মৈত্ৰেয উৱাচ
নিশম্য গদতামেৱমৃষীণাং ধনুষি ধ্ৰুৱঃ ।
সন্দধেঽস্ত্ৰমুপস্পৃশ্য যন্নাৰাযণনিৰ্মিতম্ ॥ ১ ॥
নিশম্য গদতামেৱমৃষীণাং ধনুষি ধ্ৰুৱঃ ।
সন্দধেঽস্ত্ৰমুপস্পৃশ্য যন্নাৰাযণনিৰ্মিতম্ ॥ ১ ॥
সন্ধীযমান এতস্মিন্মাযা গুহ্যকনিৰ্মিতাঃ ।
ক্ষিপ্ৰং ৱিনেশুৰ্ৱিদুৰ ক্লেশা জ্ঞানোদযে যথা ॥ ২ ॥
ক্ষিপ্ৰং ৱিনেশুৰ্ৱিদুৰ ক্লেশা জ্ঞানোদযে যথা ॥ ২ ॥
তস্যাৰ্ষাস্ত্ৰং ধনুষি প্ৰযুঞ্জতঃ
সুৱৰ্ণপুঙ্খাঃ কলহংসৱাসসঃ ।
ৱিনিঃসৃতা আৱিৱিশুৰ্দ্ৱিষদ্বলং
যথা ৱনং ভীমৰৱাঃ শিখণ্ডিনঃ ॥ ৩ ॥
সুৱৰ্ণপুঙ্খাঃ কলহংসৱাসসঃ ।
ৱিনিঃসৃতা আৱিৱিশুৰ্দ্ৱিষদ্বলং
যথা ৱনং ভীমৰৱাঃ শিখণ্ডিনঃ ॥ ৩ ॥
তৈস্তিগ্মধাৰৈঃ প্ৰধনে শিলীমুখৈ-
ৰিতস্ততঃ পুণ্যজনা উপদ্ৰুতাঃ ।
তমভ্যধাৱন্ কুপিতা উদাযুধাঃ
সুপৰ্ণমুন্নদ্ধফণা ইৱাহযঃ ॥ ৪ ॥
ৰিতস্ততঃ পুণ্যজনা উপদ্ৰুতাঃ ।
তমভ্যধাৱন্ কুপিতা উদাযুধাঃ
সুপৰ্ণমুন্নদ্ধফণা ইৱাহযঃ ॥ ৪ ॥
স তান্ পৃষত্কৈৰভিধাৱতো মৃধে
নিকৃত্তবাহূৰুশিৰোধৰোদৰান্ ।
নিনায লোকং পৰমৰ্কমণ্ডলং
ৱ্ৰজন্তি নিৰ্ভিদ্য যমূৰ্ধ্ৱৰেতসঃ ॥ ৫ ॥
নিকৃত্তবাহূৰুশিৰোধৰোদৰান্ ।
নিনায লোকং পৰমৰ্কমণ্ডলং
ৱ্ৰজন্তি নিৰ্ভিদ্য যমূৰ্ধ্ৱৰেতসঃ ॥ ৫ ॥
তান্ হন্যমানানভিৱীক্ষ্য গুহ্যকা-
ননাগসশ্চিত্ৰৰথেন ভূৰিশঃ ।
ঔত্তানপাদিং কৃপযা পিতামহো
মনুৰ্জগাদোপগতঃ সহৰ্ষিভিঃ ॥ ৬ ॥
ননাগসশ্চিত্ৰৰথেন ভূৰিশঃ ।
ঔত্তানপাদিং কৃপযা পিতামহো
মনুৰ্জগাদোপগতঃ সহৰ্ষিভিঃ ॥ ৬ ॥
মনুৰুৱাচ
অলং ৱত্সাতিৰোষেণ তমোদ্ৱাৰেণ পাপ্মনা ।
যেন পুণ্যজনানেতানৱধীস্ত্ৱমনাগসঃ ॥ ৭ ॥
অলং ৱত্সাতিৰোষেণ তমোদ্ৱাৰেণ পাপ্মনা ।
যেন পুণ্যজনানেতানৱধীস্ত্ৱমনাগসঃ ॥ ৭ ॥
নাস্মত্কুলোচিতং তাত কৰ্মৈতত্সদ্ৱিগৰ্হিতম্ ।
ৱধো যদুপদেৱানামাৰব্ধস্তেঽকৃতৈনসাম্ ॥ ৮ ॥
ৱধো যদুপদেৱানামাৰব্ধস্তেঽকৃতৈনসাম্ ॥ ৮ ॥
নন্ৱেকস্যাপৰাধেন প্ৰসঙ্গাদ্ বহৱো হতাঃ ।
ভ্ৰাতুৰ্ৱধাভিতপ্তেন ত্ৱযাঙ্গ ভ্ৰাতৃৱত্সল ॥ ৯ ॥
ভ্ৰাতুৰ্ৱধাভিতপ্তেন ত্ৱযাঙ্গ ভ্ৰাতৃৱত্সল ॥ ৯ ॥
নাযং মাৰ্গো হি সাধূনাং হৃষীকেশানুৱৰ্তিনাম্ ।
যদাত্মানং পৰাগ্গৃহ্য পশুৱদ্ভূতৱৈশসম্ ॥ ১০ ॥
যদাত্মানং পৰাগ্গৃহ্য পশুৱদ্ভূতৱৈশসম্ ॥ ১০ ॥
সৰ্ৱভূতাত্মভাৱেন ভূতাৱাসং হৰিং ভৱান্ ।
আৰাধ্যাপ দুৰাৰাধ্যং ৱিষ্ণোস্তত্পৰমং পদম্ ॥ ১১ ॥
আৰাধ্যাপ দুৰাৰাধ্যং ৱিষ্ণোস্তত্পৰমং পদম্ ॥ ১১ ॥
স ত্ৱং হৰেৰনুধ্যাতস্তত্পুংসামপি সম্মতঃ ।
কথং ত্ৱৱদ্যং কৃতৱাননুশিক্ষন্ সতাং ৱ্ৰতম্ ॥ ১২ ॥
কথং ত্ৱৱদ্যং কৃতৱাননুশিক্ষন্ সতাং ৱ্ৰতম্ ॥ ১২ ॥
তিতিক্ষযা কৰুণযা মৈত্ৰ্যা চাখিলজন্তুষু ।
সমত্ৱেন চ সৰ্ৱাত্মা ভগৱান্ সম্প্ৰসীদতি ॥ ১৩ ॥
সমত্ৱেন চ সৰ্ৱাত্মা ভগৱান্ সম্প্ৰসীদতি ॥ ১৩ ॥
সম্প্ৰসন্নে ভগৱতি পুৰুষঃ প্ৰাকৃতৈৰ্গুণৈঃ ।
ৱিমুক্তো জীৱনিৰ্মুক্তো ব্ৰহ্ম নিৰ্ৱাণমৃচ্ছতি ॥ ১৪ ॥
ৱিমুক্তো জীৱনিৰ্মুক্তো ব্ৰহ্ম নিৰ্ৱাণমৃচ্ছতি ॥ ১৪ ॥
ভূতৈঃ পঞ্চভিৰাৰব্ধৈৰ্যোষিত্পুৰুষ এৱ হি ।
তযোৰ্ৱ্যৱাযাত্সম্ভূতিৰ্যোষিত্পুৰুষযোৰিহ ॥ ১৫ ॥
তযোৰ্ৱ্যৱাযাত্সম্ভূতিৰ্যোষিত্পুৰুষযোৰিহ ॥ ১৫ ॥
এৱং প্ৰৱৰ্ততে সৰ্গঃ স্থিতিঃ সংযম এৱ চ ।
গুণৱ্যতিকৰাদ্ৰাজন্মাযযা পৰমাত্মনঃ ॥ ১৬ ॥
গুণৱ্যতিকৰাদ্ৰাজন্মাযযা পৰমাত্মনঃ ॥ ১৬ ॥
নিমিত্তমাত্ৰং তত্ৰাসীন্নিৰ্গুণঃ পুৰুষৰ্ষভঃ ।
ৱ্যক্তাৱ্যক্তমিদং ৱিশ্ৱং যত্ৰ ভ্ৰমতি লোহৱত্ ॥ ১৭ ॥
ৱ্যক্তাৱ্যক্তমিদং ৱিশ্ৱং যত্ৰ ভ্ৰমতি লোহৱত্ ॥ ১৭ ॥
স খল্ৱিদং ভগৱান্ কালশক্ত্যা
গুণপ্ৰৱাহেণ ৱিভক্তৱীৰ্যঃ ।
কৰোত্যকৰ্তৈৱ নিহন্ত্যহন্তা
চেষ্টা ৱিভূম্নঃ খলু দুৰ্ৱিভাৱ্যা ॥ ১৮ ॥
গুণপ্ৰৱাহেণ ৱিভক্তৱীৰ্যঃ ।
কৰোত্যকৰ্তৈৱ নিহন্ত্যহন্তা
চেষ্টা ৱিভূম্নঃ খলু দুৰ্ৱিভাৱ্যা ॥ ১৮ ॥
সোঽনন্তোঽন্তকৰঃ কালোঽনাদিৰাদিকৃদৱ্যযঃ ।
জনং জনেন জনযন্মাৰযন্মৃত্যুনান্তকম্ ॥ ১৯ ॥
জনং জনেন জনযন্মাৰযন্মৃত্যুনান্তকম্ ॥ ১৯ ॥
ন ৱৈ স্ৱপক্ষোঽস্য ৱিপক্ষ এৱ ৱা
পৰস্য মৃত্যোৰ্ৱিশতঃ সমং প্ৰজাঃ ।
তং ধাৱমানমনুধাৱন্ত্যনীশা
যথা ৰজাংস্যনিলং ভূতসঙ্ঘাঃ ॥ ২০ ॥
পৰস্য মৃত্যোৰ্ৱিশতঃ সমং প্ৰজাঃ ।
তং ধাৱমানমনুধাৱন্ত্যনীশা
যথা ৰজাংস্যনিলং ভূতসঙ্ঘাঃ ॥ ২০ ॥
আযুষোঽপচযং জন্তোস্তথৈৱোপচযং ৱিভুঃ ।
উভাভ্যাং ৰহিতঃ স্ৱস্থো দুঃস্থস্য ৱিদধাত্যসৌ ॥ ২১ ॥
উভাভ্যাং ৰহিতঃ স্ৱস্থো দুঃস্থস্য ৱিদধাত্যসৌ ॥ ২১ ॥
কেচিত্কৰ্ম ৱদন্ত্যেনং স্ৱভাৱমপৰে নৃপ ।
একে কালং পৰে দৈৱং পুংসঃ কামমুতাপৰে ॥ ২২ ॥
একে কালং পৰে দৈৱং পুংসঃ কামমুতাপৰে ॥ ২২ ॥
অৱ্যক্তস্যাপ্ৰমেযস্য নানাশক্ত্যুদযস্য চ ।
ন ৱৈ চিকীৰ্ষিতং তাত কো ৱেদাথ স্ৱসম্ভৱম্ ॥ ২৩ ॥
ন ৱৈ চিকীৰ্ষিতং তাত কো ৱেদাথ স্ৱসম্ভৱম্ ॥ ২৩ ॥
ন চৈতে পুত্ৰক ভ্ৰাতুৰ্হন্তাৰো ধনদানুগাঃ । ৱিসৰ্গাদানযোস্তাত পুংসো দৈৱং হি কাৰণম্ ॥ ২৪ ॥
স এৱ ৱিশ্ৱং সৃজতি স এৱাৱতি হন্তি চ ।
অথাপি হ্যনহঙ্কাৰান্নাজ্যতে গুণকৰ্মভিঃ ॥ ২৫ ॥
অথাপি হ্যনহঙ্কাৰান্নাজ্যতে গুণকৰ্মভিঃ ॥ ২৫ ॥
এষ ভূতানি ভূতাত্মা ভূতেশো ভূতভাৱনঃ ।
স্ৱশক্ত্যা মাযযা যুক্তঃ সৃজত্যত্তি চ পাতি চ ॥ ২৬ ॥
স্ৱশক্ত্যা মাযযা যুক্তঃ সৃজত্যত্তি চ পাতি চ ॥ ২৬ ॥
তমেৱ মৃত্যুমমৃতং তাত দৈৱং
সৰ্ৱাত্মনোপেহি জগত্পৰাযণম্ ।
যস্মৈ বলিং ৱিশ্ৱসৃজো হৰন্তি
গাৱো যথা ৱৈ নসি দামযন্ত্ৰিতাঃ ॥ ২৭ ॥
সৰ্ৱাত্মনোপেহি জগত্পৰাযণম্ ।
যস্মৈ বলিং ৱিশ্ৱসৃজো হৰন্তি
গাৱো যথা ৱৈ নসি দামযন্ত্ৰিতাঃ ॥ ২৭ ॥
যঃ পঞ্চৱৰ্ষো জননীং ত্ৱং ৱিহায
মাতুঃ সপত্ন্যা ৱচসা ভিন্নমৰ্মা ।
ৱনং গতস্তপসা প্ৰত্যগক্ষ-
মাৰাধ্য লেভে মূৰ্ধ্নি পদং ত্ৰিলোক্যাঃ ॥ ২৮ ॥
মাতুঃ সপত্ন্যা ৱচসা ভিন্নমৰ্মা ।
ৱনং গতস্তপসা প্ৰত্যগক্ষ-
মাৰাধ্য লেভে মূৰ্ধ্নি পদং ত্ৰিলোক্যাঃ ॥ ২৮ ॥
তমেনমঙ্গাত্মনি মুক্তৱিগ্ৰহে
ৱ্যপাশ্ৰিতং নিৰ্গুণমেকমক্ষৰম্ ।
আত্মানমন্ৱিচ্ছ ৱিমুক্তমাত্মদৃগ্
যস্মিন্নিদং ভেদমসত্প্ৰতীযতে ॥ ২৯ ॥
ৱ্যপাশ্ৰিতং নিৰ্গুণমেকমক্ষৰম্ ।
আত্মানমন্ৱিচ্ছ ৱিমুক্তমাত্মদৃগ্
যস্মিন্নিদং ভেদমসত্প্ৰতীযতে ॥ ২৯ ॥
ত্ৱং প্ৰত্যগাত্মনি তদা ভগৱত্যনন্ত
আনন্দমাত্ৰ উপপন্নসমস্তশক্তৌ ।
ভক্তিং ৱিধায পৰমাং শনকৈৰৱিদ্যা-
গ্ৰন্থিং ৱিভেত্স্যসি মমাহমিতি প্ৰৰূঢম্ ॥ ৩০ ॥
আনন্দমাত্ৰ উপপন্নসমস্তশক্তৌ ।
ভক্তিং ৱিধায পৰমাং শনকৈৰৱিদ্যা-
গ্ৰন্থিং ৱিভেত্স্যসি মমাহমিতি প্ৰৰূঢম্ ॥ ৩০ ॥
সংযচ্ছ ৰোষং ভদ্ৰং তে প্ৰতীপং শ্ৰেযসাং পৰম্ ।
শ্ৰুতেন ভূযসা ৰাজন্নগদেন যথামযম্ ॥ ৩১ ॥
শ্ৰুতেন ভূযসা ৰাজন্নগদেন যথামযম্ ॥ ৩১ ॥
যেনোপসৃষ্টাত্পুৰুষাল্লোক উদ্ৱিজতে ভৃশম্ ।
ন বুধস্তদ্ৱশং গচ্ছেদিচ্ছন্নভযমাত্মনঃ ॥ ৩২ ॥
ন বুধস্তদ্ৱশং গচ্ছেদিচ্ছন্নভযমাত্মনঃ ॥ ৩২ ॥
হেলনং গিৰিশভ্ৰাতুৰ্ধনদস্য ত্ৱযা কৃতম্ ।
যজ্জঘ্নিৱান্ পুণ্যজনান্ ভ্ৰাতৃঘ্নানিত্যমৰ্ষিতঃ ॥ ৩৩ ॥
যজ্জঘ্নিৱান্ পুণ্যজনান্ ভ্ৰাতৃঘ্নানিত্যমৰ্ষিতঃ ॥ ৩৩ ॥
তং প্ৰসাদয ৱত্সাশু সন্নত্যা প্ৰশ্ৰযোক্তিভিঃ ।
ন যাৱন্মহতাং তেজঃ কুলং নোঽভিভৱিষ্যতি ॥ ৩৪ ॥
ন যাৱন্মহতাং তেজঃ কুলং নোঽভিভৱিষ্যতি ॥ ৩৪ ॥
এৱং স্ৱাযম্ভুৱঃ পৌত্ৰমনুশাস্য মনুৰ্ধ্ৰুৱম্ ।
তেনাভিৱন্দিতঃ সাকমৃষিভিঃ স্ৱপুৰং যযৌ ॥ ৩৫ ॥
তেনাভিৱন্দিতঃ সাকমৃষিভিঃ স্ৱপুৰং যযৌ ॥ ৩৫ ॥