ద్వైపాయనసుతో బుధః ।
ప్రీణయన్నివ భారత్యా విదురః ప్రత్యభాషత ॥ ౧ ॥
ఏవం బ్రువాణం మైత్రేయం ద్వైపాయనసుతో బుధః ।
ప్రీణయన్నివ భారత్యా విదురః ప్రత్యభాషత ॥ ౧ ॥
విదుర ఉవాచ
బ్రహ్మన్ కథం భగవతశ్చిన్మాత్రస్యావికారిణః ।
లీలయా చాపి యుజ్యేరన్నిర్గుణస్య గుణాః క్రియాః ॥ ౨ ॥
బ్రహ్మన్ కథం భగవతశ్చిన్మాత్రస్యావికారిణః ।
లీలయా చాపి యుజ్యేరన్నిర్గుణస్య గుణాః క్రియాః ॥ ౨ ॥
క్రీడాయాముద్యమోఽర్భస్య కామశ్చిక్రీడిషాన్యతః ।
స్వతస్తృప్తస్య చ కథం నివృత్తస్య సదాన్యతః ॥ ౩ ॥
స్వతస్తృప్తస్య చ కథం నివృత్తస్య సదాన్యతః ॥ ౩ ॥
అస్రాక్షీద్భగవాన్ విశ్వం గుణమయ్యాత్మమాయయా ।
తయా సంస్థాపయత్యేతద్భూయః ప్రత్యపిధాస్యతి ॥ ౪ ॥
తయా సంస్థాపయత్యేతద్భూయః ప్రత్యపిధాస్యతి ॥ ౪ ॥
దేశతః కాలతో యోఽసావవస్థాతః స్వతోఽన్యతః ।
అవిలుప్తావబోధాత్మా స యుజ్యేతాజయా కథమ్ ॥ ౫ ॥
అవిలుప్తావబోధాత్మా స యుజ్యేతాజయా కథమ్ ॥ ౫ ॥
భగవానేక ఏవైష సర్వక్షేత్రేష్వవస్థితః ।
అముష్య దుర్భగత్వం వా క్లేశో వా కర్మభిః కుతః ॥ ౬ ॥
అముష్య దుర్భగత్వం వా క్లేశో వా కర్మభిః కుతః ॥ ౬ ॥
ఏతస్మిన్మే మనో విద్వన్ ఖిద్యతేఽజ్ఞానసఙ్కటే ।
తన్నః పరాణుద విభో కశ్మలం మానసం మహత్ ॥ ౭ ॥
తన్నః పరాణుద విభో కశ్మలం మానసం మహత్ ॥ ౭ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
స ఇత్థం చోదితః క్షత్త్రా తత్త్వజిజ్ఞాసునా మునిః ।
ప్రత్యాహ భగవచ్చిత్తః స్మయన్నివ గతస్మయః ॥ ౮ ॥
స ఇత్థం చోదితః క్షత్త్రా తత్త్వజిజ్ఞాసునా మునిః ।
ప్రత్యాహ భగవచ్చిత్తః స్మయన్నివ గతస్మయః ॥ ౮ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
సేయం భగవతో మాయా యన్నయేన విరుధ్యతే ।
ఈశ్వరస్య విముక్తస్య కార్పణ్యముత బన్ధనమ్ ॥ ౯ ॥
సేయం భగవతో మాయా యన్నయేన విరుధ్యతే ।
ఈశ్వరస్య విముక్తస్య కార్పణ్యముత బన్ధనమ్ ॥ ౯ ॥
యదర్థేన వినాముష్య పుంస ఆత్మవిపర్యయః ।
ప్రతీయత ఉపద్రష్టుః స్వశిరశ్ఛేదనాదికః ॥ ౧౦ ॥
ప్రతీయత ఉపద్రష్టుః స్వశిరశ్ఛేదనాదికః ॥ ౧౦ ॥
యథా జలే చన్ద్రమసః కమ్పాదిస్తత్కృతో గుణః ।
దృశ్యతేఽసన్నపి ద్రష్టురాత్మనోఽనాత్మనో గుణః ॥ ౧౧ ॥
దృశ్యతేఽసన్నపి ద్రష్టురాత్మనోఽనాత్మనో గుణః ॥ ౧౧ ॥
స వై నివృత్తిధర్మేణ వాసుదేవానుకమ్పయా ।
భగవద్భక్తియోగేన తిరోధత్తే శనైరిహ ॥ ౧౨ ॥
భగవద్భక్తియోగేన తిరోధత్తే శనైరిహ ॥ ౧౨ ॥
యదేన్ద్రియోపరామోఽథ ద్రష్ట్రాత్మని పరే హరౌ ।
విలీయన్తే తదా క్లేశాః సంసుప్తస్యేవ కృత్స్నశః ॥ ౧౩ ॥
విలీయన్తే తదా క్లేశాః సంసుప్తస్యేవ కృత్స్నశః ॥ ౧౩ ॥
అశేషసంక్లేశశమం విధత్తే గుణానువాదశ్రవణం మురారేః ।
కిం వా పునస్తచ్చరణారవిన్దపరాగసేవారతిరాత్మలబ్ధా ॥ ౧౪ ॥
కిం వా పునస్తచ్చరణారవిన్దపరాగసేవారతిరాత్మలబ్ధా ॥ ౧౪ ॥
విదుర ఉవాచ
సంఛిన్నః సంశయో మహ్యం తవ సూక్తాసినా విభో ।
ఉభయత్రాపి భగవన్మనో మే సమ్ప్రధావతి ॥ ౧౫ ॥
సంఛిన్నః సంశయో మహ్యం తవ సూక్తాసినా విభో ।
ఉభయత్రాపి భగవన్మనో మే సమ్ప్రధావతి ॥ ౧౫ ॥
సాధ్వేతద్ వ్యాహృతం విద్వన్నాత్మమాయాయనం హరేః ।
ఆభాత్యపార్థం నిర్మూలం విశ్వమూలం న యద్బహిః ॥ ౧౬ ॥
ఆభాత్యపార్థం నిర్మూలం విశ్వమూలం న యద్బహిః ॥ ౧౬ ॥
యశ్చ మూఢతమో లోకే యశ్చ బుద్ధేః పరం గతః ।
తావుభౌ సుఖమేధేతే క్లిశ్యత్యన్తరితో జనః ॥ ౧౭ ॥
తావుభౌ సుఖమేధేతే క్లిశ్యత్యన్తరితో జనః ॥ ౧౭ ॥
అర్థాభావం వినిశ్చిత్య ప్రతీతస్యాపి నాత్మనః ।
తాం చాపి యుష్మచ్చరణసేవయాహం పరాణుదే ॥ ౧౮ ॥
తాం చాపి యుష్మచ్చరణసేవయాహం పరాణుదే ॥ ౧౮ ॥
యత్సేవయా భగవతః కూటస్థస్య మధుద్విషః ।
రతిరాసో భవేత్తీవ్రః పాదయోర్వ్యసనార్దనః ॥ ౧౯ ॥
రతిరాసో భవేత్తీవ్రః పాదయోర్వ్యసనార్దనః ॥ ౧౯ ॥
దురాపా హ్యల్పతపసః సేవా వైకుణ్ఠవర్త్మసు ।
యత్రోపగీయతే నిత్యం దేవదేవో జనార్దనః ॥ ౨౦ ॥
యత్రోపగీయతే నిత్యం దేవదేవో జనార్దనః ॥ ౨౦ ॥
సృష్ట్వాగ్రే మహదాదీని సవికారాణ్యనుక్రమాత్ ।
తేభ్యో విరాజముద్ధృత్య తమను ప్రావిశద్విభుః ॥ ౨౧ ॥
తేభ్యో విరాజముద్ధృత్య తమను ప్రావిశద్విభుః ॥ ౨౧ ॥
యమాహురాద్యం పురుషం సహస్రాఙ్ఘ్ర్యూరుబాహుకమ్ ।
యత్ర విశ్వ ఇమే లోకాః సవికాశం త ఆసతే ॥ ౨౨ ॥
యత్ర విశ్వ ఇమే లోకాః సవికాశం త ఆసతే ॥ ౨౨ ॥
యస్మిన్ దశవిధః ప్రాణః సేన్ద్రియార్థేన్ద్రియస్త్రివృత్ ।
త్వయేరితో యతో వర్ణాస్తద్విభూతీర్వదస్వ నః ॥ ౨౩ ॥
త్వయేరితో యతో వర్ణాస్తద్విభూతీర్వదస్వ నః ॥ ౨౩ ॥
యత్ర పుత్రైశ్చ పౌత్రైశ్చ నప్తృభిః సహ గోత్రజైః ।
ప్రజా విచిత్రాకృతయ ఆసన్ యాభిరిదం తతమ్ ॥ ౨౪ ॥
ప్రజా విచిత్రాకృతయ ఆసన్ యాభిరిదం తతమ్ ॥ ౨౪ ॥
ప్రజాపతీనాం స పతిశ్చక్లృపే కాన్ ప్రజాపతీన్ ।
సర్గాంశ్చైవానుసర్గాంశ్చ మనూన్మన్వన్తరాధిపాన్ ॥ ౨౫ ॥
సర్గాంశ్చైవానుసర్గాంశ్చ మనూన్మన్వన్తరాధిపాన్ ॥ ౨౫ ॥
ఉపర్యధశ్చ యే లోకా భూమేర్మిత్రాత్మజాసతే ।
తేషాం సంస్థాం ప్రమాణం చ భూర్లోకస్య చ వర్ణయ ॥ ౨౬ ॥
తేషాం సంస్థాం ప్రమాణం చ భూర్లోకస్య చ వర్ణయ ॥ ౨౬ ॥
తిర్యఙ్మానుషదేవానాం సరీసృపపతత్త్రిణామ్ ।
వద నః సర్గసంవ్యూహం గార్భస్వేదద్విజోద్భిదామ్ ॥ ౨౭ ॥
వద నః సర్గసంవ్యూహం గార్భస్వేదద్విజోద్భిదామ్ ॥ ౨౭ ॥
గుణావతారైర్విశ్వస్య సర్గస్థిత్యప్యయాశ్రయమ్ ।
సృజతః శ్రీనివాసస్య వ్యాచక్ష్వోదారవిక్రమమ్ ॥ ౨౮ ॥
సృజతః శ్రీనివాసస్య వ్యాచక్ష్వోదారవిక్రమమ్ ॥ ౨౮ ॥
వర్ణాశ్రమవిభాగాంశ్చ రూపశీలస్వభావతః ।
ఋషీణాం జన్మకర్మాణి వేదస్య చ వికర్షణమ్ ॥ ౨౯ ॥
ఋషీణాం జన్మకర్మాణి వేదస్య చ వికర్షణమ్ ॥ ౨౯ ॥
యజ్ఞస్య చ వితానాని యోగస్య చ పథః ప్రభో ।
నైష్కర్మ్యస్య చ సాంఖ్యస్య తన్త్రం వా భగవత్స్మృతమ్ ॥ ౩౦ ॥
నైష్కర్మ్యస్య చ సాంఖ్యస్య తన్త్రం వా భగవత్స్మృతమ్ ॥ ౩౦ ॥
పాషణ్డపథవైషమ్యం ప్రతిలోమనివేశనమ్ ।
జీవస్య గతయో యాశ్చ యావతీర్గుణకర్మజాః ॥ ౩౧ ॥
జీవస్య గతయో యాశ్చ యావతీర్గుణకర్మజాః ॥ ౩౧ ॥
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం నిమిత్తాన్యవిరోధతః ।
వార్తాయా దణ్డనీతేశ్చ శ్రుతస్య చ విధిం పృథక్ ॥ ౩౨ ॥
వార్తాయా దణ్డనీతేశ్చ శ్రుతస్య చ విధిం పృథక్ ॥ ౩౨ ॥
శ్రాద్ధస్య చ విధిం బ్రహ్మన్ పితృణాం సర్గమేవ చ ।
గ్రహనక్షత్రతారాణాం కాలావయవసంస్థితిమ్ ॥ ౩౩ ॥
గ్రహనక్షత్రతారాణాం కాలావయవసంస్థితిమ్ ॥ ౩౩ ॥
దానస్య తపసో వాపి యచ్చేష్టాపూర్తయోః ఫలమ్ ।
ప్రవాసస్థస్య యో ధర్మో యశ్చ పుంస ఉతాపది ॥ ౩౪ ॥
ప్రవాసస్థస్య యో ధర్మో యశ్చ పుంస ఉతాపది ॥ ౩౪ ॥
యేన వా భగవాంస్తుష్యేద్ధర్మయోనిర్జనార్దనః ।
సమ్ప్రసీదతి వా యేషామేతదాఖ్యాహి మేఽనఘ ॥ ౩౫ ॥
సమ్ప్రసీదతి వా యేషామేతదాఖ్యాహి మేఽనఘ ॥ ౩౫ ॥
అనువ్రతానాం శిష్యాణాం పుత్రాణాం చ ద్విజోత్తమ ।
అనాపృష్టమపి బ్రూయుర్గురవో దీనవత్సలాః ॥ ౩౬ ॥
అనాపృష్టమపి బ్రూయుర్గురవో దీనవత్సలాః ॥ ౩౬ ॥
తత్త్వానాం భగవంస్తేషాం కతిధా ప్రతిసంక్రమః ।
తత్రేమం క ఉపాసీరన్ క ఉ స్విదనుశేరతే ॥ ౩౭ ॥
తత్రేమం క ఉపాసీరన్ క ఉ స్విదనుశేరతే ॥ ౩౭ ॥
పురుషస్య చ సంస్థానం స్వరూపం వా పరస్య చ ।
జ్ఞానం చ నైగమం యత్తద్గురుశిష్యప్రయోజనమ్ ॥ ౩౮ ॥
జ్ఞానం చ నైగమం యత్తద్గురుశిష్యప్రయోజనమ్ ॥ ౩౮ ॥
నిమిత్తాని చ తస్యేహ ప్రోక్తాన్యనఘసూరిభిః ।
స్వతో జ్ఞానం కుతః పుంసాం భక్తిర్వైరాగ్యమేవ వా ॥ ౩౯ ॥
స్వతో జ్ఞానం కుతః పుంసాం భక్తిర్వైరాగ్యమేవ వా ॥ ౩౯ ॥
ఏతాన్మే పృచ్ఛతః ప్రశ్నాన్ హరేః కర్మవివిత్సయా ।
బ్రూహి మేఽజ్ఞస్య మిత్రత్వాదజయా నష్టచక్షుషః ॥ ౪౦ ॥
బ్రూహి మేఽజ్ఞస్య మిత్రత్వాదజయా నష్టచక్షుషః ॥ ౪౦ ॥
సర్వే వేదాశ్చ యజ్ఞాశ్చ తపో దానాని చానఘ ।
జీవాభయప్రదానస్య న కుర్వీరన్ కలామపి ॥ ౪౧ ॥
జీవాభయప్రదానస్య న కుర్వీరన్ కలామపి ॥ ౪౧ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
స ఇత్థమాపృష్టపురాణకల్పః కురుప్రధానేన మునిప్రధానః ।
ప్రవృద్ధహర్షో భగవత్కథాయాం సఞ్చోదితస్తం ప్రహసన్నివాహ ॥ ౪౨ ॥
స ఇత్థమాపృష్టపురాణకల్పః కురుప్రధానేన మునిప్రధానః ।
ప్రవృద్ధహర్షో భగవత్కథాయాం సఞ్చోదితస్తం ప్రహసన్నివాహ ॥ ౪౨ ॥