ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଜନେଷୁ ପ୍ରଗୃଣତ୍ସ୍ଵେଵଂ ପୃଥୁଂ ପୃଥୁଲଵିକ୍ରମମ୍ ।
ତତ୍ରୋପଜଗ୍ମୁର୍ମୁନଯଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ ॥ ୧ ॥
ଜନେଷୁ ପ୍ରଗୃଣତ୍ସ୍ଵେଵଂ ପୃଥୁଂ ପୃଥୁଲଵିକ୍ରମମ୍ ।
ତତ୍ରୋପଜଗ୍ମୁର୍ମୁନଯଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ ॥ ୧ ॥
ତାଂସ୍ତୁ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରାନ୍ ରାଜା ଵ୍ଯୋମ୍ନୋଽଵତରତୋଽର୍ଚିଷା ।
ଲୋକାନପାପାନ୍ କୁର୍ଵାଣାନ୍ ସାନୁଗୋଽଚଷ୍ଟ ଲକ୍ଷିତାନ୍ ॥ ୨ ॥
ଲୋକାନପାପାନ୍ କୁର୍ଵାଣାନ୍ ସାନୁଗୋଽଚଷ୍ଟ ଲକ୍ଷିତାନ୍ ॥ ୨ ॥
ତଦ୍ଦର୍ଶନୋଦ୍ଗତାନ୍ ପ୍ରାଣାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯାଦିତ୍ସୁରିଵୋତ୍ଥିତଃ ।
ସସଦସ୍ଯାନୁଗୋ ଵୈନ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରିଯେଶୋ ଗୁଣାନିଵ ॥ ୩ ॥
ସସଦସ୍ଯାନୁଗୋ ଵୈନ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରିଯେଶୋ ଗୁଣାନିଵ ॥ ୩ ॥
ଗୌରଵାଦ୍ଯନ୍ତ୍ରିତଃ ସଭ୍ଯଃ ପ୍ରଶ୍ରଯାନତକନ୍ଧରଃ ।
ଵିଧିଵତ୍ପୂଜଯାଂ ଚକ୍ରେ ଗୃହୀତାଧ୍ଯର୍ହଣାସନାନ୍ ॥ ୪ ॥
ଵିଧିଵତ୍ପୂଜଯାଂ ଚକ୍ରେ ଗୃହୀତାଧ୍ଯର୍ହଣାସନାନ୍ ॥ ୪ ॥
ତତ୍ପାଦଶୌଚସଲିଲୈର୍ମାର୍ଜିତାଲକବନ୍ଧନଃ ।
ତତ୍ର ଶୀଲଵତାଂ ଵୃତ୍ତମାଚରନ୍ମାନଯନ୍ନିଵ ॥ ୫ ॥
ତତ୍ର ଶୀଲଵତାଂ ଵୃତ୍ତମାଚରନ୍ମାନଯନ୍ନିଵ ॥ ୫ ॥
ହାଟକାସନ ଆସୀନାନ୍ ସ୍ଵଧିଷ୍ଣ୍ଯେଷ୍ଵିଵ ପାଵକାନ୍ ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାସଂଯମସଂଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରାହ ଭଵାଗ୍ରଜାନ୍ ॥ ୬ ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧାସଂଯମସଂଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରାହ ଭଵାଗ୍ରଜାନ୍ ॥ ୬ ॥
ପୃଥୁରୁଵାଚ
ଅହୋ ଆଚରିତଂ କିଂ ମେ ମଙ୍ଗଲଂ ମଙ୍ଗଲାଯନାଃ ।
ଯସ୍ଯ ଵୋ ଦର୍ଶନଂ ହ୍ଯାସୀଦ୍ଦୁର୍ଦର୍ଶାନାଂ ଚ ଯୋଗିଭିଃ ॥ ୭ ॥
ଅହୋ ଆଚରିତଂ କିଂ ମେ ମଙ୍ଗଲଂ ମଙ୍ଗଲାଯନାଃ ।
ଯସ୍ଯ ଵୋ ଦର୍ଶନଂ ହ୍ଯାସୀଦ୍ଦୁର୍ଦର୍ଶାନାଂ ଚ ଯୋଗିଭିଃ ॥ ୭ ॥
କିଂ ତସ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭତରମିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ ।
ଯସ୍ଯ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରସୀଦନ୍ତି ଶିଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ସାନୁଗଃ ॥ ୮ ॥
ଯସ୍ଯ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରସୀଦନ୍ତି ଶିଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ସାନୁଗଃ ॥ ୮ ॥
ନୈଵ ଲକ୍ଷଯତେ ଲୋକୋ ଲୋକାନ୍ ପର୍ଯଟତୋଽପି ଯାନ୍ ।
ଯଥା ସର୍ଵଦୃଶଂ ସର୍ଵ ଆତ୍ମାନଂ ଯେଽସ୍ଯ ହେତଵଃ ॥ ୯ ॥
ଯଥା ସର୍ଵଦୃଶଂ ସର୍ଵ ଆତ୍ମାନଂ ଯେଽସ୍ଯ ହେତଵଃ ॥ ୯ ॥
ଅଧନା ଅପି ତେ ଧନ୍ଯାଃ ସାଧଵୋ ଗୃହମେଧିନଃ ।
ଯଦ୍ଗୃହା ହ୍ଯର୍ହଵର୍ଯାମ୍ବୁତୃଣଭୂମୀଶ୍ଵରାଵରାଃ ॥ ୧୦ ॥
ଯଦ୍ଗୃହା ହ୍ଯର୍ହଵର୍ଯାମ୍ବୁତୃଣଭୂମୀଶ୍ଵରାଵରାଃ ॥ ୧୦ ॥
ଵ୍ଯାଲାଲଯଦ୍ରୁମା ଵୈ ତେଷ୍ଵରିକ୍ତାଖିଲସମ୍ପଦଃ ।
ଯଦ୍ଗୃହାସ୍ତୀର୍ଥପାଦୀଯପାଦତୀର୍ଥଵିଵର୍ଜିତାଃ ॥ ୧୧ ॥
ଯଦ୍ଗୃହାସ୍ତୀର୍ଥପାଦୀଯପାଦତୀର୍ଥଵିଵର୍ଜିତାଃ ॥ ୧୧ ॥
ସ୍ଵାଗତଂ ଵୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯଦ୍ଵ୍ରତାନି ମୁମୁକ୍ଷଵଃ ।
ଚରନ୍ତି ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଧୀରା ବାଲା ଏଵ ବୃହନ୍ତି ଚ ॥ ୧୨ ॥
ଚରନ୍ତି ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଧୀରା ବାଲା ଏଵ ବୃହନ୍ତି ଚ ॥ ୧୨ ॥
କଚ୍ଚିନ୍ନଃ କୁଶଲଂ ନାଥା ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାର୍ଥଵେଦିନାମ୍ ।
ଵ୍ଯସନାଵାପ ଏତସ୍ମିନ୍ପତିତାନାଂ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ॥ ୧୩ ॥
ଵ୍ଯସନାଵାପ ଏତସ୍ମିନ୍ପତିତାନାଂ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ॥ ୧୩ ॥
ଭଵତ୍ସୁ କୁଶଲପ୍ରଶ୍ନ ଆତ୍ମାରାମେଷୁ ନେଷ୍ଯତେ ।
କୁଶଲାକୁଶଲା ଯତ୍ର ନ ସନ୍ତି ମତିଵୃତ୍ତଯଃ ॥ ୧୪ ॥
କୁଶଲାକୁଶଲା ଯତ୍ର ନ ସନ୍ତି ମତିଵୃତ୍ତଯଃ ॥ ୧୪ ॥
ତଦହଂ କୃତଵିଶ୍ରମ୍ଭଃ ସୁହୃଦୋ ଵସ୍ତପସ୍ଵିନାମ୍ ।
ସମ୍ପୃଚ୍ଛେ ଭଵ ଏତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷେମଃ କେନାଞ୍ଜସା ଭଵେତ୍ ॥ ୧୫ ॥
ସମ୍ପୃଚ୍ଛେ ଭଵ ଏତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷେମଃ କେନାଞ୍ଜସା ଭଵେତ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଵ୍ଯକ୍ତମାତ୍ମଵତାମାତ୍ମା ଭଗଵାନାତ୍ମଭାଵନଃ ।
ସ୍ଵାନାମନୁଗ୍ରହାଯେମାଂ ସିଦ୍ଧରୂପୀ ଚରତ୍ଯଜଃ ॥ ୧୬ ॥
ସ୍ଵାନାମନୁଗ୍ରହାଯେମାଂ ସିଦ୍ଧରୂପୀ ଚରତ୍ଯଜଃ ॥ ୧୬ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ପୃଥୋସ୍ତତ୍ସୂକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ସାରଂ ସୁଷ୍ଠୁ ମିତଂ ମଧୁ ।
ସ୍ମଯମାନ ଇଵ ପ୍ରୀତ୍ଯା କୁମାରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚହ ॥ ୧୭ ॥
ପୃଥୋସ୍ତତ୍ସୂକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ସାରଂ ସୁଷ୍ଠୁ ମିତଂ ମଧୁ ।
ସ୍ମଯମାନ ଇଵ ପ୍ରୀତ୍ଯା କୁମାରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚହ ॥ ୧୭ ॥
ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ
ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ମହାରାଜ ସର୍ଵଭୂତହିତାତ୍ମନା ।
ଭଵତା ଵିଦୁଷା ଚାପି ସାଧୂନାଂ ମତିରୀଦୃଶୀ ॥ ୧୮ ॥
ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ମହାରାଜ ସର୍ଵଭୂତହିତାତ୍ମନା ।
ଭଵତା ଵିଦୁଷା ଚାପି ସାଧୂନାଂ ମତିରୀଦୃଶୀ ॥ ୧୮ ॥
ସଙ୍ଗମଃ ଖଲୁ ସାଧୂନାମୁଭଯେଷାଂ ଚ ସମ୍ମତଃ ।
ଯତ୍ସମ୍ଭାଷଣସମ୍ପ୍ରଶ୍ନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିତନୋତି ଶମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଯତ୍ସମ୍ଭାଷଣସମ୍ପ୍ରଶ୍ନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିତନୋତି ଶମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଅସ୍ତ୍ଯେଵ ରାଜନ୍ ଭଵତୋ ମଧୁଦ୍ଵିଷଃ
ପାଦାରଵିନ୍ଦସ୍ଯ ଗୁଣାନୁଵାଦନେ ।
ରତିର୍ଦୁରାପା ଵିଧୁନୋତି ନୈଷ୍ଠିକୀ
କାମଂ କଷାଯଂ ମଲମନ୍ତରାତ୍ମନଃ ॥ ୨୦ ॥
ପାଦାରଵିନ୍ଦସ୍ଯ ଗୁଣାନୁଵାଦନେ ।
ରତିର୍ଦୁରାପା ଵିଧୁନୋତି ନୈଷ୍ଠିକୀ
କାମଂ କଷାଯଂ ମଲମନ୍ତରାତ୍ମନଃ ॥ ୨୦ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵିଯାନେଵ ସୁନିଶ୍ଚିତୋ ନୃଣାଂ
କ୍ଷେମସ୍ଯ ସଧ୍ର୍ଯଗ୍ଵିମୃଶେଷୁ ହେତୁଃ ।
ଅସଙ୍ଗ ଆତ୍ମଵ୍ଯତିରିକ୍ତ ଆତ୍ମନି
ଦୃଢା ରତିର୍ବ୍ରହ୍ମଣି ନିର୍ଗୁଣେ ଚ ଯା ॥ ୨୧ ॥
କ୍ଷେମସ୍ଯ ସଧ୍ର୍ଯଗ୍ଵିମୃଶେଷୁ ହେତୁଃ ।
ଅସଙ୍ଗ ଆତ୍ମଵ୍ଯତିରିକ୍ତ ଆତ୍ମନି
ଦୃଢା ରତିର୍ବ୍ରହ୍ମଣି ନିର୍ଗୁଣେ ଚ ଯା ॥ ୨୧ ॥
ସା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଭଗଵଦ୍ଧର୍ମଚର୍ଯଯା
ଜିଜ୍ଞାସଯାଧ୍ଯାତ୍ମିକଯୋଗନିଷ୍ଠଯା ।
ଯୋଗେଶ୍ଵରୋପାସନଯା ଚ ନିତ୍ଯଂ
ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଃକଥଯା ପୁଣ୍ଯଯା ଚ ॥ ୨୨ ॥
ଜିଜ୍ଞାସଯାଧ୍ଯାତ୍ମିକଯୋଗନିଷ୍ଠଯା ।
ଯୋଗେଶ୍ଵରୋପାସନଯା ଚ ନିତ୍ଯଂ
ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଃକଥଯା ପୁଣ୍ଯଯା ଚ ॥ ୨୨ ॥
ଅର୍ଥେନ୍ଦ୍ରିଯାରାମସଗୋଷ୍ଠ୍ଯତୃଷ୍ଣଯା
ତତ୍ସମ୍ମତାନାମପରିଗ୍ରହେଣ ଚ ।
ଵିଵିକ୍ତରୁଚ୍ଯା ପରିତୋଷ ଆତ୍ମନି
ଵିନା ହରେର୍ଗୁଣପୀଯୂଷପାନାତ୍ ॥ ୨୩ ॥
ତତ୍ସମ୍ମତାନାମପରିଗ୍ରହେଣ ଚ ।
ଵିଵିକ୍ତରୁଚ୍ଯା ପରିତୋଷ ଆତ୍ମନି
ଵିନା ହରେର୍ଗୁଣପୀଯୂଷପାନାତ୍ ॥ ୨୩ ॥
ଅହିଂସଯା ପାରମହଂସ୍ଯଚର୍ଯଯା
ସ୍ମୃତ୍ଯା ମୁକୁନ୍ଦାଚରିତାଗ୍ର୍ଯସୀଧୁନା ।
ଯମୈରକାମୈର୍ନିଯମୈଶ୍ଚାପ୍ଯନିନ୍ଦଯା
ନିରୀହଯା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵତିତିକ୍ଷଯା ଚ ॥ ୨୪ ॥
ସ୍ମୃତ୍ଯା ମୁକୁନ୍ଦାଚରିତାଗ୍ର୍ଯସୀଧୁନା ।
ଯମୈରକାମୈର୍ନିଯମୈଶ୍ଚାପ୍ଯନିନ୍ଦଯା
ନିରୀହଯା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵତିତିକ୍ଷଯା ଚ ॥ ୨୪ ॥
ହରେର୍ମୁହୁସ୍ତତ୍ପରକର୍ଣପୂର
ଗୁଣାଭିଧାନେନ ଵିଜୃମ୍ଭମାଣଯା ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ହ୍ଯସଙ୍ଗଃ ସଦସତ୍ଯନାତ୍ମନି
ସ୍ଯାନ୍ନିର୍ଗୁଣେ ବ୍ରହ୍ମଣି ଚାଞ୍ଜସା ରତିଃ ॥ ୨୫ ॥
ଗୁଣାଭିଧାନେନ ଵିଜୃମ୍ଭମାଣଯା ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ହ୍ଯସଙ୍ଗଃ ସଦସତ୍ଯନାତ୍ମନି
ସ୍ଯାନ୍ନିର୍ଗୁଣେ ବ୍ରହ୍ମଣି ଚାଞ୍ଜସା ରତିଃ ॥ ୨୫ ॥
ଯଦା ରତିର୍ବ୍ରହ୍ମଣି ନୈଷ୍ଠିକୀ ପୁମା-
ନାଚାର୍ଯଵାନ୍ ଜ୍ଞାନଵିରାଗରଂହସା ।
ଦହତ୍ଯଵୀର୍ଯଂ ହୃଦଯଂ ଜୀଵକୋଶଂ
ପଞ୍ଚାତ୍ମକଂ ଯୋନିମିଵୋତ୍ଥିତୋଽଗ୍ନିଃ ॥ ୨୬ ॥
ନାଚାର୍ଯଵାନ୍ ଜ୍ଞାନଵିରାଗରଂହସା ।
ଦହତ୍ଯଵୀର୍ଯଂ ହୃଦଯଂ ଜୀଵକୋଶଂ
ପଞ୍ଚାତ୍ମକଂ ଯୋନିମିଵୋତ୍ଥିତୋଽଗ୍ନିଃ ॥ ୨୬ ॥
ଦଗ୍ଧାଶଯୋ ମୁକ୍ତସମସ୍ତତଦ୍ଗୁଣୋ
ନୈଵାତ୍ମନୋ ବହିରନ୍ତର୍ଵିଚଷ୍ଟେ ।
ପରାତ୍ମନୋର୍ଯଦ୍ଵଯଵଧାନଂ ପୁରସ୍ତାତ୍
ସ୍ଵପ୍ନେ ଯଥା ପୁରୁଷସ୍ତଦ୍ଵିନାଶେ ॥ ୨୭ ॥
ନୈଵାତ୍ମନୋ ବହିରନ୍ତର୍ଵିଚଷ୍ଟେ ।
ପରାତ୍ମନୋର୍ଯଦ୍ଵଯଵଧାନଂ ପୁରସ୍ତାତ୍
ସ୍ଵପ୍ନେ ଯଥା ପୁରୁଷସ୍ତଦ୍ଵିନାଶେ ॥ ୨୭ ॥
ଆତ୍ମାନମିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥଂ ଚ ପରଂ ଯଦୁଭଯୋରପି ।
ସତ୍ଯାଶଯ ଉପାଧୌ ଵୈ ପୁମାନ୍ ପଶ୍ଯତି ନାନ୍ଯଦା ॥ ୨୮ ॥
ସତ୍ଯାଶଯ ଉପାଧୌ ଵୈ ପୁମାନ୍ ପଶ୍ଯତି ନାନ୍ଯଦା ॥ ୨୮ ॥
ନିମିତ୍ତେ ସତି ସର୍ଵତ୍ର ଜଲାଦାଵପି ପୂରୁଷଃ ।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ପରସ୍ଯାପି ଭିଦାଂ ପଶ୍ଯତି ନାନ୍ଯଦା ॥ ୨୯ ॥
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ପରସ୍ଯାପି ଭିଦାଂ ପଶ୍ଯତି ନାନ୍ଯଦା ॥ ୨୯ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ଵିଷଯାକୃଷ୍ଟୈରାକ୍ଷିପ୍ତଂ ଧ୍ଯାଯତାଂ ମନଃ ।
ଚେତନାଂ ହରତେ ବୁଦ୍ଧେଃ ସ୍ତମ୍ବସ୍ତୋଯମିଵ ହ୍ରଦାତ୍ ॥ ୩୦ ॥
ଚେତନାଂ ହରତେ ବୁଦ୍ଧେଃ ସ୍ତମ୍ବସ୍ତୋଯମିଵ ହ୍ରଦାତ୍ ॥ ୩୦ ॥
ଭ୍ରଶ୍ଯତ୍ଯନୁସ୍ମୃତିଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଜ୍ଞାନଭ୍ରଂଶଃ ସ୍ମୃତିକ୍ଷଯେ ।
ତଦ୍ରୋଧଂ କଵଯଃ ପ୍ରାହୁରାତ୍ମାପହ୍ନଵମାତ୍ମନଃ ॥ ୩୧ ॥
ତଦ୍ରୋଧଂ କଵଯଃ ପ୍ରାହୁରାତ୍ମାପହ୍ନଵମାତ୍ମନଃ ॥ ୩୧ ॥
ନାତଃ ପରତରୋ ଲୋକେ ପୁଂସଃ ସ୍ଵାର୍ଥଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ ।
ଯଦଧ୍ଯନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରେଯସ୍ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ ସ୍ଵଵ୍ଯତିକ୍ରମାତ୍ ॥ ୩୨ ॥
ଯଦଧ୍ଯନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରେଯସ୍ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ ସ୍ଵଵ୍ଯତିକ୍ରମାତ୍ ॥ ୩୨ ॥
ଅର୍ଥେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଭିଧ୍ଯାନଂ ସର୍ଵାର୍ଥାପହ୍ନଵୋ ନୃଣାମ୍ ।
ଭ୍ରଂଶିତୋ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଯେନାଵିଶତି ମୁଖ୍ଯତାମ୍ ॥ ୩୩ ॥
ଭ୍ରଂଶିତୋ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଯେନାଵିଶତି ମୁଖ୍ଯତାମ୍ ॥ ୩୩ ॥
ନ କୁର୍ଯାତ୍କର୍ହିଚିତ୍ସଙ୍ଗଂ ତମସ୍ତୀଵ୍ରଂ ତିତୀରିଷୁଃ ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଯଦତ୍ଯନ୍ତଵିଘାତକମ୍ ॥ ୩୪ ॥
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଯଦତ୍ଯନ୍ତଵିଘାତକମ୍ ॥ ୩୪ ॥
ତତ୍ରାପି ମୋକ୍ଷ ଏଵାର୍ଥ ଆତ୍ଯନ୍ତିକତଯେଷ୍ଯତେ ।
ତ୍ରୈଵର୍ଗ୍ଯୋଽର୍ଥୋ ଯତୋ ନିତ୍ଯଂ କୃତାନ୍ତଭଯସଂଯୁତଃ ॥ ୩୫ ॥
ତ୍ରୈଵର୍ଗ୍ଯୋଽର୍ଥୋ ଯତୋ ନିତ୍ଯଂ କୃତାନ୍ତଭଯସଂଯୁତଃ ॥ ୩୫ ॥
ପରେଽଵରେ ଚ ଯେ ଭାଵା ଗୁଣଵ୍ଯତିକରାଦନୁ ।
ନ ତେଷାଂ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଷେମମୀଶଵିଧ୍ଵଂସିତାଶିଷାମ୍ ॥ ୩୬ ॥
ନ ତେଷାଂ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଷେମମୀଶଵିଧ୍ଵଂସିତାଶିଷାମ୍ ॥ ୩୬ ॥
ତତ୍ତ୍ଵଂ ନରେନ୍ଦ୍ର ଜଗତାମଥ ତସ୍ଥୂଷାଂ ଚ
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯାସୁଧିଷଣାତ୍ମଭିରାଵୃତାନାମ୍ ।
ଯଃ କ୍ଷେତ୍ରଵିତ୍ତପତଯା ହୃଦି ଵିଶ୍ଵଗାଵିଃ
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ ଚକାସ୍ତି ଭଗଵାଂସ୍ତମଵେହି ସୋଽସ୍ମି ॥ ୩୭ ॥
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯାସୁଧିଷଣାତ୍ମଭିରାଵୃତାନାମ୍ ।
ଯଃ କ୍ଷେତ୍ରଵିତ୍ତପତଯା ହୃଦି ଵିଶ୍ଵଗାଵିଃ
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ ଚକାସ୍ତି ଭଗଵାଂସ୍ତମଵେହି ସୋଽସ୍ମି ॥ ୩୭ ॥
ଯସ୍ମିନ୍ନିଦଂ ସଦସଦାତ୍ମତଯା ଵିଭାତି
ମାଯା ଵିଵେକଵିଧୁତି ସ୍ରଜି ଵାହିବୁଦ୍ଧିଃ ।
ତଂ ନିତ୍ଯମୁକ୍ତପରିଶୁଦ୍ଧଵିଶୁଦ୍ଧତତ୍ତ୍ଵଂ
ପ୍ରତ୍ଯୂଢକର୍ମକଲିଲପ୍ରକୃତିଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୩୮ ॥
ମାଯା ଵିଵେକଵିଧୁତି ସ୍ରଜି ଵାହିବୁଦ୍ଧିଃ ।
ତଂ ନିତ୍ଯମୁକ୍ତପରିଶୁଦ୍ଧଵିଶୁଦ୍ଧତତ୍ତ୍ଵଂ
ପ୍ରତ୍ଯୂଢକର୍ମକଲିଲପ୍ରକୃତିଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୩୮ ॥
ଯତ୍ପାଦପଙ୍କଜପଲାଶଵିଲାସଭକ୍ତ୍ଯା
କର୍ମାଶଯଂ ଗ୍ରଥିତମୁଦ୍ଗ୍ରଥଯନ୍ତି ସନ୍ତଃ ।
ତଦ୍ଵନ୍ନ ରିକ୍ତମତଯୋ ଯତଯୋଽପି ରୁଦ୍ଧ
ସ୍ରୋତୋଗଣାସ୍ତମରଣଂ ଭଜ ଵାସୁଦେଵମ୍ ॥ ୩୯ ॥
କର୍ମାଶଯଂ ଗ୍ରଥିତମୁଦ୍ଗ୍ରଥଯନ୍ତି ସନ୍ତଃ ।
ତଦ୍ଵନ୍ନ ରିକ୍ତମତଯୋ ଯତଯୋଽପି ରୁଦ୍ଧ
ସ୍ରୋତୋଗଣାସ୍ତମରଣଂ ଭଜ ଵାସୁଦେଵମ୍ ॥ ୩୯ ॥
କୃଚ୍ଛ୍ରୋ ମହାନିହ ଭଵାର୍ଣଵମପ୍ଲଵେଶାଂ
ଷଡ୍ଵର୍ଗନକ୍ରମସୁଖେନ ତିତୀର୍ଷନ୍ତି ।
ତତ୍ତ୍ଵଂ ହରେର୍ଭଗଵତୋ ଭଜନୀଯମଙ୍ଘ୍ରିଂ
କୃତ୍ଵୋଡୁପଂ ଵ୍ଯସନମୁତ୍ତର ଦୁସ୍ତରାର୍ଣମ୍ ॥ ୪୦ ॥
ଷଡ୍ଵର୍ଗନକ୍ରମସୁଖେନ ତିତୀର୍ଷନ୍ତି ।
ତତ୍ତ୍ଵଂ ହରେର୍ଭଗଵତୋ ଭଜନୀଯମଙ୍ଘ୍ରିଂ
କୃତ୍ଵୋଡୁପଂ ଵ୍ଯସନମୁତ୍ତର ଦୁସ୍ତରାର୍ଣମ୍ ॥ ୪୦ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ସ ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରେଣ କୁମାରେଣାତ୍ମମେଧସା ।
ଦର୍ଶିତାତ୍ମଗତିଃ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଶସ୍ଯୋଵାଚ ତଂ ନୃପଃ ॥ ୪୧ ॥
ସ ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରେଣ କୁମାରେଣାତ୍ମମେଧସା ।
ଦର୍ଶିତାତ୍ମଗତିଃ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଶସ୍ଯୋଵାଚ ତଂ ନୃପଃ ॥ ୪୧ ॥
ରାଜୋଵାଚ
କୃତୋ ମେଽନୁଗ୍ରହଃ ପୂର୍ଵଂ ହରିଣାର୍ତାନୁକମ୍ପିନା ।
ତମାପାଦଯିତୁଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭଗଵନ୍ ଯୂଯମାଗତାଃ ॥ ୪୨ ॥
କୃତୋ ମେଽନୁଗ୍ରହଃ ପୂର୍ଵଂ ହରିଣାର୍ତାନୁକମ୍ପିନା ।
ତମାପାଦଯିତୁଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭଗଵନ୍ ଯୂଯମାଗତାଃ ॥ ୪୨ ॥
ନିଷ୍ପାଦିତଶ୍ଚ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ଭଗଵଦ୍ଭିର୍ଘୃଣାଲୁଭିଃ ।
ସାଧୂଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ହି ମେ ସର୍ଵମାତ୍ମନା ସହ କିଂ ଦଦେ ॥ ୪୩ ॥
ସାଧୂଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ହି ମେ ସର୍ଵମାତ୍ମନା ସହ କିଂ ଦଦେ ॥ ୪୩ ॥
ପ୍ରାଣା ଦାରାଃ ସୁତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଗୃହାଶ୍ଚ ସପରିଚ୍ଛଦାଃ ।
ରାଜ୍ଯଂ ବଲଂ ମହୀ କୋଶ ଇତି ସର୍ଵଂ ନିଵେଦିତମ୍ ॥ ୪୪ ॥
ରାଜ୍ଯଂ ବଲଂ ମହୀ କୋଶ ଇତି ସର୍ଵଂ ନିଵେଦିତମ୍ ॥ ୪୪ ॥
ସୈନାପତ୍ଯଂ ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଦଣ୍ଡନେତୃତ୍ଵମେଵ ଚ ।
ସର୍ଵ ଲୋକାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରଵିଦର୍ହତି ॥ ୪୫ ॥
ସର୍ଵ ଲୋକାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରଵିଦର୍ହତି ॥ ୪୫ ॥
ସ୍ଵମେଵ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ଵଂ ଵସ୍ତେ ସ୍ଵଂ ଦଦାତି ଚ ।
ତସ୍ଯୈଵାନୁଗ୍ରହେଣାନ୍ନଂ ଭୁଞ୍ଜତେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଦଯଃ ॥ ୪୬ ॥
ତସ୍ଯୈଵାନୁଗ୍ରହେଣାନ୍ନଂ ଭୁଞ୍ଜତେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଦଯଃ ॥ ୪୬ ॥
ଯୈରୀଦୃଶୀ ଭଗଵତୋ ଗତିରାତ୍ମଵାଦ
ଏକାନ୍ତତୋ ନିଗମିଭିଃ ପ୍ରତିପାଦିତା ନଃ ।
ତୁଷ୍ଯନ୍ତ୍ଵଦଭ୍ରକରୁଣାଃ ସ୍ଵକୃତେନ ନିତ୍ଯଂ
କୋ ନାମ ତତ୍ପ୍ରତିକରୋତି ଵିନୋଦପାତ୍ରମ୍ ॥ ୪୭ ॥
ଏକାନ୍ତତୋ ନିଗମିଭିଃ ପ୍ରତିପାଦିତା ନଃ ।
ତୁଷ୍ଯନ୍ତ୍ଵଦଭ୍ରକରୁଣାଃ ସ୍ଵକୃତେନ ନିତ୍ଯଂ
କୋ ନାମ ତତ୍ପ୍ରତିକରୋତି ଵିନୋଦପାତ୍ରମ୍ ॥ ୪୭ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ତ ଆତ୍ମଯୋଗପତଯ ଆଦିରାଜେନ ପୂଜିତାଃ ।
ଶୀଲଂ ତଦୀଯଂ ଶଂସନ୍ତଃ ଖେଽଭଵନ୍ମିଷତାଂ ନୃଣାମ୍ ॥ ୪୮ ॥
ତ ଆତ୍ମଯୋଗପତଯ ଆଦିରାଜେନ ପୂଜିତାଃ ।
ଶୀଲଂ ତଦୀଯଂ ଶଂସନ୍ତଃ ଖେଽଭଵନ୍ମିଷତାଂ ନୃଣାମ୍ ॥ ୪୮ ॥
ଵୈନ୍ଯସ୍ତୁ ଧୁର୍ଯୋ ମହତାଂ ସଂସ୍ଥିତ୍ଯାଧ୍ଯାତ୍ମଶିକ୍ଷଯା ।
ଆପ୍ତକାମମିଵାତ୍ମାନଂ ମେନ ଆତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ॥ ୪୯ ॥
ଆପ୍ତକାମମିଵାତ୍ମାନଂ ମେନ ଆତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ॥ ୪୯ ॥
କର୍ମାଣି ଚ ଯଥାକାଲଂ ଯଥାଦେଶଂ ଯଥାବଲମ୍ ।
ଯଥୋଚିତଂ ଯଥାଵିତ୍ତମକରୋଦ୍ବ୍ରହ୍ମସାତ୍କୃତମ୍ ॥ ୫୦ ॥
ଯଥୋଚିତଂ ଯଥାଵିତ୍ତମକରୋଦ୍ବ୍ରହ୍ମସାତ୍କୃତମ୍ ॥ ୫୦ ॥
ଫଲଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ନିର୍ଵିଷଙ୍ଗଃ ସମାହିତଃ ।
କର୍ମାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ଚ ମନ୍ଵାନ ଆତ୍ମାନଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍ ॥ ୫୧ ॥
କର୍ମାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ଚ ମନ୍ଵାନ ଆତ୍ମାନଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍ ॥ ୫୧ ॥
ଗୃହେଷୁ ଵର୍ତମାନୋଽପି ସ ସାମ୍ରାଜ୍ଯଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତଃ ।
ନାସଜ୍ଜତେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ନିରହଂମତିରର୍କଵତ୍ ॥ ୫୨ ॥
ନାସଜ୍ଜତେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ନିରହଂମତିରର୍କଵତ୍ ॥ ୫୨ ॥
ଏଵମଧ୍ଯାତ୍ମଯୋଗେନ କର୍ମାଣ୍ଯନୁସମାଚରନ୍ ।
ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯାମାସ ପଞ୍ଚାର୍ଚିଷ୍ଯାତ୍ମସମ୍ମତାନ୍ ॥ ୫୩ ॥
ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯାମାସ ପଞ୍ଚାର୍ଚିଷ୍ଯାତ୍ମସମ୍ମତାନ୍ ॥ ୫୩ ॥
ଵିଜିତାଶ୍ଵଂ ଧୂମ୍ରକେଶଂ ହର୍ଯକ୍ଷଂ ଦ୍ରଵିଣଂ
ଵୃକମ୍ ।
ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକପାଲାନାଂ ଦଧାରୈକଃ ପୃଥୁର୍ଗୁଣାନ୍ ॥ ୫୪ ॥
ଵୃକମ୍ ।
ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକପାଲାନାଂ ଦଧାରୈକଃ ପୃଥୁର୍ଗୁଣାନ୍ ॥ ୫୪ ॥
ଗୋପୀଥାଯ ଜଗତ୍ସୃଷ୍ଟେଃ କାଲେ ସ୍ଵେ
ସ୍ଵେଽଚ୍ଯୁତାତ୍ମକଃ ।
ମନୋଵାଗ୍ଵୃତ୍ତିଭିଃ ସୌମ୍ଯୈର୍ଗୁଣୈଃ ସଂରଞ୍ଜଯନ୍
ପ୍ରଜାଃ ॥ ୫୫ ॥
ସ୍ଵେଽଚ୍ଯୁତାତ୍ମକଃ ।
ମନୋଵାଗ୍ଵୃତ୍ତିଭିଃ ସୌମ୍ଯୈର୍ଗୁଣୈଃ ସଂରଞ୍ଜଯନ୍
ପ୍ରଜାଃ ॥ ୫୫ ॥
ରାଜେତ୍ଯଧାନ୍ନାମଧେଯଂ ସୋମରାଜ ଇଵାପରଃ ।
ସୂର୍ଯଵଦ୍ଵିସୃଜନ୍ ଗୃହ୍ଣନ୍ ପ୍ରତପଂଶ୍ଚ ଭୁଵୋ ଵସୁ ॥ ୫୬ ॥
ସୂର୍ଯଵଦ୍ଵିସୃଜନ୍ ଗୃହ୍ଣନ୍ ପ୍ରତପଂଶ୍ଚ ଭୁଵୋ ଵସୁ ॥ ୫୬ ॥
ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତେଜସେଵାଗ୍ନିର୍ମହେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଦୁର୍ଜଯଃ ।
ତିତିକ୍ଷଯା ଧରିତ୍ରୀଵ ଦ୍ଯୌରିଵାଭୀଷ୍ଟଦୋ ନୃଣାମ୍ ॥ ୫୭ ॥
ତିତିକ୍ଷଯା ଧରିତ୍ରୀଵ ଦ୍ଯୌରିଵାଭୀଷ୍ଟଦୋ ନୃଣାମ୍ ॥ ୫୭ ॥
ଵର୍ଷତି ସ୍ମ ଯଥାକାମଂ ପର୍ଜନ୍ଯ ଇଵ ତର୍ପଯନ୍ ।
ସମୁଦ୍ର ଇଵ ଦୁର୍ବୋଧଃ ସତ୍ତ୍ଵେନାଚଲରାଡିଵ ॥ ୫୮ ॥
ସମୁଦ୍ର ଇଵ ଦୁର୍ବୋଧଃ ସତ୍ତ୍ଵେନାଚଲରାଡିଵ ॥ ୫୮ ॥
ଧର୍ମରାଡିଵ ଶିକ୍ଷାଯାମାଶ୍ଚର୍ଯେ ହିମଵାନିଵ ।
କୁଵେର ଇଵ କୋଶାଢ୍ଯୋ ଗୁପ୍ତାର୍ଥୋ ଵରୁଣୋ ଯଥା ॥ ୫୯ ॥
କୁଵେର ଇଵ କୋଶାଢ୍ଯୋ ଗୁପ୍ତାର୍ଥୋ ଵରୁଣୋ ଯଥା ॥ ୫୯ ॥
ମାତରିଶ୍ଵେଵ ସର୍ଵାତ୍ମା ବଲେନ ମହସୌଜସା ।
ଅଵିଷହ୍ଯତଯା ଦେଵୋ ଭଗଵାନ୍ ଭୂତରାଡିଵ ॥ ୬୦ ॥
ଅଵିଷହ୍ଯତଯା ଦେଵୋ ଭଗଵାନ୍ ଭୂତରାଡିଵ ॥ ୬୦ ॥
କନ୍ଦର୍ପ ଇଵ ସୌନ୍ଦର୍ଯେ ମନସ୍ଵୀ ମୃଗରାଡିଵ ।
ଵାତ୍ସଲ୍ଯେ ମନୁଵନ୍ନୃଣାଂ ପ୍ରଭୁତ୍ଵେ ଭଗଵାନଜଃ ॥ ୬୧ ॥
ଵାତ୍ସଲ୍ଯେ ମନୁଵନ୍ନୃଣାଂ ପ୍ରଭୁତ୍ଵେ ଭଗଵାନଜଃ ॥ ୬୧ ॥
ବୃହସ୍ପତିର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦେ ଆତ୍ମଵତ୍ତ୍ଵେ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ଗୋଗୁରୁଵିପ୍ରେଷୁ ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନାନୁଵର୍ତିଷୁ ।
ହ୍ରିଯା ପ୍ରଶ୍ରଯଶୀଲାଭ୍ଯାମାତ୍ମତୁଲ୍ଯଃ ପରୋଦ୍ଯମେ ॥ ୬୨ ॥
ଭକ୍ତ୍ଯା ଗୋଗୁରୁଵିପ୍ରେଷୁ ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନାନୁଵର୍ତିଷୁ ।
ହ୍ରିଯା ପ୍ରଶ୍ରଯଶୀଲାଭ୍ଯାମାତ୍ମତୁଲ୍ଯଃ ପରୋଦ୍ଯମେ ॥ ୬୨ ॥
କୀର୍ତ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଗୀତଯା ପୁମ୍ଭିସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ତତ୍ର ତତ୍ର ହ ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ କର୍ଣରନ୍ଧ୍ରେଷୁ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ରାମଃ ସତାମିଵ ॥ ୬୩ ॥
ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ କର୍ଣରନ୍ଧ୍ରେଷୁ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ରାମଃ ସତାମିଵ ॥ ୬୩ ॥