മൈത്രേയ ഉവാച
നിശമ്യ ഗദതാമേവമൃഷീണാം ധനുഷി ധ്രുവഃ ।
സന്ദധേഽസ്ത്രമുപസ്പൃശ്യ യന്നാരായണനിര്മിതമ് ॥ ൧ ॥
നിശമ്യ ഗദതാമേവമൃഷീണാം ധനുഷി ധ്രുവഃ ।
സന്ദധേഽസ്ത്രമുപസ്പൃശ്യ യന്നാരായണനിര്മിതമ് ॥ ൧ ॥
സന്ധീയമാന ഏതസ്മിന്മായാ ഗുഹ്യകനിര്മിതാഃ ।
ക്ഷിപ്രം വിനേശുര്വിദുര ക്ലേശാ ജ്ഞാനോദയേ യഥാ ॥ ൨ ॥
ക്ഷിപ്രം വിനേശുര്വിദുര ക്ലേശാ ജ്ഞാനോദയേ യഥാ ॥ ൨ ॥
തസ്യാര്ഷാസ്ത്രം ധനുഷി പ്രയുഞ്ജതഃ
സുവര്ണപുങ്ഖാഃ കലഹംസവാസസഃ ।
വിനിഃസൃതാ ആവിവിശുര്ദ്വിഷദ്ബലം
യഥാ വനം ഭീമരവാഃ ശിഖണ്ഡിനഃ ॥ ൩ ॥
സുവര്ണപുങ്ഖാഃ കലഹംസവാസസഃ ।
വിനിഃസൃതാ ആവിവിശുര്ദ്വിഷദ്ബലം
യഥാ വനം ഭീമരവാഃ ശിഖണ്ഡിനഃ ॥ ൩ ॥
തൈസ്തിഗ്മധാരൈഃ പ്രധനേ ശിലീമുഖൈ-
രിതസ്തതഃ പുണ്യജനാ ഉപദ്രുതാഃ ।
തമഭ്യധാവന് കുപിതാ ഉദായുധാഃ
സുപര്ണമുന്നദ്ധഫണാ ഇവാഹയഃ ॥ ൪ ॥
രിതസ്തതഃ പുണ്യജനാ ഉപദ്രുതാഃ ।
തമഭ്യധാവന് കുപിതാ ഉദായുധാഃ
സുപര്ണമുന്നദ്ധഫണാ ഇവാഹയഃ ॥ ൪ ॥
സ താന് പൃഷത്കൈരഭിധാവതോ മൃധേ
നികൃത്തബാഹൂരുശിരോധരോദരാന് ।
നിനായ ലോകം പരമര്കമണ്ഡലം
വ്രജന്തി നിര്ഭിദ്യ യമൂര്ധ്വരേതസഃ ॥ ൫ ॥
നികൃത്തബാഹൂരുശിരോധരോദരാന് ।
നിനായ ലോകം പരമര്കമണ്ഡലം
വ്രജന്തി നിര്ഭിദ്യ യമൂര്ധ്വരേതസഃ ॥ ൫ ॥
താന് ഹന്യമാനാനഭിവീക്ഷ്യ ഗുഹ്യകാ-
നനാഗസശ്ചിത്രരഥേന ഭൂരിശഃ ।
ഔത്താനപാദിം കൃപയാ പിതാമഹോ
മനുര്ജഗാദോപഗതഃ സഹര്ഷിഭിഃ ॥ ൬ ॥
നനാഗസശ്ചിത്രരഥേന ഭൂരിശഃ ।
ഔത്താനപാദിം കൃപയാ പിതാമഹോ
മനുര്ജഗാദോപഗതഃ സഹര്ഷിഭിഃ ॥ ൬ ॥
മനുരുവാച
അലം വത്സാതിരോഷേണ തമോദ്വാരേണ പാപ്മനാ ।
യേന പുണ്യജനാനേതാനവധീസ്ത്വമനാഗസഃ ॥ ൭ ॥
അലം വത്സാതിരോഷേണ തമോദ്വാരേണ പാപ്മനാ ।
യേന പുണ്യജനാനേതാനവധീസ്ത്വമനാഗസഃ ॥ ൭ ॥
നാസ്മത്കുലോചിതം താത കര്മൈതത്സദ്വിഗര്ഹിതമ് ।
വധോ യദുപദേവാനാമാരബ്ധസ്തേഽകൃതൈനസാമ് ॥ ൮ ॥
വധോ യദുപദേവാനാമാരബ്ധസ്തേഽകൃതൈനസാമ് ॥ ൮ ॥
നന്വേകസ്യാപരാധേന പ്രസങ്ഗാദ് ബഹവോ ഹതാഃ ।
ഭ്രാതുര്വധാഭിതപ്തേന ത്വയാങ്ഗ ഭ്രാതൃവത്സല ॥ ൯ ॥
ഭ്രാതുര്വധാഭിതപ്തേന ത്വയാങ്ഗ ഭ്രാതൃവത്സല ॥ ൯ ॥
നായം മാര്ഗോ ഹി സാധൂനാം ഹൃഷീകേശാനുവര്തിനാമ് ।
യദാത്മാനം പരാഗ്ഗൃഹ്യ പശുവദ്ഭൂതവൈശസമ് ॥ ൧൦ ॥
യദാത്മാനം പരാഗ്ഗൃഹ്യ പശുവദ്ഭൂതവൈശസമ് ॥ ൧൦ ॥
സര്വഭൂതാത്മഭാവേന ഭൂതാവാസം ഹരിം ഭവാന് ।
ആരാധ്യാപ ദുരാരാധ്യം വിഷ്ണോസ്തത്പരമം പദമ് ॥ ൧൧ ॥
ആരാധ്യാപ ദുരാരാധ്യം വിഷ്ണോസ്തത്പരമം പദമ് ॥ ൧൧ ॥
സ ത്വം ഹരേരനുധ്യാതസ്തത്പുംസാമപി സമ്മതഃ ।
കഥം ത്വവദ്യം കൃതവാനനുശിക്ഷന് സതാം വ്രതമ് ॥ ൧൨ ॥
കഥം ത്വവദ്യം കൃതവാനനുശിക്ഷന് സതാം വ്രതമ് ॥ ൧൨ ॥
തിതിക്ഷയാ കരുണയാ മൈത്ര്യാ ചാഖിലജന്തുഷു ।
സമത്വേന ച സര്വാത്മാ ഭഗവാന് സമ്പ്രസീദതി ॥ ൧൩ ॥
സമത്വേന ച സര്വാത്മാ ഭഗവാന് സമ്പ്രസീദതി ॥ ൧൩ ॥
സമ്പ്രസന്നേ ഭഗവതി പുരുഷഃ പ്രാകൃതൈര്ഗുണൈഃ ।
വിമുക്തോ ജീവനിര്മുക്തോ ബ്രഹ്മ നിര്വാണമൃച്ഛതി ॥ ൧൪ ॥
വിമുക്തോ ജീവനിര്മുക്തോ ബ്രഹ്മ നിര്വാണമൃച്ഛതി ॥ ൧൪ ॥
ഭൂതൈഃ പഞ്ചഭിരാരബ്ധൈര്യോഷിത്പുരുഷ ഏവ ഹി ।
തയോര്വ്യവായാത്സമ്ഭൂതിര്യോഷിത്പുരുഷയോരിഹ ॥ ൧൫ ॥
തയോര്വ്യവായാത്സമ്ഭൂതിര്യോഷിത്പുരുഷയോരിഹ ॥ ൧൫ ॥
ഏവം പ്രവര്തതേ സര്ഗഃ സ്ഥിതിഃ സംയമ ഏവ ച ।
ഗുണവ്യതികരാദ്രാജന്മായയാ പരമാത്മനഃ ॥ ൧൬ ॥
ഗുണവ്യതികരാദ്രാജന്മായയാ പരമാത്മനഃ ॥ ൧൬ ॥
നിമിത്തമാത്രം തത്രാസീന്നിര്ഗുണഃ പുരുഷര്ഷഭഃ ।
വ്യക്താവ്യക്തമിദം വിശ്വം യത്ര ഭ്രമതി ലോഹവത് ॥ ൧൭ ॥
വ്യക്താവ്യക്തമിദം വിശ്വം യത്ര ഭ്രമതി ലോഹവത് ॥ ൧൭ ॥
സ ഖല്വിദം ഭഗവാന് കാലശക്ത്യാ
ഗുണപ്രവാഹേണ വിഭക്തവീര്യഃ ।
കരോത്യകര്തൈവ നിഹന്ത്യഹന്താ
ചേഷ്ടാ വിഭൂമ്നഃ ഖലു ദുര്വിഭാവ്യാ ॥ ൧൮ ॥
ഗുണപ്രവാഹേണ വിഭക്തവീര്യഃ ।
കരോത്യകര്തൈവ നിഹന്ത്യഹന്താ
ചേഷ്ടാ വിഭൂമ്നഃ ഖലു ദുര്വിഭാവ്യാ ॥ ൧൮ ॥
സോഽനന്തോഽന്തകരഃ കാലോഽനാദിരാദികൃദവ്യയഃ ।
ജനം ജനേന ജനയന്മാരയന്മൃത്യുനാന്തകമ് ॥ ൧൯ ॥
ജനം ജനേന ജനയന്മാരയന്മൃത്യുനാന്തകമ് ॥ ൧൯ ॥
ന വൈ സ്വപക്ഷോഽസ്യ വിപക്ഷ ഏവ വാ
പരസ്യ മൃത്യോര്വിശതഃ സമം പ്രജാഃ ।
തം ധാവമാനമനുധാവന്ത്യനീശാ
യഥാ രജാംസ്യനിലം ഭൂതസങ്ഘാഃ ॥ ൨൦ ॥
പരസ്യ മൃത്യോര്വിശതഃ സമം പ്രജാഃ ।
തം ധാവമാനമനുധാവന്ത്യനീശാ
യഥാ രജാംസ്യനിലം ഭൂതസങ്ഘാഃ ॥ ൨൦ ॥
ആയുഷോഽപചയം ജന്തോസ്തഥൈവോപചയം വിഭുഃ ।
ഉഭാഭ്യാം രഹിതഃ സ്വസ്ഥോ ദുഃസ്ഥസ്യ വിദധാത്യസൌ ॥ ൨൧ ॥
ഉഭാഭ്യാം രഹിതഃ സ്വസ്ഥോ ദുഃസ്ഥസ്യ വിദധാത്യസൌ ॥ ൨൧ ॥
കേചിത്കര്മ വദന്ത്യേനം സ്വഭാവമപരേ നൃപ ।
ഏകേ കാലം പരേ ദൈവം പുംസഃ കാമമുതാപരേ ॥ ൨൨ ॥
ഏകേ കാലം പരേ ദൈവം പുംസഃ കാമമുതാപരേ ॥ ൨൨ ॥
അവ്യക്തസ്യാപ്രമേയസ്യ നാനാശക്ത്യുദയസ്യ ച ।
ന വൈ ചികീര്ഷിതം താത കോ വേദാഥ സ്വസമ്ഭവമ് ॥ ൨൩ ॥
ന വൈ ചികീര്ഷിതം താത കോ വേദാഥ സ്വസമ്ഭവമ് ॥ ൨൩ ॥
ന ചൈതേ പുത്രക ഭ്രാതുര്ഹന്താരോ ധനദാനുഗാഃ । വിസര്ഗാദാനയോസ്താത പുംസോ ദൈവം ഹി കാരണമ് ॥ ൨൪ ॥
സ ഏവ വിശ്വം സൃജതി സ ഏവാവതി ഹന്തി ച ।
അഥാപി ഹ്യനഹങ്കാരാന്നാജ്യതേ ഗുണകര്മഭിഃ ॥ ൨൫ ॥
അഥാപി ഹ്യനഹങ്കാരാന്നാജ്യതേ ഗുണകര്മഭിഃ ॥ ൨൫ ॥
ഏഷ ഭൂതാനി ഭൂതാത്മാ ഭൂതേശോ ഭൂതഭാവനഃ ।
സ്വശക്ത്യാ മായയാ യുക്തഃ സൃജത്യത്തി ച പാതി ച ॥ ൨൬ ॥
സ്വശക്ത്യാ മായയാ യുക്തഃ സൃജത്യത്തി ച പാതി ച ॥ ൨൬ ॥
തമേവ മൃത്യുമമൃതം താത ദൈവം
സര്വാത്മനോപേഹി ജഗത്പരായണമ് ।
യസ്മൈ ബലിം വിശ്വസൃജോ ഹരന്തി
ഗാവോ യഥാ വൈ നസി ദാമയന്ത്രിതാഃ ॥ ൨൭ ॥
സര്വാത്മനോപേഹി ജഗത്പരായണമ് ।
യസ്മൈ ബലിം വിശ്വസൃജോ ഹരന്തി
ഗാവോ യഥാ വൈ നസി ദാമയന്ത്രിതാഃ ॥ ൨൭ ॥
യഃ പഞ്ചവര്ഷോ ജനനീം ത്വം വിഹായ
മാതുഃ സപത്ന്യാ വചസാ ഭിന്നമര്മാ ।
വനം ഗതസ്തപസാ പ്രത്യഗക്ഷ-
മാരാധ്യ ലേഭേ മൂര്ധ്നി പദം ത്രിലോക്യാഃ ॥ ൨൮ ॥
മാതുഃ സപത്ന്യാ വചസാ ഭിന്നമര്മാ ।
വനം ഗതസ്തപസാ പ്രത്യഗക്ഷ-
മാരാധ്യ ലേഭേ മൂര്ധ്നി പദം ത്രിലോക്യാഃ ॥ ൨൮ ॥
തമേനമങ്ഗാത്മനി മുക്തവിഗ്രഹേ
വ്യപാശ്രിതം നിര്ഗുണമേകമക്ഷരമ് ।
ആത്മാനമന്വിച്ഛ വിമുക്തമാത്മദൃഗ്
യസ്മിന്നിദം ഭേദമസത്പ്രതീയതേ ॥ ൨൯ ॥
വ്യപാശ്രിതം നിര്ഗുണമേകമക്ഷരമ് ।
ആത്മാനമന്വിച്ഛ വിമുക്തമാത്മദൃഗ്
യസ്മിന്നിദം ഭേദമസത്പ്രതീയതേ ॥ ൨൯ ॥
ത്വം പ്രത്യഗാത്മനി തദാ ഭഗവത്യനന്ത
ആനന്ദമാത്ര ഉപപന്നസമസ്തശക്തൌ ।
ഭക്തിം വിധായ പരമാം ശനകൈരവിദ്യാ-
ഗ്രന്ഥിം വിഭേത്സ്യസി മമാഹമിതി പ്രരൂഢമ് ॥ ൩൦ ॥
ആനന്ദമാത്ര ഉപപന്നസമസ്തശക്തൌ ।
ഭക്തിം വിധായ പരമാം ശനകൈരവിദ്യാ-
ഗ്രന്ഥിം വിഭേത്സ്യസി മമാഹമിതി പ്രരൂഢമ് ॥ ൩൦ ॥
സംയച്ഛ രോഷം ഭദ്രം തേ പ്രതീപം ശ്രേയസാം പരമ് ।
ശ്രുതേന ഭൂയസാ രാജന്നഗദേന യഥാമയമ് ॥ ൩൧ ॥
ശ്രുതേന ഭൂയസാ രാജന്നഗദേന യഥാമയമ് ॥ ൩൧ ॥
യേനോപസൃഷ്ടാത്പുരുഷാല്ലോക ഉദ്വിജതേ ഭൃശമ് ।
ന ബുധസ്തദ്വശം ഗച്ഛേദിച്ഛന്നഭയമാത്മനഃ ॥ ൩൨ ॥
ന ബുധസ്തദ്വശം ഗച്ഛേദിച്ഛന്നഭയമാത്മനഃ ॥ ൩൨ ॥
ഹേലനം ഗിരിശഭ്രാതുര്ധനദസ്യ ത്വയാ കൃതമ് ।
യജ്ജഘ്നിവാന് പുണ്യജനാന് ഭ്രാതൃഘ്നാനിത്യമര്ഷിതഃ ॥ ൩൩ ॥
യജ്ജഘ്നിവാന് പുണ്യജനാന് ഭ്രാതൃഘ്നാനിത്യമര്ഷിതഃ ॥ ൩൩ ॥
തം പ്രസാദയ വത്സാശു സന്നത്യാ പ്രശ്രയോക്തിഭിഃ ।
ന യാവന്മഹതാം തേജഃ കുലം നോഽഭിഭവിഷ്യതി ॥ ൩൪ ॥
ന യാവന്മഹതാം തേജഃ കുലം നോഽഭിഭവിഷ്യതി ॥ ൩൪ ॥
ഏവം സ്വായമ്ഭുവഃ പൌത്രമനുശാസ്യ മനുര്ധ്രുവമ് ।
തേനാഭിവന്ദിതഃ സാകമൃഷിഭിഃ സ്വപുരം യയൌ ॥ ൩൫ ॥
തേനാഭിവന്ദിതഃ സാകമൃഷിഭിഃ സ്വപുരം യയൌ ॥ ൩൫ ॥