শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ৪.২৯

প্ৰাচীনবৰ্হিৰুৱাচ
ভগৱংস্তে ৱচোঽস্মাভিৰ্ন সম্যগৱগম্যতে ।
কৱযস্তদ্ৱিজানন্তি ন ৱযং কৰ্মমোহিতাঃ ॥ ১ ॥

নাৰদ উৱাচ
পুৰুষং পুৰঞ্জনং ৱিদ্যাদ্যদ্ ৱ্যনক্ত্যাত্মনঃ পুৰম্ ।
একদ্ৱিত্ৰিচতুষ্পাদং বহুপাদমপাদকম্ ॥ ২ ॥

যোঽৱিজ্ঞাতাহৃতস্তস্য পুৰুষস্য সখেশ্ৱৰঃ ।
যন্ন ৱিজ্ঞাযতে পুম্ভিৰ্নামভিৰ্ৱা ক্ৰিযাগুণৈঃ ॥ ৩ ॥

যদা জিঘৃক্ষন্ পুৰুষঃ কাৰ্ত্স্ন্যেন প্ৰকৃতেৰ্গুণান্ ।
নৱদ্ৱাৰং দ্ৱিহস্তাঙ্ঘ্ৰি তত্ৰামনুত সাধ্ৱিতি ॥ ৪ ॥

বুদ্ধিং তু প্ৰমদাং ৱিদ্যান্মমাহমিতি যত্কৃতম্ ।
যামধিষ্ঠায দেহেঽস্মিন্ পুমান্ ভুঙ্ক্তেঽক্ষভিৰ্গুণান্ ॥ ৫ ॥

সখায ইন্দ্ৰিযগণা জ্ঞানং কৰ্ম চ যত্কৃতম্ ।
সখ্যস্তদ্ৱৃত্তযঃ প্ৰাণঃ পঞ্চৱৃত্তিৰ্যথোৰগঃ ॥ ৬ ॥

বৃহদ্বলং মনো ৱিদ্যাদুভযেন্দ্ৰিযনাযকম্ ।
পঞ্চালাঃ পঞ্চ ৱিষযা যন্মধ্যে নৱখং পুৰম্ ॥ ৭ ॥

অক্ষিণী নাসিকে কৰ্ণৌ মুখং শিশ্নগুদাৱিতি ।
দ্ৱে দ্ৱে দ্ৱাৰৌ বহিৰ্যাতি যস্তদিন্দ্ৰিযসংযুতঃ ॥ ৮ ॥

অক্ষিণী নাসিকে আস্যমিতি পঞ্চপুৰঃ কৃতাঃ ।
দক্ষিণা দক্ষিণঃ কৰ্ণ উত্তৰা চোত্তৰঃ স্মৃতঃ ।
পশ্চিমে ইত্যধোদ্ৱাৰৌ গুদং শিশ্নমিহোচ্যতে ॥ ৯ ॥

খদ্যোতাৱিৰ্মুখী চাত্ৰ নেত্ৰে একত্ৰ নিৰ্মিতে ।
ৰূপং ৱিভ্ৰাজিতং তাভ্যাং ৱিচষ্টে চক্ষুষেশ্ৱৰঃ ॥ ১০ ॥

নলিনী নালিনী নাসে গন্ধঃ সৌৰভ উচ্যতে ।
ঘ্ৰাণোঽৱধূতো মুখ্যাস্যং ৱিপণো ৱাগ্ৰসৱিদ্ৰসঃ ॥ ১১ ॥

আপণো ৱ্যৱহাৰোঽত্ৰ চিত্ৰমন্ধো বহূদনম্ ।
পিতৃহূৰ্দক্ষিণঃ কৰ্ণ উত্তৰো দেৱহূঃ স্মৃতঃ ॥ ১২ ॥

প্ৰৱৃত্তং চ নিৱৃত্তং চ শাস্ত্ৰং পঞ্চালসংজ্ঞিতম্ ।
পিতৃযানং দেৱযানং শ্ৰোত্ৰাচ্ছ্ৰুতধৰাদ্ৱ্ৰজেত্ ॥ ১৩ ॥

আসুৰী মেঢ্ৰমৰ্ৱাগ্দ্ৱাৰ্ৱ্যৱাযো গ্ৰামিণাং ৰতিঃ ।
উপস্থো দুৰ্মদঃ প্ৰোক্তো নিঋৰ্তিৰ্গুদ উচ্যতে ॥ ১৪ ॥

ৱৈশসং নৰকং পাযুৰ্লুব্ধকোঽন্ধৌ তু মে শৃণু ।
হস্তপাদৌ পুমাংস্তাভ্যাং যুক্তো যাতি কৰোতি চ ॥ ১৫ ॥

অন্তঃপুৰং চ হৃদযং ৱিষূচিৰ্মন উচ্যতে ।
তত্ৰ মোহং প্ৰসাদং ৱা হৰ্ষং প্ৰাপ্নোতি তদ্গুণৈঃ ॥ ১৬ ॥

যথা যথা ৱিক্ৰিযতে গুণাক্তো ৱিকৰোতি ৱা ।
তথা তথোপদ্ৰষ্টাত্মা তদ্ৱৃত্তীৰনুকাৰ্যতে ॥ ১৭ ॥

দেহো ৰথস্ত্ৱিন্দ্ৰিযাশ্ৱঃ সংৱত্সৰৰযোঽগতিঃ ।
দ্ৱিকৰ্মচক্ৰস্ত্ৰিগুণধ্ৱজঃ পঞ্চাসুবন্ধুৰঃ ॥ ১৮ ॥

মনোৰশ্মিৰ্বুদ্ধিসূতো হৃন্নীডো দ্ৱন্দ্ৱকূবৰঃ ।
পঞ্চেন্দ্ৰিযাৰ্থপ্ৰক্ষেপঃ সপ্তধাতুৱৰূথকঃ ॥ ১৯ ॥

আকূতিৰ্ৱিক্ৰমো বাহ্যো মৃগতৃষ্ণাং প্ৰধাৱতি ।
একাদশেন্দ্ৰিযচমূঃ পঞ্চসূনাৱিনোদকৃত্ ॥ ২০ ॥

সংৱত্সৰশ্চণ্ডৱেগঃ কালো যেনোপলক্ষিতঃ ।
তস্যাহানীহ গন্ধৰ্ৱা গন্ধৰ্ৱ্যো ৰাত্ৰযঃ স্মৃতাঃ ।
হৰন্ত্যাযুঃ পৰিক্ৰান্ত্যা ষষ্ট্যুত্তৰশতত্ৰযম্ ॥ ২১ ॥

কালকন্যা জৰা সাক্ষাল্লোকস্তাং নাভিনন্দতি ।
স্ৱসাৰং জগৃহে মৃত্যুঃ ক্ষযায যৱনেশ্ৱৰঃ ॥ ২২ ॥

আধযো ৱ্যাধযস্তস্য সৈনিকা যৱনাশ্চৰাঃ ।
ভূতোপসৰ্গাশুৰযঃ প্ৰজ্ৱাৰো দ্ৱিৱিধো জ্ৱৰঃ ॥ ২৩ ॥

এৱং বহুৱিধৈৰ্দুঃখৈৰ্দৈৱভূতাত্মসম্ভৱৈঃ ।
ক্লিশ্যমানঃ শতং ৱৰ্ষং দেহে দেহী তমোৱৃতঃ ॥ ২৪ ॥

প্ৰাণেন্দ্ৰিযমনোধৰ্মানাত্মন্যধ্যস্য নিৰ্গুণঃ ।
শেতে কামলৱান্ধ্যাযন্মমাহমিতি কৰ্মকৃত্ ॥ ২৫ ॥

যদাত্মানমৱিজ্ঞায ভগৱন্তং পৰং গুৰুম্ ।
পুৰুষস্তু ৱিষজ্জেত গুণেষু প্ৰকৃতেঃ স্ৱদৃক্ ॥ ২৬ ॥

গুণাভিমানী স তদা কৰ্মাণি কুৰুতেঽৱশঃ ।
শুক্লং কৃষ্ণং লোহিতং ৱা যথাকৰ্মাভিজাযতে ॥ ২৭ ॥

শুক্লাত্প্ৰকাশভূযিষ্ঠাঁল্লোকানাপ্নোতি কৰ্হিচিত্ ।
দুঃখোদৰ্কান্ ক্ৰিযাযাসাংস্তমঃশোকোত্কটান্ ক্ৱচিত্ ॥ ২৮ ॥

ক্ৱচিত্পুমান্ ক্ৱচিচ্চ স্ত্ৰী ক্ৱচিন্নোভযমন্ধধীঃ ।
দেৱো মনুষ্যস্তিৰ্যগ্ৱা যথাকৰ্মগুণং ভৱঃ ॥ ২৯ ॥

ক্ষুত্পৰীতো যথা দীনঃ সাৰমেযো গৃহং গৃহম্ ।
চৰন্ৱিন্দতি যদ্দিষ্টং দণ্ডমোদনমেৱ ৱা ॥ ৩০ ॥

তথা কামাশযো জীৱ উচ্চাৱচপথা ভ্ৰমন্ ।
উপৰ্যধো ৱা মধ্যে ৱা যাতি দিষ্টং প্ৰিযাপ্ৰিযম্ ॥ ৩১ ॥

দুঃখেষ্ৱেকতৰেণাপি দৈৱভূতাত্মহেতুষু ।
জীৱস্য ন ৱ্যৱচ্ছেদঃ স্যাচ্চেত্তত্তত্প্ৰতিক্ৰিযা ॥ ৩২ ॥

যথা হি পুৰুষো ভাৰং শিৰসা গুৰুমুদ্ৱহন্ ।
তং স্কন্ধেন স আধত্তে তথা সৰ্ৱাঃ প্ৰতিক্ৰিযাঃ ॥ ৩৩ ॥

নৈকান্ততঃ প্ৰতীকাৰঃ কৰ্মণাং কৰ্ম কেৱলম্ ।
দ্ৱযং হ্যৱিদ্যোপসৃতং স্ৱপ্নে স্ৱপ্ন ইৱানঘ ॥ ৩৪ ॥

অৰ্থে হ্যৱিদ্যমানেঽপি সংসৃতিৰ্ন নিৱৰ্ততে ।
মনসা লিঙ্গৰূপেণ স্ৱপ্নে ৱিচৰতো যথা ॥ ৩৫ ॥

অথাত্মনোঽৰ্থভূতস্য যতোঽনৰ্থপৰম্পৰা ।
সংসৃতিস্তদ্ৱযৱচ্ছেদো ভক্ত্যা পৰমযা গুৰৌ ॥ ৩৬ ॥

ৱাসুদেৱে ভগৱতি ভক্তিযোগঃ সমাহিতঃ ।
সধ্ৰীচীনেন ৱৈৰাগ্যং জ্ঞানং চ জনযিষ্যতি ॥ ৩৭ ॥

সোঽচিৰাদেৱ ৰাজৰ্ষে স্যাদচ্যুতকথাশ্ৰযঃ ।
শৃণ্ৱতঃ শ্ৰদ্দধানস্য নিত্যদা স্যাদধীযতঃ ॥ ৩৮ ॥

যত্ৰ ভাগৱতা ৰাজন্ সাধৱো ৱিশদাশযাঃ ।
ভগৱদ্গুণানুকথনশ্ৰৱণৱ্যগ্ৰচেতসঃ ॥ ৩৯ ॥

তস্মিন্মহন্মুখৰিতা মধুভিচ্চৰিত্ৰ-
পীযূষশেষসৰিতঃ পৰিতঃ স্ৰৱন্তি ।
তা যে পিবন্ত্যৱিতৃষো নৃপ গাঢকৰ্ণৈ-
স্তান্ন স্পৃশন্ত্যশনতৃড্ভযশোকমোহাঃ ॥ ৪০ ॥

এতৈৰুপদ্ৰুতো নিত্যং জীৱলোকঃ স্ৱভাৱজৈঃ ।
ন কৰোতি হৰেৰ্নূনং কথামৃতনিধৌ ৰতিম্ ॥ ৪১ ॥

প্ৰজাপতিপতিঃ সাক্ষাদ্ভগৱান্ গিৰিশো মনুঃ ।
দক্ষাদযঃ প্ৰজাধ্যক্ষা নৈষ্ঠিকাঃ সনকাদযঃ ॥ ৪২ ॥

মৰীচিৰত্ৰ্যঙ্গিৰসৌ পুলস্ত্যঃ পুলহঃ ক্ৰতুঃ ।
ভৃগুৰ্ৱসিষ্ঠ ইত্যেতে মদন্তা ব্ৰহ্মৱাদিনঃ ॥ ৪৩ ॥

অদ্যাপি ৱাচস্পতযস্তপোৱিদ্যাসমাধিভিঃ ।
পশ্যন্তোঽপি ন পশ্যন্তি পশ্যন্তং পৰমেশ্ৱৰম্ ॥ ৪৪ ॥

শব্দব্ৰহ্মণি দুষ্পাৰে চৰন্ত উৰুৱিস্তৰে ।
মন্ত্ৰলিঙ্গৈৰ্ৱ্যৱচ্ছিন্নং ভজন্তো ন ৱিদুঃ পৰম্ ॥ ৪৫ ॥

যদা যস্যানুগৃহ্ণাতি ভগৱানাত্মভাৱিতঃ ।
স জহাতি মতিং লোকে ৱেদে চ পৰিনিষ্ঠিতাম্ ॥ ৪৬ ॥

তস্মাত্কৰ্মসু বৰ্হিষ্মন্নজ্ঞানাদৰ্থকাশিষু ।
মাৰ্থদৃষ্টিং কৃথাঃ শ্ৰোত্ৰস্পৰ্শিষ্ৱস্পৃষ্টৱস্তুষু ॥ ৪৭ ॥

স্ৱং লোকং ন ৱিদুস্তে ৱৈ যত্ৰ দেৱো জনাৰ্দনঃ ।
আহুৰ্ধূম্ৰধিযো ৱেদং সকৰ্মকমতদ্ৱিদঃ ॥ ৪৮ ॥

আস্তীৰ্য দৰ্ভৈঃ প্ৰাগগ্ৰৈঃ কাৰ্ত্স্ন্যেন ক্ষিতিমণ্ডলম্ ।
স্তব্ধো বৃহদ্ৱধান্মানী কৰ্ম নাৱৈষি যত্পৰম্ ।
তত্কৰ্ম হৰিতোষং যত্সা ৱিদ্যা তন্মতিৰ্যযা ॥ ৪৯ ॥

হৰিৰ্দেহভৃতামাত্মা স্ৱযং প্ৰকৃতিৰীশ্ৱৰঃ ।
তত্পাদমূলং শৰণং যতঃ ক্ষেমো নৃণামিহ ॥ ৫০ ॥

স ৱৈ প্ৰিযতমশ্চাত্মা যতো ন ভযমণ্ৱপি ।
ইতি ৱেদ স ৱৈ ৱিদ্ৱান্যো ৱিদ্ৱান্স গুৰুৰ্হৰিঃ ॥ ৫১ ॥

নাৰদ উৱাচ
প্ৰশ্ন এৱং হি সঞ্ছিন্নো ভৱতঃ পুৰুষৰ্ষভ ।
অত্ৰ মে ৱদতো গুহ্যং নিশাময সুনিশ্চিতম্ ॥ ৫২ ॥

ক্ষুদ্ৰং চৰং সুমনসাং শৰণে মিথিত্ৱা
ৰক্তং ষডঙ্ঘ্ৰিগণসামসু লুব্ধকৰ্ণম্ ।
অগ্ৰে ৱৃকানসুতৃপোঽৱিগণয্য যান্তং
পৃষ্ঠে মৃগং মৃগয লুব্ধকবাণভিন্নম্ ॥ ৫৩ ॥

সুমনঃসমধৰ্মণাং স্ত্ৰীণাং শৰণ আশ্ৰমে পুষ্পমধুগন্ধৱত্ক্ষুদ্ৰতমং কাম্যকৰ্মৱিপাকজং কামসুখলৱং জৈহ্ৱ্যৌপস্থ্যাদি ৱিচিন্ৱন্তং মিথুনীভূয তদভিনিৱেশিতমনসংষডঙ্ঘ্ৰিগণসামগীত ৱদতিমনোহৰৱনিতাদিজনালাপেষ্ৱতিতৰামতিপ্ৰলোভিতকৰ্ণমগ্ৰে ৱৃকযূথৱদাত্মন আযুৰ্হৰতোঽহোৰাত্ৰান্তান্ কাললৱৱিশেষানৱিগণয্য গৃহেষু ৱিহৰন্তং পৃষ্ঠত এৱ পৰোক্ষমনুপ্ৰৱৃত্তো লুব্ধকঃ কৃতান্তোঽন্তঃশৰেণ যমিহ পৰাৱিধ্যতি তমিমমাত্মানমহো ৰাজন্ ভিন্নহৃদযং দ্ৰষ্টুমৰ্হসীতি ॥ ৫৪ ॥

স ত্ৱং ৱিচক্ষ্য মৃগচেষ্টিতমাত্মনোঽন্ত-
শ্চিত্তং নিযচ্ছ হৃদি কৰ্ণধুনীং চ চিত্তে ।
জহ্যঙ্গনাশ্ৰমমসত্তমযূথগাথং
প্ৰীণীহি হংসশৰণং ৱিৰম ক্ৰমেণ ॥ ৫৫ ॥

ৰাজোৱাচ
শ্ৰুতমন্ৱীক্ষিতং ব্ৰহ্মন্ ভগৱান্ যদভাষত ।
নৈতজ্জানন্ত্যুপাধ্যাযাঃ কিং ন ব্ৰূযুৰ্ৱিদুৰ্যদি ॥ ৫৬ ॥

সংশযোঽত্ৰ তু মে ৱিপ্ৰ সঞ্ছিন্নস্তত্কৃতো মহান্ ।
ঋষযোঽপি হি মুহ্যন্তি যত্ৰ নেন্দ্ৰিযৱৃত্তযঃ ॥ ৫৭ ॥

কৰ্মাণ্যাৰভতে যেন পুমানিহ ৱিহায তম্ ।
অমুত্ৰান্যেন দেহেন জুষ্টানি স যদশ্নুতে ॥ ৫৮ ॥

ইতি ৱেদৱিদাং ৱাদঃ শ্ৰূযতে তত্ৰ তত্ৰ হ ।
কৰ্ম যত্ক্ৰিযতে প্ৰোক্তং পৰোক্ষং ন প্ৰকাশতে ॥ ৫৯ ॥

নাৰদ উৱাচ
যেনৈৱাৰভতে কৰ্ম তেনৈৱামুত্ৰ তত্পুমান্ ।
ভুঙ্ক্তে হ্যৱ্যৱধানেন লিঙ্গেন মনসা স্ৱযম্ ॥ ৬০ ॥

শযানমিমমুত্সৃজ্য শ্ৱসন্তং পুৰুষো যথা ।
কৰ্মাত্মন্যাহিতং ভুঙ্ক্তে তাদৃশেনেতৰেণ ৱা ॥ ৬১ ॥

মমৈতে মনসা যদ্যদসাৱহমিতি ব্ৰুৱন্ ।
গৃহ্ণীযাত্তত্পুমান্ ৰাদ্ধং কৰ্ম যেন পুনৰ্ভৱঃ ॥ ৬২ ॥

যথানুমীযতে চিত্তমুভযৈৰিন্দ্ৰিযেহিতৈঃ ।
এৱং প্ৰাগ্দেহজং কৰ্ম লক্ষ্যতে চিত্তৱৃত্তিভিঃ ॥ ৬৩ ॥

নানুভূতং ক্ৱ চানেন দেহেনাদৃষ্টমশ্ৰুতম্ ।
কদাচিদুপলভ্যেত যদ্ৰূপং যাদৃগাত্মনি ॥ ৬৪ ॥

তেনাস্য তাদৃশং ৰাজঁল্লিঙ্গিনো দেহসম্ভৱম্ ।
শ্ৰদ্ধত্স্ৱাননুভূতোঽৰ্থো ন মনঃ স্প্ৰষ্টুমৰ্হতি ॥ ৬৫ ॥

মন এৱ মনুষ্যস্য পূৰ্ৱৰূপাণি শংসতি ।
ভৱিষ্যতশ্চ ভদ্ৰং তে তথৈৱ ন ভৱিষ্যতঃ ॥ ৬৬ ॥

অদৃষ্টমশ্ৰুতং চাত্ৰ ক্ৱচিন্মনসি দৃশ্যতে ।
যথা তথানুমন্তৱ্যং দেশকালক্ৰিযাশ্ৰযম্ ॥ ৬৭ ॥

সৰ্ৱে ক্ৰমানুৰোধেন মনসীন্দ্ৰিযগোচৰাঃ ।
আযান্তি বহুশো যান্তি সৰ্ৱে সমনসো জনাঃ ॥ ৬৮ ॥

সত্ত্ৱৈকনিষ্ঠে মনসি ভগৱত্পাৰ্শ্ৱৱৰ্তিনি ।
তমশ্চন্দ্ৰমসীৱেদমুপৰজ্যাৱভাসতে ॥ ৬৯ ॥

নাহং মমেতি ভাৱোঽযং পুৰুষে ৱ্যৱধীযতে ।
যাৱদ্ বুদ্ধিমনোঽক্ষাৰ্থগুণৱ্যূহো হ্যনাদিমান্ ॥ ৭০ ॥

সুপ্তিমূৰ্চ্ছোপতাপেষু প্ৰাণাযনৱিঘাততঃ ।
নেহতেঽহমিতি জ্ঞানং মৃত্যুপ্ৰজ্ৱাৰযোৰপি ॥ ৭১ ॥

গৰ্ভে বাল্যেঽপ্যপৌষ্কল্যাদেকাদশৱিধং তদা ।
লিঙ্গং ন দৃশ্যতে যূনঃ কুহ্ৱাং চন্দ্ৰমসো যথা ॥ ৭২ ॥

অৰ্থে হ্যৱিদ্যমানেঽপি সংসৃতিৰ্ন নিৱৰ্ততে ।
ধ্যাযতো ৱিষযানস্য স্ৱপ্নেঽনৰ্থাগমো যথা ॥ ৭৩ ॥

এৱং পঞ্চৱিধং লিঙ্গং ত্ৰিৱৃত্ ষোডশ ৱিস্তৃতম্ ।
এষ চেতনযা যুক্তো জীৱ ইত্যভিধীযতে ॥ ৭৪ ॥

অনেন পুৰুষো দেহানুপাদত্তে ৱিমুঞ্চতি ।
হৰ্ষং শোকং ভযং দুঃখং সুখং চানেন ৱিন্দতি ॥ ৭৫ ॥

যথা তৃণজলূকেযং নাপযাত্যপযাতি চ ।
ন ত্যজেন্ম্ৰিযমাণোঽপি প্ৰাগ্দেহাভিমতিং জনঃ ॥ ৭৬ ॥

যাৱদন্যং ন ৱিন্দেত ৱ্যৱধানেন কৰ্মণাম্ ।
মন এৱ মনুষ্যেন্দ্ৰ ভূতানাং ভৱভাৱনম্ ॥ ৭৭ ॥

যদাক্ষৈশ্চৰিতান্ ধ্যাযন্ কৰ্মাণ্যাচিনুতেঽসকৃত্ ।
সতি কৰ্মণ্যৱিদ্যাযাং বন্ধঃ কৰ্মণ্যনাত্মনঃ ॥ ৭৮ ॥

অতস্তদপৱাদাৰ্থং ভজ সৰ্ৱাত্মনা হৰিম্ ।
পশ্যংস্তদাত্মকং ৱিশ্ৱং স্থিত্যুত্পত্ত্যপ্যযা যতঃ ॥ ৭৯ ॥

মৈত্ৰেয উৱাচ
ভাগৱতমুখ্যো ভগৱান্নাৰদো হংসযোৰ্গতিম্ ।
প্ৰদৰ্শ্য হ্যমুমামন্ত্ৰ্য সিদ্ধলোকং ততোঽগমত্ ॥ ৮০ ॥

প্ৰাচীনবৰ্হী ৰাজৰ্ষিঃ প্ৰজাসৰ্গাভিৰক্ষণে ।
আদিশ্য পুত্ৰানগমত্তপসে কপিলাশ্ৰমম্ ॥ ৮১ ॥

তত্ৰৈকাগ্ৰমনা ধীৰো গোৱিন্দচৰণাম্বুজম্ ।
ৱিমুক্তসঙ্গোঽনুভজন্ ভক্ত্যা তত্সাম্যতামগাত্ ॥ ৮২ ॥

এতদধ্যাত্মপাৰোক্ষ্যং গীতং দেৱৰ্ষিণানঘ ।
যঃ শ্ৰাৱযেদ্যঃ শৃণুযাত্স লিঙ্গেন ৱিমুচ্যতে ॥ ৮৩ ॥

এতন্মুকুন্দযশসা ভুৱনং পুনানং
দেৱৰ্ষিৱৰ্যমুখনিঃসৃতমাত্মশৌচম্ ।
যঃ কীৰ্ত্যমানমধিগচ্ছতি পাৰমেষ্ঠ্যং
নাস্মিন্ ভৱে ভ্ৰমতি মুক্তসমস্তবন্ধঃ ॥ ৮৪ ॥

অধ্যাত্মপাৰোক্ষ্যমিদং মযাধিগতমদ্ভুতম্ ।
এৱং স্ত্ৰিযাশ্ৰমঃ পুংসশ্ছিন্নোঽমুত্ৰ চ সংশযঃ ॥ ৮৫ ॥