మైత్రేయ ఉవాచ
నిశమ్య గదతామేవమృషీణాం ధనుషి ధ్రువః ।
సన్దధేఽస్త్రముపస్పృశ్య యన్నారాయణనిర్మితమ్ ॥ ౧ ॥
నిశమ్య గదతామేవమృషీణాం ధనుషి ధ్రువః ।
సన్దధేఽస్త్రముపస్పృశ్య యన్నారాయణనిర్మితమ్ ॥ ౧ ॥
సన్ధీయమాన ఏతస్మిన్మాయా గుహ్యకనిర్మితాః ।
క్షిప్రం వినేశుర్విదుర క్లేశా జ్ఞానోదయే యథా ॥ ౨ ॥
క్షిప్రం వినేశుర్విదుర క్లేశా జ్ఞానోదయే యథా ॥ ౨ ॥
తస్యార్షాస్త్రం ధనుషి ప్రయుఞ్జతః
సువర్ణపుఙ్ఖాః కలహంసవాససః ।
వినిఃసృతా ఆవివిశుర్ద్విషద్బలం
యథా వనం భీమరవాః శిఖణ్డినః ॥ ౩ ॥
సువర్ణపుఙ్ఖాః కలహంసవాససః ।
వినిఃసృతా ఆవివిశుర్ద్విషద్బలం
యథా వనం భీమరవాః శిఖణ్డినః ॥ ౩ ॥
తైస్తిగ్మధారైః ప్రధనే శిలీముఖై-
రితస్తతః పుణ్యజనా ఉపద్రుతాః ।
తమభ్యధావన్ కుపితా ఉదాయుధాః
సుపర్ణమున్నద్ధఫణా ఇవాహయః ॥ ౪ ॥
రితస్తతః పుణ్యజనా ఉపద్రుతాః ।
తమభ్యధావన్ కుపితా ఉదాయుధాః
సుపర్ణమున్నద్ధఫణా ఇవాహయః ॥ ౪ ॥
స తాన్ పృషత్కైరభిధావతో మృధే
నికృత్తబాహూరుశిరోధరోదరాన్ ।
నినాయ లోకం పరమర్కమణ్డలం
వ్రజన్తి నిర్భిద్య యమూర్ధ్వరేతసః ॥ ౫ ॥
నికృత్తబాహూరుశిరోధరోదరాన్ ।
నినాయ లోకం పరమర్కమణ్డలం
వ్రజన్తి నిర్భిద్య యమూర్ధ్వరేతసః ॥ ౫ ॥
తాన్ హన్యమానానభివీక్ష్య గుహ్యకా-
ననాగసశ్చిత్రరథేన భూరిశః ।
ఔత్తానపాదిం కృపయా పితామహో
మనుర్జగాదోపగతః సహర్షిభిః ॥ ౬ ॥
ననాగసశ్చిత్రరథేన భూరిశః ।
ఔత్తానపాదిం కృపయా పితామహో
మనుర్జగాదోపగతః సహర్షిభిః ॥ ౬ ॥
మనురువాచ
అలం వత్సాతిరోషేణ తమోద్వారేణ పాప్మనా ।
యేన పుణ్యజనానేతానవధీస్త్వమనాగసః ॥ ౭ ॥
అలం వత్సాతిరోషేణ తమోద్వారేణ పాప్మనా ।
యేన పుణ్యజనానేతానవధీస్త్వమనాగసః ॥ ౭ ॥
నాస్మత్కులోచితం తాత కర్మైతత్సద్విగర్హితమ్ ।
వధో యదుపదేవానామారబ్ధస్తేఽకృతైనసామ్ ॥ ౮ ॥
వధో యదుపదేవానామారబ్ధస్తేఽకృతైనసామ్ ॥ ౮ ॥
నన్వేకస్యాపరాధేన ప్రసఙ్గాద్ బహవో హతాః ।
భ్రాతుర్వధాభితప్తేన త్వయాఙ్గ భ్రాతృవత్సల ॥ ౯ ॥
భ్రాతుర్వధాభితప్తేన త్వయాఙ్గ భ్రాతృవత్సల ॥ ౯ ॥
నాయం మార్గో హి సాధూనాం హృషీకేశానువర్తినామ్ ।
యదాత్మానం పరాగ్గృహ్య పశువద్భూతవైశసమ్ ॥ ౧౦ ॥
యదాత్మానం పరాగ్గృహ్య పశువద్భూతవైశసమ్ ॥ ౧౦ ॥
సర్వభూతాత్మభావేన భూతావాసం హరిం భవాన్ ।
ఆరాధ్యాప దురారాధ్యం విష్ణోస్తత్పరమం పదమ్ ॥ ౧౧ ॥
ఆరాధ్యాప దురారాధ్యం విష్ణోస్తత్పరమం పదమ్ ॥ ౧౧ ॥
స త్వం హరేరనుధ్యాతస్తత్పుంసామపి సమ్మతః ।
కథం త్వవద్యం కృతవాననుశిక్షన్ సతాం వ్రతమ్ ॥ ౧౨ ॥
కథం త్వవద్యం కృతవాననుశిక్షన్ సతాం వ్రతమ్ ॥ ౧౨ ॥
తితిక్షయా కరుణయా మైత్ర్యా చాఖిలజన్తుషు ।
సమత్వేన చ సర్వాత్మా భగవాన్ సమ్ప్రసీదతి ॥ ౧౩ ॥
సమత్వేన చ సర్వాత్మా భగవాన్ సమ్ప్రసీదతి ॥ ౧౩ ॥
సమ్ప్రసన్నే భగవతి పురుషః ప్రాకృతైర్గుణైః ।
విముక్తో జీవనిర్ముక్తో బ్రహ్మ నిర్వాణమృచ్ఛతి ॥ ౧౪ ॥
విముక్తో జీవనిర్ముక్తో బ్రహ్మ నిర్వాణమృచ్ఛతి ॥ ౧౪ ॥
భూతైః పఞ్చభిరారబ్ధైర్యోషిత్పురుష ఏవ హి ।
తయోర్వ్యవాయాత్సమ్భూతిర్యోషిత్పురుషయోరిహ ॥ ౧౫ ॥
తయోర్వ్యవాయాత్సమ్భూతిర్యోషిత్పురుషయోరిహ ॥ ౧౫ ॥
ఏవం ప్రవర్తతే సర్గః స్థితిః సంయమ ఏవ చ ।
గుణవ్యతికరాద్రాజన్మాయయా పరమాత్మనః ॥ ౧౬ ॥
గుణవ్యతికరాద్రాజన్మాయయా పరమాత్మనః ॥ ౧౬ ॥
నిమిత్తమాత్రం తత్రాసీన్నిర్గుణః పురుషర్షభః ।
వ్యక్తావ్యక్తమిదం విశ్వం యత్ర భ్రమతి లోహవత్ ॥ ౧౭ ॥
వ్యక్తావ్యక్తమిదం విశ్వం యత్ర భ్రమతి లోహవత్ ॥ ౧౭ ॥
స ఖల్విదం భగవాన్ కాలశక్త్యా
గుణప్రవాహేణ విభక్తవీర్యః ।
కరోత్యకర్తైవ నిహన్త్యహన్తా
చేష్టా విభూమ్నః ఖలు దుర్విభావ్యా ॥ ౧౮ ॥
గుణప్రవాహేణ విభక్తవీర్యః ।
కరోత్యకర్తైవ నిహన్త్యహన్తా
చేష్టా విభూమ్నః ఖలు దుర్విభావ్యా ॥ ౧౮ ॥
సోఽనన్తోఽన్తకరః కాలోఽనాదిరాదికృదవ్యయః ।
జనం జనేన జనయన్మారయన్మృత్యునాన్తకమ్ ॥ ౧౯ ॥
జనం జనేన జనయన్మారయన్మృత్యునాన్తకమ్ ॥ ౧౯ ॥
న వై స్వపక్షోఽస్య విపక్ష ఏవ వా
పరస్య మృత్యోర్విశతః సమం ప్రజాః ।
తం ధావమానమనుధావన్త్యనీశా
యథా రజాంస్యనిలం భూతసఙ్ఘాః ॥ ౨౦ ॥
పరస్య మృత్యోర్విశతః సమం ప్రజాః ।
తం ధావమానమనుధావన్త్యనీశా
యథా రజాంస్యనిలం భూతసఙ్ఘాః ॥ ౨౦ ॥
ఆయుషోఽపచయం జన్తోస్తథైవోపచయం విభుః ।
ఉభాభ్యాం రహితః స్వస్థో దుఃస్థస్య విదధాత్యసౌ ॥ ౨౧ ॥
ఉభాభ్యాం రహితః స్వస్థో దుఃస్థస్య విదధాత్యసౌ ॥ ౨౧ ॥
కేచిత్కర్మ వదన్త్యేనం స్వభావమపరే నృప ।
ఏకే కాలం పరే దైవం పుంసః కామముతాపరే ॥ ౨౨ ॥
ఏకే కాలం పరే దైవం పుంసః కామముతాపరే ॥ ౨౨ ॥
అవ్యక్తస్యాప్రమేయస్య నానాశక్త్యుదయస్య చ ।
న వై చికీర్షితం తాత కో వేదాథ స్వసమ్భవమ్ ॥ ౨౩ ॥
న వై చికీర్షితం తాత కో వేదాథ స్వసమ్భవమ్ ॥ ౨౩ ॥
న చైతే పుత్రక భ్రాతుర్హన్తారో ధనదానుగాః । విసర్గాదానయోస్తాత పుంసో దైవం హి కారణమ్ ॥ ౨౪ ॥
స ఏవ విశ్వం సృజతి స ఏవావతి హన్తి చ ।
అథాపి హ్యనహఙ్కారాన్నాజ్యతే గుణకర్మభిః ॥ ౨౫ ॥
అథాపి హ్యనహఙ్కారాన్నాజ్యతే గుణకర్మభిః ॥ ౨౫ ॥
ఏష భూతాని భూతాత్మా భూతేశో భూతభావనః ।
స్వశక్త్యా మాయయా యుక్తః సృజత్యత్తి చ పాతి చ ॥ ౨౬ ॥
స్వశక్త్యా మాయయా యుక్తః సృజత్యత్తి చ పాతి చ ॥ ౨౬ ॥
తమేవ మృత్యుమమృతం తాత దైవం
సర్వాత్మనోపేహి జగత్పరాయణమ్ ।
యస్మై బలిం విశ్వసృజో హరన్తి
గావో యథా వై నసి దామయన్త్రితాః ॥ ౨౭ ॥
సర్వాత్మనోపేహి జగత్పరాయణమ్ ।
యస్మై బలిం విశ్వసృజో హరన్తి
గావో యథా వై నసి దామయన్త్రితాః ॥ ౨౭ ॥
యః పఞ్చవర్షో జననీం త్వం విహాయ
మాతుః సపత్న్యా వచసా భిన్నమర్మా ।
వనం గతస్తపసా ప్రత్యగక్ష-
మారాధ్య లేభే మూర్ధ్ని పదం త్రిలోక్యాః ॥ ౨౮ ॥
మాతుః సపత్న్యా వచసా భిన్నమర్మా ।
వనం గతస్తపసా ప్రత్యగక్ష-
మారాధ్య లేభే మూర్ధ్ని పదం త్రిలోక్యాః ॥ ౨౮ ॥
తమేనమఙ్గాత్మని ముక్తవిగ్రహే
వ్యపాశ్రితం నిర్గుణమేకమక్షరమ్ ।
ఆత్మానమన్విచ్ఛ విముక్తమాత్మదృగ్
యస్మిన్నిదం భేదమసత్ప్రతీయతే ॥ ౨౯ ॥
వ్యపాశ్రితం నిర్గుణమేకమక్షరమ్ ।
ఆత్మానమన్విచ్ఛ విముక్తమాత్మదృగ్
యస్మిన్నిదం భేదమసత్ప్రతీయతే ॥ ౨౯ ॥
త్వం ప్రత్యగాత్మని తదా భగవత్యనన్త
ఆనన్దమాత్ర ఉపపన్నసమస్తశక్తౌ ।
భక్తిం విధాయ పరమాం శనకైరవిద్యా-
గ్రన్థిం విభేత్స్యసి మమాహమితి ప్రరూఢమ్ ॥ ౩౦ ॥
ఆనన్దమాత్ర ఉపపన్నసమస్తశక్తౌ ।
భక్తిం విధాయ పరమాం శనకైరవిద్యా-
గ్రన్థిం విభేత్స్యసి మమాహమితి ప్రరూఢమ్ ॥ ౩౦ ॥
సంయచ్ఛ రోషం భద్రం తే ప్రతీపం శ్రేయసాం పరమ్ ।
శ్రుతేన భూయసా రాజన్నగదేన యథామయమ్ ॥ ౩౧ ॥
శ్రుతేన భూయసా రాజన్నగదేన యథామయమ్ ॥ ౩౧ ॥
యేనోపసృష్టాత్పురుషాల్లోక ఉద్విజతే భృశమ్ ।
న బుధస్తద్వశం గచ్ఛేదిచ్ఛన్నభయమాత్మనః ॥ ౩౨ ॥
న బుధస్తద్వశం గచ్ఛేదిచ్ఛన్నభయమాత్మనః ॥ ౩౨ ॥
హేలనం గిరిశభ్రాతుర్ధనదస్య త్వయా కృతమ్ ।
యజ్జఘ్నివాన్ పుణ్యజనాన్ భ్రాతృఘ్నానిత్యమర్షితః ॥ ౩౩ ॥
యజ్జఘ్నివాన్ పుణ్యజనాన్ భ్రాతృఘ్నానిత్యమర్షితః ॥ ౩౩ ॥
తం ప్రసాదయ వత్సాశు సన్నత్యా ప్రశ్రయోక్తిభిః ।
న యావన్మహతాం తేజః కులం నోఽభిభవిష్యతి ॥ ౩౪ ॥
న యావన్మహతాం తేజః కులం నోఽభిభవిష్యతి ॥ ౩౪ ॥
ఏవం స్వాయమ్భువః పౌత్రమనుశాస్య మనుర్ధ్రువమ్ ।
తేనాభివన్దితః సాకమృషిభిః స్వపురం యయౌ ॥ ౩౫ ॥
తేనాభివన్దితః సాకమృషిభిః స్వపురం యయౌ ॥ ౩౫ ॥