Lord Krishna

ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൪.൨൧

(Srimad Bhagavatam Canto 4, Chapter 21 — Pṛthu Instructs His Citizens in Malayalam)

Vyasa

Also known as mauktikaih kusumasragbhirdukulaih svarnatoranaih

Pṛthu Instructs His Citizens. Śrīmad Bhāgavatam Canto 4, Chapter 21 (Dhruva, Pṛthu and the Early Kings), 52 verses in Sanskrit with transliteration in 9 scripts.

മൈത്രേയ ഉവാച।
മൌക്തികൈഃ കുസുമസ്രഗ്ഭിര്ദുകൂലൈഃ സ്വര്ണതോരണൈഃ ।
മഹാസുരഭിഭിര്ധൂപൈര്മണ്ഡിതം തത്ര തത്ര വൈ
ചന്ദനാഗുരുതോയാര്ദ്രരഥ്യാചത്വരമാര്ഗവത് ।
പുഷ്പാക്ഷതഫലൈസ്തോക്മൈര്ലാജൈരര്ചിര്ഭിരര്ചിതമ് ॥ ൨ ॥
സവൃന്ദൈഃ കദലീസ്തമ്ഭൈഃ പൂഗപോതൈഃ പരിഷ്കൃതമ് ।
തരുപല്ലവമാലാഭിഃ സര്വതഃ സമലങ്കൃതമ് ॥ ൩ ॥
പ്രജാസ്തം ദീപബലിഭിഃ സമ്ഭൃതാശേഷമങ്ഗലൈഃ ।
അഭീയുര്മൃഷ്ടകന്യാശ്ച മൃഷ്ടകുണ്ഡലമണ്ഡിതാഃ ॥ ൪ ॥
ശങ്ഖദുന്ദുഭിഘോഷേണ ബ്രഹ്മഘോഷേണ ചര്ത്വിജാമ് ।
വിവേശ ഭവനം വീരഃ സ്തൂയമാനോ ഗതസ്മയഃ ॥ ൫ ॥
പൂജിതഃ പൂജയാമാസ തത്ര തത്ര മഹായശാഃ ।
പൌരാഞ്ജാനപദാംസ്താംസ്താന്പ്രീതഃ പ്രിയവരപ്രദഃ ॥ ൬ ॥
സ ഏവമാദീന്യനവദ്യചേഷ്ടിതഃ
കര്മാണി ഭൂയാംസി മഹാന്മഹത്തമഃ ।
കുര്വന് ശശാസാവനിമണ്ഡലം യശഃ
സ്ഫീതം നിധായാരുരുഹേ പരം പദമ് ॥ ൭ ॥
സൂത ഉവാച
തദാദിരാജസ്യ യശോ വിജൃമ്ഭിതം
ഗുണൈരശേഷൈര്ഗുണവത്സഭാജിതമ് ।
ക്ഷത്താ മഹാഭാഗവതഃ സദസ്പതേ
കൌഷാരവിം പ്രാഹ ഗൃണന്തമര്ചയന് ॥ ൮ ॥
വിദുര ഉവാച
സോഽഭിഷിക്തഃ പൃഥുര്വിപ്രൈര്ലബ്ധാശേഷസുരാര്ഹണഃ ।
ബിഭ്രത് സ വൈഷ്ണവം തേജോ ബാഹ്വോര്യാഭ്യാം ദുദോഹ ഗാമ് ॥ ൯ ॥
കോ ന്വസ്യ കീര്തിം ന ശൃണോത്യഭിജ്ഞോ
യദ്വിക്രമോച്ഛിഷ്ടമശേഷഭൂപാഃ ।
ലോകാഃ സപാലാ ഉപജീവന്തി കാമ-
മദ്യാപി തന്മേ വദ കര്മ ശുദ്ധമ് ॥ ൧൦ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
ഗങ്ഗായമുനയോര്നദ്യോരന്തരാ ക്ഷേത്രമാവസന് ।
ആരബ്ധാനേവ ബുഭുജേ ഭോഗാന് പുണ്യജിഹാസയാ ॥ ൧൧ ॥
സര്വത്രാസ്ഖലിതാദേശഃ സപ്തദ്വീപൈകദണ്ഡധൃക് ।
അന്യത്ര ബ്രാഹ്മണകുലാദന്യത്രാച്യുതഗോത്രതഃ ॥ ൧൨ ॥
ഏകദാസീന്മഹാസത്രദീക്ഷാ തത്ര ദിവൌകസാമ് ।
സമാജോ ബ്രഹ്മര്ഷീണാം ച രാജര്ഷീണാം ച സത്തമ ॥ ൧൩ ॥
തസ്മിന്നര്ഹത്സു സര്വേഷു സ്വര്ചിതേഷു യഥാര്ഹതഃ ।
ഉത്ഥിതഃ സദസോ മധ്യേ താരാണാമുഡുരാഡിവ ॥ ൧൪ ॥
പ്രാംശുഃ പീനായതഭുജോ ഗൌരഃ കഞ്ജാരുണേക്ഷണഃ ।
സുനാസഃ സുമുഖഃ സൌമ്യഃ പീനാംസഃ സുദ്വിജസ്മിതഃ ॥ ൧൫ ॥
വ്യൂഢവക്ഷാ ബൃഹച്ഛ്രോണിര്വലിവല്ഗുദലോദരഃ ।
ആവര്തനാഭിരോജസ്വീ കാഞ്ചനോരുരുദഗ്രപാത് ॥ ൧൬ ॥
സൂക്ഷ്മവക്രാസിതസ്നിഗ്ധമൂര്ധജഃ കമ്ബുകന്ധരഃ ।
മഹാധനേ ദുകൂലാഗ്ര്യേ പരിധായോപവീയ ച ॥ ൧൭ ॥
വ്യഞ്ജിതാശേഷഗാത്രശ്രീര്നിയമേ ന്യസ്തഭൂഷണഃ ।
കൃഷ്ണാജിനധരഃ ശ്രീമാന് കുശപാണിഃകൃതോചിതഃ ॥ ൧൮ ॥
ശിശിരസ്നിഗ്ധതാരാക്ഷഃ സമൈക്ഷത സമന്തതഃ ।
ഊചിവാനിദമുര്വീശഃ സദഃ സംഹര്ഷയന്നിവ ॥ ൧൯ ॥
ചാരു ചിത്രപദം ശ്ലക്ഷ്ണം മൃഷ്ടം ഗൂഢമവിക്ലവമ് ।
സര്വേഷാമുപകാരാര്ഥം തദാ അനുവദന്നിവ ॥ ൨൦ ॥
രാജോവാച
സഭ്യാഃ ശൃണുത ഭദ്രം വഃ സാധവോ യ ഇഹാഗതാഃ ।
സത്സു ജിജ്ഞാസുഭിര്ധര്മമാവേദ്യം സ്വമനീഷിതമ് ॥ ൨൧ ॥
അഹം ദണ്ഡധരോ രാജാ പ്രജാനാമിഹ യോജിതഃ ।
രക്ഷിതാ വൃത്തിദഃ സ്വേഷു സേതുഷു സ്ഥാപിതാ പൃഥക് ॥ ൨൨ ॥
തസ്യ മേ തദനുഷ്ഠാനാദ്യാനാഹുര്ബ്രഹ്മവാദിനഃ ।
ലോകാഃ സ്യുഃ കാമസന്ദോഹാ യസ്യ തുഷ്യതി ദിഷ്ടദൃക് ॥ ൨൩ ॥
യ ഉദ്ധരേത്കരം രാജാ പ്രജാ ധര്മേഷ്വശിക്ഷയന് ।
പ്രജാനാം ശമലം ഭുങ്ക്തേ ഭഗം ച സ്വം ജഹാതി സഃ ॥ ൨൪ ॥
തത് പ്രജാ ഭര്തൃപിണ്ഡാര്ഥം സ്വാര്ഥമേവാനസൂയവഃ ।
കുരുതാധോക്ഷജധിയസ്തര്ഹി മേഽനുഗ്രഹഃ കൃതഃ ॥ ൨൫ ॥
യൂയം തദനുമോദധ്വം പിതൃദേവര്ഷയോഽമലാഃ ।
കര്തുഃ ശാസ്തുരനുജ്ഞാതുസ്തുല്യം യത്പ്രേത്യ തത്ഫലമ് ॥ ൨൬ ॥
അസ്തി യജ്ഞപതിര്നാമ കേഷാഞ്ചിദര്ഹസത്തമാഃ ।
ഇഹാമുത്ര ച ലക്ഷ്യന്തേ ജ്യോത്സ്നാവത്യഃ ക്വചിദ്ഭുവഃ ॥ ൨൭ ॥
മനോരുത്താനപാദസ്യ ധ്രുവസ്യാപി മഹീപതേഃ ।
പ്രിയവ്രതസ്യ രാജര്ഷേരങ്ഗസ്യാസ്മത്പിതുഃ പിതുഃ ॥ ൨൮ ॥
ഈദൃശാനാമഥാന്യേഷാമജസ്യ ച ഭവസ്യ ച ।
പ്രഹ്ലാദസ്യ ബലേശ്ചാപി കൃത്യമസ്തി ഗദാഭൃതാ ॥ ൨൯ ॥
ദൌഹിത്രാദീനൃതേ മൃത്യോഃ ശോച്യാന് ധര്മവിമോഹിതാന് ।
വര്ഗസ്വര്ഗാപവര്ഗാണാം പ്രായേണൈകാത്മ്യഹേതുനാ ॥ ൩൦ ॥
യത്പാദസേവാഭിരുചിസ്തപസ്വിനാ-
മശേഷജന്മോപചിതം മലം ധിയഃ ।
സദ്യഃ ക്ഷിണോത്യന്വഹമേധതീ സതീ
യഥാ പദാങ്ഗുഷ്ഠവിനിഃസൃതാ സരിത് ॥ ൩൧ ॥
വിനിര്ധുതാശേഷമനോമലഃ പുമാ-
നസങ്ഗവിജ്ഞാനവിശേഷവീര്യവാന് ।
യദങ്ഘ്രിമൂലേ കൃതകേതനഃ പുന-
ര്ന സംസൃതിം ക്ലേശവഹാം പ്രപദ്യതേ ॥ ൩൨ ॥
തമേവ യൂയം ഭജതാത്മവൃത്തിഭി-
ര്മനോവചഃകായഗുണൈഃ സ്വകര്മഭിഃ ।
അമായിനഃ കാമദുഘാങ്ഘ്രിപങ്കജം
യഥാധികാരാവസിതാര്ഥസിദ്ധയഃ ॥ ൩൩ ॥
അസാവിഹാനേകഗുണോഽഗുണോഽധ്വരഃ
പൃഥഗ്വിധദ്രവ്യഗുണക്രിയോക്തിഭിഃ ।
സമ്പദ്യതേഽര്ഥാശയലിങ്ഗനാമഭി-
ര്വിശുദ്ധവിജ്ഞാനഘനഃ സ്വരൂപതഃ ॥ ൩൪ ॥
പ്രധാനകാലാശയധര്മസങ്ഗ്രഹേ
ശരീര ഏഷ പ്രതിപദ്യ ചേതനാമ് ।
ക്രിയാഫലത്വേന വിഭുര്വിഭാവ്യതേ
യഥാനലോ ദാരുഷു തദ്ഗുണാത്മകഃ ॥ ൩൫ ॥
അഹോ മമാമീ വിതരന്ത്യനുഗ്രഹം
ഹരിം ഗുരും യജ്ഞഭുജാമധീശ്വരമ് ।
സ്വധര്മയോഗേന യജന്തി മാമകാ
നിരന്തരം ക്ഷോണിതലേ ദൃഢവ്രതാഃ ॥ ൩൬ ॥
മാ ജാതു തേജഃ പ്രഭവേന്മഹര്ദ്ധിഭി-
സ്തിതിക്ഷയാ തപസാ വിദ്യയാ ച ।
ദേദീപ്യമാനേഽജിതദേവതാനാം
കുലേ സ്വയം രാജകുലാദ് ദ്വിജാനാമ് ॥ ൩൭ ॥
ബ്രഹ്മണ്യദേവഃ പുരുഷഃ പുരാതനോ
നിത്യം ഹരിര്യച്ചരണാഭിവന്ദനാത് ।
അവാപ ലക്ഷ്മീമനപായിനീം യശോ
ജഗത്പവിത്രം ച മഹത്തമാഗ്രണീഃ ॥ ൩൮ ॥
യത്സേവയാശേഷഗുഹാശയഃ സ്വരാഡ്
വിപ്രപ്രിയസ്തുഷ്യതി കാമമീശ്വരഃ ।
തദേവ തദ്ധര്മപരൈര്വിനീതൈഃ
സര്വാത്മനാ ബ്രഹ്മകുലം നിഷേവ്യതാമ് ॥ ൩൯ ॥
പുമാഁല്ലഭേതാനതിവേലമാത്മനഃ
പ്രസീദതോഽത്യന്തശമം സ്വതഃ സ്വയമ് ।
യന്നിത്യസമ്ബന്ധനിഷേവയാ തതഃ
പരം കിമത്രാസ്തി മുഖം ഹവിര്ഭുജാമ് ॥ ൪൦ ॥
അശ്നാത്യനന്തഃ ഖലു തത്ത്വകോവിദൈഃ
ശ്രദ്ധാഹുതം യന്മുഖ ഇജ്യനാമഭിഃ ।
ന വൈ തഥാ ചേതനയാ ബഹിഷ്കൃതേ
ഹുതാശനേ പാരമഹംസ്യപര്യഗുഃ ॥ ൪൧ ॥
യദ്ബ്രഹ്മ നിത്യം വിരജം സനാതനം
ശ്രദ്ധാതപോമങ്ഗലമൌനസംയമൈഃ ।
സമാധിനാ ബിഭ്രതി ഹാര്ഥദൃഷ്ടയേ
യത്രേദമാദര്ശ ഇവാവഭാസതേ ॥ ൪൨ ॥
തേഷാമഹം പാദസരോജരേണു-
മാര്യാ വഹേയാധികിരീടമായുഃ ।
യം നിത്യദാ ബിഭ്രത ആശു പാപം
നശ്യത്യമും സര്വഗുണാ ഭജന്തി ॥ ൪൩ ॥
ഗുണായനം ശീലധനം കൃതജ്ഞം
വൃദ്ധാശ്രയം സംവൃണതേഽനു സമ്പദഃ ।
പ്രസീദതാം ബ്രഹ്മകുലം ഗവാം ച
ജനാര്ദനഃ സാനുചരശ്ച മഹ്യമ് ॥ ൪൪ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
ഇതി ബ്രുവാണം നൃപതിം പിതൃദേവദ്വിജാതയഃ ।
തുഷ്ടുവുര്ഹൃഷ്ടമനസഃ സാധുവാദേന സാധവഃ ॥ ൪൫ ॥
പുത്രേണ ജയതേ ലോകാനിതി സത്യവതീ ശ്രുതിഃ ।
ബ്രഹ്മദണ്ഡഹതഃ പാപോ യദ്വേനോഽത്യതരത്തമഃ ॥ ൪൬ ॥
ഹിരണ്യകശിപുശ്ചാപി ഭഗവന്നിന്ദയാ തമഃ ।
വിവിക്ഷുരത്യഗാത്സൂനോഃ പ്രഹ്ലാദസ്യാനുഭാവതഃ ॥ ൪൭ ॥
വീരവര്യ പിതഃ പൃഥ്വ്യാഃ സമാഃ സഞ്ജീവ ശാശ്വതീഃ ।
യസ്യേദൃശ്യച്യുതേ ഭക്തിഃ സര്വലോകൈകഭര്തരി ॥ ൪൮ ॥
അഹോ വയം ഹ്യദ്യ പവിത്രകീര്തേ
ത്വയൈവ നാഥേന മുകുന്ദനാഥാഃ ।
യ ഉത്തമശ്ലോകതമസ്യ വിഷ്ണോ-
ര്ബ്രഹ്മണ്യദേവസ്യ കഥാം വ്യനക്തി ॥ ൪൯ ॥
നാത്യദ്ഭുതമിദം നാഥ തവാജീവ്യാനുശാസനമ് ।
പ്രജാനുരാഗോ മഹതാം പ്രകൃതിഃ കരുണാത്മനാമ് ॥ ൫൦ ॥
അദ്യ നസ്തമസഃ പാരസ്ത്വയോപാസാദിതഃ പ്രഭോ ।
ഭ്രാമ്യതാം നഷ്ടദൃഷ്ടീനാം കര്മഭിര്ദൈവസംജ്ഞിതൈഃ ॥ ൫൧ ॥
നമോ വിവൃദ്ധസത്ത്വായ പുരുഷായ മഹീയസേ ।
യോ ബ്രഹ്മ ക്ഷത്രമാവിശ്യ ബിഭര്തീദം സ്വതേജസാ ॥ ൫൨ ॥

Explore More