મૈત્રેય ઉવાચ
નિશમ્ય ગદતામેવમૃષીણાં ધનુષિ ધ્રુવઃ ।
સન્દધેઽસ્ત્રમુપસ્પૃશ્ય યન્નારાયણનિર્મિતમ્ ॥ ૧ ॥
નિશમ્ય ગદતામેવમૃષીણાં ધનુષિ ધ્રુવઃ ।
સન્દધેઽસ્ત્રમુપસ્પૃશ્ય યન્નારાયણનિર્મિતમ્ ॥ ૧ ॥
સન્ધીયમાન એતસ્મિન્માયા ગુહ્યકનિર્મિતાઃ ।
ક્ષિપ્રં વિનેશુર્વિદુર ક્લેશા જ્ઞાનોદયે યથા ॥ ૨ ॥
ક્ષિપ્રં વિનેશુર્વિદુર ક્લેશા જ્ઞાનોદયે યથા ॥ ૨ ॥
તસ્યાર્ષાસ્ત્રં ધનુષિ પ્રયુઞ્જતઃ
સુવર્ણપુઙ્ખાઃ કલહંસવાસસઃ ।
વિનિઃસૃતા આવિવિશુર્દ્વિષદ્બલં
યથા વનં ભીમરવાઃ શિખણ્ડિનઃ ॥ ૩ ॥
સુવર્ણપુઙ્ખાઃ કલહંસવાસસઃ ।
વિનિઃસૃતા આવિવિશુર્દ્વિષદ્બલં
યથા વનં ભીમરવાઃ શિખણ્ડિનઃ ॥ ૩ ॥
તૈસ્તિગ્મધારૈઃ પ્રધને શિલીમુખૈ-
રિતસ્તતઃ પુણ્યજના ઉપદ્રુતાઃ ।
તમભ્યધાવન્ કુપિતા ઉદાયુધાઃ
સુપર્ણમુન્નદ્ધફણા ઇવાહયઃ ॥ ૪ ॥
રિતસ્તતઃ પુણ્યજના ઉપદ્રુતાઃ ।
તમભ્યધાવન્ કુપિતા ઉદાયુધાઃ
સુપર્ણમુન્નદ્ધફણા ઇવાહયઃ ॥ ૪ ॥
સ તાન્ પૃષત્કૈરભિધાવતો મૃધે
નિકૃત્તબાહૂરુશિરોધરોદરાન્ ।
નિનાય લોકં પરમર્કમણ્ડલં
વ્રજન્તિ નિર્ભિદ્ય યમૂર્ધ્વરેતસઃ ॥ ૫ ॥
નિકૃત્તબાહૂરુશિરોધરોદરાન્ ।
નિનાય લોકં પરમર્કમણ્ડલં
વ્રજન્તિ નિર્ભિદ્ય યમૂર્ધ્વરેતસઃ ॥ ૫ ॥
તાન્ હન્યમાનાનભિવીક્ષ્ય ગુહ્યકા-
નનાગસશ્ચિત્રરથેન ભૂરિશઃ ।
ઔત્તાનપાદિં કૃપયા પિતામહો
મનુર્જગાદોપગતઃ સહર્ષિભિઃ ॥ ૬ ॥
નનાગસશ્ચિત્રરથેન ભૂરિશઃ ।
ઔત્તાનપાદિં કૃપયા પિતામહો
મનુર્જગાદોપગતઃ સહર્ષિભિઃ ॥ ૬ ॥
મનુરુવાચ
અલં વત્સાતિરોષેણ તમોદ્વારેણ પાપ્મના ।
યેન પુણ્યજનાનેતાનવધીસ્ત્વમનાગસઃ ॥ ૭ ॥
અલં વત્સાતિરોષેણ તમોદ્વારેણ પાપ્મના ।
યેન પુણ્યજનાનેતાનવધીસ્ત્વમનાગસઃ ॥ ૭ ॥
નાસ્મત્કુલોચિતં તાત કર્મૈતત્સદ્વિગર્હિતમ્ ।
વધો યદુપદેવાનામારબ્ધસ્તેઽકૃતૈનસામ્ ॥ ૮ ॥
વધો યદુપદેવાનામારબ્ધસ્તેઽકૃતૈનસામ્ ॥ ૮ ॥
નન્વેકસ્યાપરાધેન પ્રસઙ્ગાદ્ બહવો હતાઃ ।
ભ્રાતુર્વધાભિતપ્તેન ત્વયાઙ્ગ ભ્રાતૃવત્સલ ॥ ૯ ॥
ભ્રાતુર્વધાભિતપ્તેન ત્વયાઙ્ગ ભ્રાતૃવત્સલ ॥ ૯ ॥
નાયં માર્ગો હિ સાધૂનાં હૃષીકેશાનુવર્તિનામ્ ।
યદાત્માનં પરાગ્ગૃહ્ય પશુવદ્ભૂતવૈશસમ્ ॥ ૧૦ ॥
યદાત્માનં પરાગ્ગૃહ્ય પશુવદ્ભૂતવૈશસમ્ ॥ ૧૦ ॥
સર્વભૂતાત્મભાવેન ભૂતાવાસં હરિં ભવાન્ ।
આરાધ્યાપ દુરારાધ્યં વિષ્ણોસ્તત્પરમં પદમ્ ॥ ૧૧ ॥
આરાધ્યાપ દુરારાધ્યં વિષ્ણોસ્તત્પરમં પદમ્ ॥ ૧૧ ॥
સ ત્વં હરેરનુધ્યાતસ્તત્પુંસામપિ સમ્મતઃ ।
કથં ત્વવદ્યં કૃતવાનનુશિક્ષન્ સતાં વ્રતમ્ ॥ ૧૨ ॥
કથં ત્વવદ્યં કૃતવાનનુશિક્ષન્ સતાં વ્રતમ્ ॥ ૧૨ ॥
તિતિક્ષયા કરુણયા મૈત્ર્યા ચાખિલજન્તુષુ ।
સમત્વેન ચ સર્વાત્મા ભગવાન્ સમ્પ્રસીદતિ ॥ ૧૩ ॥
સમત્વેન ચ સર્વાત્મા ભગવાન્ સમ્પ્રસીદતિ ॥ ૧૩ ॥
સમ્પ્રસન્ને ભગવતિ પુરુષઃ પ્રાકૃતૈર્ગુણૈઃ ।
વિમુક્તો જીવનિર્મુક્તો બ્રહ્મ નિર્વાણમૃચ્છતિ ॥ ૧૪ ॥
વિમુક્તો જીવનિર્મુક્તો બ્રહ્મ નિર્વાણમૃચ્છતિ ॥ ૧૪ ॥
ભૂતૈઃ પઞ્ચભિરારબ્ધૈર્યોષિત્પુરુષ એવ હિ ।
તયોર્વ્યવાયાત્સમ્ભૂતિર્યોષિત્પુરુષયોરિહ ॥ ૧૫ ॥
તયોર્વ્યવાયાત્સમ્ભૂતિર્યોષિત્પુરુષયોરિહ ॥ ૧૫ ॥
એવં પ્રવર્તતે સર્ગઃ સ્થિતિઃ સંયમ એવ ચ ।
ગુણવ્યતિકરાદ્રાજન્માયયા પરમાત્મનઃ ॥ ૧૬ ॥
ગુણવ્યતિકરાદ્રાજન્માયયા પરમાત્મનઃ ॥ ૧૬ ॥
નિમિત્તમાત્રં તત્રાસીન્નિર્ગુણઃ પુરુષર્ષભઃ ।
વ્યક્તાવ્યક્તમિદં વિશ્વં યત્ર ભ્રમતિ લોહવત્ ॥ ૧૭ ॥
વ્યક્તાવ્યક્તમિદં વિશ્વં યત્ર ભ્રમતિ લોહવત્ ॥ ૧૭ ॥
સ ખલ્વિદં ભગવાન્ કાલશક્ત્યા
ગુણપ્રવાહેણ વિભક્તવીર્યઃ ।
કરોત્યકર્તૈવ નિહન્ત્યહન્તા
ચેષ્ટા વિભૂમ્નઃ ખલુ દુર્વિભાવ્યા ॥ ૧૮ ॥
ગુણપ્રવાહેણ વિભક્તવીર્યઃ ।
કરોત્યકર્તૈવ નિહન્ત્યહન્તા
ચેષ્ટા વિભૂમ્નઃ ખલુ દુર્વિભાવ્યા ॥ ૧૮ ॥
સોઽનન્તોઽન્તકરઃ કાલોઽનાદિરાદિકૃદવ્યયઃ ।
જનં જનેન જનયન્મારયન્મૃત્યુનાન્તકમ્ ॥ ૧૯ ॥
જનં જનેન જનયન્મારયન્મૃત્યુનાન્તકમ્ ॥ ૧૯ ॥
ન વૈ સ્વપક્ષોઽસ્ય વિપક્ષ એવ વા
પરસ્ય મૃત્યોર્વિશતઃ સમં પ્રજાઃ ।
તં ધાવમાનમનુધાવન્ત્યનીશા
યથા રજાંસ્યનિલં ભૂતસઙ્ઘાઃ ॥ ૨૦ ॥
પરસ્ય મૃત્યોર્વિશતઃ સમં પ્રજાઃ ।
તં ધાવમાનમનુધાવન્ત્યનીશા
યથા રજાંસ્યનિલં ભૂતસઙ્ઘાઃ ॥ ૨૦ ॥
આયુષોઽપચયં જન્તોસ્તથૈવોપચયં વિભુઃ ।
ઉભાભ્યાં રહિતઃ સ્વસ્થો દુઃસ્થસ્ય વિદધાત્યસૌ ॥ ૨૧ ॥
ઉભાભ્યાં રહિતઃ સ્વસ્થો દુઃસ્થસ્ય વિદધાત્યસૌ ॥ ૨૧ ॥
કેચિત્કર્મ વદન્ત્યેનં સ્વભાવમપરે નૃપ ।
એકે કાલં પરે દૈવં પુંસઃ કામમુતાપરે ॥ ૨૨ ॥
એકે કાલં પરે દૈવં પુંસઃ કામમુતાપરે ॥ ૨૨ ॥
અવ્યક્તસ્યાપ્રમેયસ્ય નાનાશક્ત્યુદયસ્ય ચ ।
ન વૈ ચિકીર્ષિતં તાત કો વેદાથ સ્વસમ્ભવમ્ ॥ ૨૩ ॥
ન વૈ ચિકીર્ષિતં તાત કો વેદાથ સ્વસમ્ભવમ્ ॥ ૨૩ ॥
ન ચૈતે પુત્રક ભ્રાતુર્હન્તારો ધનદાનુગાઃ । વિસર્ગાદાનયોસ્તાત પુંસો દૈવં હિ કારણમ્ ॥ ૨૪ ॥
સ એવ વિશ્વં સૃજતિ સ એવાવતિ હન્તિ ચ ।
અથાપિ હ્યનહઙ્કારાન્નાજ્યતે ગુણકર્મભિઃ ॥ ૨૫ ॥
અથાપિ હ્યનહઙ્કારાન્નાજ્યતે ગુણકર્મભિઃ ॥ ૨૫ ॥
એષ ભૂતાનિ ભૂતાત્મા ભૂતેશો ભૂતભાવનઃ ।
સ્વશક્ત્યા માયયા યુક્તઃ સૃજત્યત્તિ ચ પાતિ ચ ॥ ૨૬ ॥
સ્વશક્ત્યા માયયા યુક્તઃ સૃજત્યત્તિ ચ પાતિ ચ ॥ ૨૬ ॥
તમેવ મૃત્યુમમૃતં તાત દૈવં
સર્વાત્મનોપેહિ જગત્પરાયણમ્ ।
યસ્મૈ બલિં વિશ્વસૃજો હરન્તિ
ગાવો યથા વૈ નસિ દામયન્ત્રિતાઃ ॥ ૨૭ ॥
સર્વાત્મનોપેહિ જગત્પરાયણમ્ ।
યસ્મૈ બલિં વિશ્વસૃજો હરન્તિ
ગાવો યથા વૈ નસિ દામયન્ત્રિતાઃ ॥ ૨૭ ॥
યઃ પઞ્ચવર્ષો જનનીં ત્વં વિહાય
માતુઃ સપત્ન્યા વચસા ભિન્નમર્મા ।
વનં ગતસ્તપસા પ્રત્યગક્ષ-
મારાધ્ય લેભે મૂર્ધ્નિ પદં ત્રિલોક્યાઃ ॥ ૨૮ ॥
માતુઃ સપત્ન્યા વચસા ભિન્નમર્મા ।
વનં ગતસ્તપસા પ્રત્યગક્ષ-
મારાધ્ય લેભે મૂર્ધ્નિ પદં ત્રિલોક્યાઃ ॥ ૨૮ ॥
તમેનમઙ્ગાત્મનિ મુક્તવિગ્રહે
વ્યપાશ્રિતં નિર્ગુણમેકમક્ષરમ્ ।
આત્માનમન્વિચ્છ વિમુક્તમાત્મદૃગ્
યસ્મિન્નિદં ભેદમસત્પ્રતીયતે ॥ ૨૯ ॥
વ્યપાશ્રિતં નિર્ગુણમેકમક્ષરમ્ ।
આત્માનમન્વિચ્છ વિમુક્તમાત્મદૃગ્
યસ્મિન્નિદં ભેદમસત્પ્રતીયતે ॥ ૨૯ ॥
ત્વં પ્રત્યગાત્મનિ તદા ભગવત્યનન્ત
આનન્દમાત્ર ઉપપન્નસમસ્તશક્તૌ ।
ભક્તિં વિધાય પરમાં શનકૈરવિદ્યા-
ગ્રન્થિં વિભેત્સ્યસિ મમાહમિતિ પ્રરૂઢમ્ ॥ ૩૦ ॥
આનન્દમાત્ર ઉપપન્નસમસ્તશક્તૌ ।
ભક્તિં વિધાય પરમાં શનકૈરવિદ્યા-
ગ્રન્થિં વિભેત્સ્યસિ મમાહમિતિ પ્રરૂઢમ્ ॥ ૩૦ ॥
સંયચ્છ રોષં ભદ્રં તે પ્રતીપં શ્રેયસાં પરમ્ ।
શ્રુતેન ભૂયસા રાજન્નગદેન યથામયમ્ ॥ ૩૧ ॥
શ્રુતેન ભૂયસા રાજન્નગદેન યથામયમ્ ॥ ૩૧ ॥
યેનોપસૃષ્ટાત્પુરુષાલ્લોક ઉદ્વિજતે ભૃશમ્ ।
ન બુધસ્તદ્વશં ગચ્છેદિચ્છન્નભયમાત્મનઃ ॥ ૩૨ ॥
ન બુધસ્તદ્વશં ગચ્છેદિચ્છન્નભયમાત્મનઃ ॥ ૩૨ ॥
હેલનં ગિરિશભ્રાતુર્ધનદસ્ય ત્વયા કૃતમ્ ।
યજ્જઘ્નિવાન્ પુણ્યજનાન્ ભ્રાતૃઘ્નાનિત્યમર્ષિતઃ ॥ ૩૩ ॥
યજ્જઘ્નિવાન્ પુણ્યજનાન્ ભ્રાતૃઘ્નાનિત્યમર્ષિતઃ ॥ ૩૩ ॥
તં પ્રસાદય વત્સાશુ સન્નત્યા પ્રશ્રયોક્તિભિઃ ।
ન યાવન્મહતાં તેજઃ કુલં નોઽભિભવિષ્યતિ ॥ ૩૪ ॥
ન યાવન્મહતાં તેજઃ કુલં નોઽભિભવિષ્યતિ ॥ ૩૪ ॥
એવં સ્વાયમ્ભુવઃ પૌત્રમનુશાસ્ય મનુર્ધ્રુવમ્ ।
તેનાભિવન્દિતઃ સાકમૃષિભિઃ સ્વપુરં યયૌ ॥ ૩૫ ॥
તેનાભિવન્દિતઃ સાકમૃષિભિઃ સ્વપુરં યયૌ ॥ ૩૫ ॥