ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൪.൨൯

പ്രാചീനബര്ഹിരുവാച
ഭഗവംസ്തേ വചോഽസ്മാഭിര്ന സമ്യഗവഗമ്യതേ ।
കവയസ്തദ്വിജാനന്തി ന വയം കര്മമോഹിതാഃ ॥ ൧ ॥

നാരദ ഉവാച
പുരുഷം പുരഞ്ജനം വിദ്യാദ്യദ് വ്യനക്ത്യാത്മനഃ പുരമ് ।
ഏകദ്വിത്രിചതുഷ്പാദം ബഹുപാദമപാദകമ് ॥ ൨ ॥

യോഽവിജ്ഞാതാഹൃതസ്തസ്യ പുരുഷസ്യ സഖേശ്വരഃ ।
യന്ന വിജ്ഞായതേ പുമ്ഭിര്നാമഭിര്വാ ക്രിയാഗുണൈഃ ॥ ൩ ॥

യദാ ജിഘൃക്ഷന് പുരുഷഃ കാര്ത്സ്ന്യേന പ്രകൃതേര്ഗുണാന് ।
നവദ്വാരം ദ്വിഹസ്താങ്ഘ്രി തത്രാമനുത സാധ്വിതി ॥ ൪ ॥

ബുദ്ധിം തു പ്രമദാം വിദ്യാന്മമാഹമിതി യത്കൃതമ് ।
യാമധിഷ്ഠായ ദേഹേഽസ്മിന് പുമാന് ഭുങ്ക്തേഽക്ഷഭിര്ഗുണാന് ॥ ൫ ॥

സഖായ ഇന്ദ്രിയഗണാ ജ്ഞാനം കര്മ ച യത്കൃതമ് ।
സഖ്യസ്തദ്വൃത്തയഃ പ്രാണഃ പഞ്ചവൃത്തിര്യഥോരഗഃ ॥ ൬ ॥

ബൃഹദ്ബലം മനോ വിദ്യാദുഭയേന്ദ്രിയനായകമ് ।
പഞ്ചാലാഃ പഞ്ച വിഷയാ യന്മധ്യേ നവഖം പുരമ് ॥ ൭ ॥

അക്ഷിണീ നാസികേ കര്ണൌ മുഖം ശിശ്നഗുദാവിതി ।
ദ്വേ ദ്വേ ദ്വാരൌ ബഹിര്യാതി യസ്തദിന്ദ്രിയസംയുതഃ ॥ ൮ ॥

അക്ഷിണീ നാസികേ ആസ്യമിതി പഞ്ചപുരഃ കൃതാഃ ।
ദക്ഷിണാ ദക്ഷിണഃ കര്ണ ഉത്തരാ ചോത്തരഃ സ്മൃതഃ ।
പശ്ചിമേ ഇത്യധോദ്വാരൌ ഗുദം ശിശ്നമിഹോച്യതേ ॥ ൯ ॥

ഖദ്യോതാവിര്മുഖീ ചാത്ര നേത്രേ ഏകത്ര നിര്മിതേ ।
രൂപം വിഭ്രാജിതം താഭ്യാം വിചഷ്ടേ ചക്ഷുഷേശ്വരഃ ॥ ൧൦ ॥

നലിനീ നാലിനീ നാസേ ഗന്ധഃ സൌരഭ ഉച്യതേ ।
ഘ്രാണോഽവധൂതോ മുഖ്യാസ്യം വിപണോ വാഗ്രസവിദ്രസഃ ॥ ൧൧ ॥

ആപണോ വ്യവഹാരോഽത്ര ചിത്രമന്ധോ ബഹൂദനമ് ।
പിതൃഹൂര്ദക്ഷിണഃ കര്ണ ഉത്തരോ ദേവഹൂഃ സ്മൃതഃ ॥ ൧൨ ॥

പ്രവൃത്തം ച നിവൃത്തം ച ശാസ്ത്രം പഞ്ചാലസംജ്ഞിതമ് ।
പിതൃയാനം ദേവയാനം ശ്രോത്രാച്ഛ്രുതധരാദ്വ്രജേത് ॥ ൧൩ ॥

ആസുരീ മേഢ്രമര്വാഗ്ദ്വാര്വ്യവായോ ഗ്രാമിണാം രതിഃ ।
ഉപസ്ഥോ ദുര്മദഃ പ്രോക്തോ നിഋര്തിര്ഗുദ ഉച്യതേ ॥ ൧൪ ॥

വൈശസം നരകം പായുര്ലുബ്ധകോഽന്ധൌ തു മേ ശൃണു ।
ഹസ്തപാദൌ പുമാംസ്താഭ്യാം യുക്തോ യാതി കരോതി ച ॥ ൧൫ ॥

അന്തഃപുരം ച ഹൃദയം വിഷൂചിര്മന ഉച്യതേ ।
തത്ര മോഹം പ്രസാദം വാ ഹര്ഷം പ്രാപ്നോതി തദ്ഗുണൈഃ ॥ ൧൬ ॥

യഥാ യഥാ വിക്രിയതേ ഗുണാക്തോ വികരോതി വാ ।
തഥാ തഥോപദ്രഷ്ടാത്മാ തദ്വൃത്തീരനുകാര്യതേ ॥ ൧൭ ॥

ദേഹോ രഥസ്ത്വിന്ദ്രിയാശ്വഃ സംവത്സരരയോഽഗതിഃ ।
ദ്വികര്മചക്രസ്ത്രിഗുണധ്വജഃ പഞ്ചാസുബന്ധുരഃ ॥ ൧൮ ॥

മനോരശ്മിര്ബുദ്ധിസൂതോ ഹൃന്നീഡോ ദ്വന്ദ്വകൂബരഃ ।
പഞ്ചേന്ദ്രിയാര്ഥപ്രക്ഷേപഃ സപ്തധാതുവരൂഥകഃ ॥ ൧൯ ॥

ആകൂതിര്വിക്രമോ ബാഹ്യോ മൃഗതൃഷ്ണാം പ്രധാവതി ।
ഏകാദശേന്ദ്രിയചമൂഃ പഞ്ചസൂനാവിനോദകൃത് ॥ ൨൦ ॥

സംവത്സരശ്ചണ്ഡവേഗഃ കാലോ യേനോപലക്ഷിതഃ ।
തസ്യാഹാനീഹ ഗന്ധര്വാ ഗന്ധര്വ്യോ രാത്രയഃ സ്മൃതാഃ ।
ഹരന്ത്യായുഃ പരിക്രാന്ത്യാ ഷഷ്ട്യുത്തരശതത്രയമ് ॥ ൨൧ ॥

കാലകന്യാ ജരാ സാക്ഷാല്ലോകസ്താം നാഭിനന്ദതി ।
സ്വസാരം ജഗൃഹേ മൃത്യുഃ ക്ഷയായ യവനേശ്വരഃ ॥ ൨൨ ॥

ആധയോ വ്യാധയസ്തസ്യ സൈനികാ യവനാശ്ചരാഃ ।
ഭൂതോപസര്ഗാശുരയഃ പ്രജ്വാരോ ദ്വിവിധോ ജ്വരഃ ॥ ൨൩ ॥

ഏവം ബഹുവിധൈര്ദുഃഖൈര്ദൈവഭൂതാത്മസമ്ഭവൈഃ ।
ക്ലിശ്യമാനഃ ശതം വര്ഷം ദേഹേ ദേഹീ തമോവൃതഃ ॥ ൨൪ ॥

പ്രാണേന്ദ്രിയമനോധര്മാനാത്മന്യധ്യസ്യ നിര്ഗുണഃ ।
ശേതേ കാമലവാന്ധ്യായന്മമാഹമിതി കര്മകൃത് ॥ ൨൫ ॥

യദാത്മാനമവിജ്ഞായ ഭഗവന്തം പരം ഗുരുമ് ।
പുരുഷസ്തു വിഷജ്ജേത ഗുണേഷു പ്രകൃതേഃ സ്വദൃക് ॥ ൨൬ ॥

ഗുണാഭിമാനീ സ തദാ കര്മാണി കുരുതേഽവശഃ ।
ശുക്ലം കൃഷ്ണം ലോഹിതം വാ യഥാകര്മാഭിജായതേ ॥ ൨൭ ॥

ശുക്ലാത്പ്രകാശഭൂയിഷ്ഠാഁല്ലോകാനാപ്നോതി കര്ഹിചിത് ।
ദുഃഖോദര്കാന് ക്രിയായാസാംസ്തമഃശോകോത്കടാന് ക്വചിത് ॥ ൨൮ ॥

ക്വചിത്പുമാന് ക്വചിച്ച സ്ത്രീ ക്വചിന്നോഭയമന്ധധീഃ ।
ദേവോ മനുഷ്യസ്തിര്യഗ്വാ യഥാകര്മഗുണം ഭവഃ ॥ ൨൯ ॥

ക്ഷുത്പരീതോ യഥാ ദീനഃ സാരമേയോ ഗൃഹം ഗൃഹമ് ।
ചരന്വിന്ദതി യദ്ദിഷ്ടം ദണ്ഡമോദനമേവ വാ ॥ ൩൦ ॥

തഥാ കാമാശയോ ജീവ ഉച്ചാവചപഥാ ഭ്രമന് ।
ഉപര്യധോ വാ മധ്യേ വാ യാതി ദിഷ്ടം പ്രിയാപ്രിയമ് ॥ ൩൧ ॥

ദുഃഖേഷ്വേകതരേണാപി ദൈവഭൂതാത്മഹേതുഷു ।
ജീവസ്യ ന വ്യവച്ഛേദഃ സ്യാച്ചേത്തത്തത്പ്രതിക്രിയാ ॥ ൩൨ ॥

യഥാ ഹി പുരുഷോ ഭാരം ശിരസാ ഗുരുമുദ്വഹന് ।
തം സ്കന്ധേന സ ആധത്തേ തഥാ സര്വാഃ പ്രതിക്രിയാഃ ॥ ൩൩ ॥

നൈകാന്തതഃ പ്രതീകാരഃ കര്മണാം കര്മ കേവലമ് ।
ദ്വയം ഹ്യവിദ്യോപസൃതം സ്വപ്നേ സ്വപ്ന ഇവാനഘ ॥ ൩൪ ॥

അര്ഥേ ഹ്യവിദ്യമാനേഽപി സംസൃതിര്ന നിവര്തതേ ।
മനസാ ലിങ്ഗരൂപേണ സ്വപ്നേ വിചരതോ യഥാ ॥ ൩൫ ॥

അഥാത്മനോഽര്ഥഭൂതസ്യ യതോഽനര്ഥപരമ്പരാ ।
സംസൃതിസ്തദ്വയവച്ഛേദോ ഭക്ത്യാ പരമയാ ഗുരൌ ॥ ൩൬ ॥

വാസുദേവേ ഭഗവതി ഭക്തിയോഗഃ സമാഹിതഃ ।
സധ്രീചീനേന വൈരാഗ്യം ജ്ഞാനം ച ജനയിഷ്യതി ॥ ൩൭ ॥

സോഽചിരാദേവ രാജര്ഷേ സ്യാദച്യുതകഥാശ്രയഃ ।
ശൃണ്വതഃ ശ്രദ്ദധാനസ്യ നിത്യദാ സ്യാദധീയതഃ ॥ ൩൮ ॥

യത്ര ഭാഗവതാ രാജന് സാധവോ വിശദാശയാഃ ।
ഭഗവദ്ഗുണാനുകഥനശ്രവണവ്യഗ്രചേതസഃ ॥ ൩൯ ॥

തസ്മിന്മഹന്മുഖരിതാ മധുഭിച്ചരിത്ര-
പീയൂഷശേഷസരിതഃ പരിതഃ സ്രവന്തി ।
താ യേ പിബന്ത്യവിതൃഷോ നൃപ ഗാഢകര്ണൈ-
സ്താന്ന സ്പൃശന്ത്യശനതൃഡ്ഭയശോകമോഹാഃ ॥ ൪൦ ॥

ഏതൈരുപദ്രുതോ നിത്യം ജീവലോകഃ സ്വഭാവജൈഃ ।
ന കരോതി ഹരേര്നൂനം കഥാമൃതനിധൌ രതിമ് ॥ ൪൧ ॥

പ്രജാപതിപതിഃ സാക്ഷാദ്ഭഗവാന് ഗിരിശോ മനുഃ ।
ദക്ഷാദയഃ പ്രജാധ്യക്ഷാ നൈഷ്ഠികാഃ സനകാദയഃ ॥ ൪൨ ॥

മരീചിരത്ര്യങ്ഗിരസൌ പുലസ്ത്യഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ ।
ഭൃഗുര്വസിഷ്ഠ ഇത്യേതേ മദന്താ ബ്രഹ്മവാദിനഃ ॥ ൪൩ ॥

അദ്യാപി വാചസ്പതയസ്തപോവിദ്യാസമാധിഭിഃ ।
പശ്യന്തോഽപി ന പശ്യന്തി പശ്യന്തം പരമേശ്വരമ് ॥ ൪൪ ॥

ശബ്ദബ്രഹ്മണി ദുഷ്പാരേ ചരന്ത ഉരുവിസ്തരേ ।
മന്ത്രലിങ്ഗൈര്വ്യവച്ഛിന്നം ഭജന്തോ ന വിദുഃ പരമ് ॥ ൪൫ ॥

യദാ യസ്യാനുഗൃഹ്ണാതി ഭഗവാനാത്മഭാവിതഃ ।
സ ജഹാതി മതിം ലോകേ വേദേ ച പരിനിഷ്ഠിതാമ് ॥ ൪൬ ॥

തസ്മാത്കര്മസു ബര്ഹിഷ്മന്നജ്ഞാനാദര്ഥകാശിഷു ।
മാര്ഥദൃഷ്ടിം കൃഥാഃ ശ്രോത്രസ്പര്ശിഷ്വസ്പൃഷ്ടവസ്തുഷു ॥ ൪൭ ॥

സ്വം ലോകം ന വിദുസ്തേ വൈ യത്ര ദേവോ ജനാര്ദനഃ ।
ആഹുര്ധൂമ്രധിയോ വേദം സകര്മകമതദ്വിദഃ ॥ ൪൮ ॥

ആസ്തീര്യ ദര്ഭൈഃ പ്രാഗഗ്രൈഃ കാര്ത്സ്ന്യേന ക്ഷിതിമണ്ഡലമ് ।
സ്തബ്ധോ ബൃഹദ്വധാന്മാനീ കര്മ നാവൈഷി യത്പരമ് ।
തത്കര്മ ഹരിതോഷം യത്സാ വിദ്യാ തന്മതിര്യയാ ॥ ൪൯ ॥

ഹരിര്ദേഹഭൃതാമാത്മാ സ്വയം പ്രകൃതിരീശ്വരഃ ।
തത്പാദമൂലം ശരണം യതഃ ക്ഷേമോ നൃണാമിഹ ॥ ൫൦ ॥

സ വൈ പ്രിയതമശ്ചാത്മാ യതോ ന ഭയമണ്വപി ।
ഇതി വേദ സ വൈ വിദ്വാന്യോ വിദ്വാന്സ ഗുരുര്ഹരിഃ ॥ ൫൧ ॥

നാരദ ഉവാച
പ്രശ്ന ഏവം ഹി സഞ്ഛിന്നോ ഭവതഃ പുരുഷര്ഷഭ ।
അത്ര മേ വദതോ ഗുഹ്യം നിശാമയ സുനിശ്ചിതമ് ॥ ൫൨ ॥

ക്ഷുദ്രം ചരം സുമനസാം ശരണേ മിഥിത്വാ
രക്തം ഷഡങ്ഘ്രിഗണസാമസു ലുബ്ധകര്ണമ് ।
അഗ്രേ വൃകാനസുതൃപോഽവിഗണയ്യ യാന്തം
പൃഷ്ഠേ മൃഗം മൃഗയ ലുബ്ധകബാണഭിന്നമ് ॥ ൫൩ ॥

സുമനഃസമധര്മണാം സ്ത്രീണാം ശരണ ആശ്രമേ പുഷ്പമധുഗന്ധവത്ക്ഷുദ്രതമം കാമ്യകര്മവിപാകജം കാമസുഖലവം ജൈഹ്വ്യൌപസ്ഥ്യാദി വിചിന്വന്തം മിഥുനീഭൂയ തദഭിനിവേശിതമനസംഷഡങ്ഘ്രിഗണസാമഗീത വദതിമനോഹരവനിതാദിജനാലാപേഷ്വതിതരാമതിപ്രലോഭിതകര്ണമഗ്രേ വൃകയൂഥവദാത്മന ആയുര്ഹരതോഽഹോരാത്രാന്താന് കാലലവവിശേഷാനവിഗണയ്യ ഗൃഹേഷു വിഹരന്തം പൃഷ്ഠത ഏവ പരോക്ഷമനുപ്രവൃത്തോ ലുബ്ധകഃ കൃതാന്തോഽന്തഃശരേണ യമിഹ പരാവിധ്യതി തമിമമാത്മാനമഹോ രാജന് ഭിന്നഹൃദയം ദ്രഷ്ടുമര്ഹസീതി ॥ ൫൪ ॥

സ ത്വം വിചക്ഷ്യ മൃഗചേഷ്ടിതമാത്മനോഽന്ത-
ശ്ചിത്തം നിയച്ഛ ഹൃദി കര്ണധുനീം ച ചിത്തേ ।
ജഹ്യങ്ഗനാശ്രമമസത്തമയൂഥഗാഥം
പ്രീണീഹി ഹംസശരണം വിരമ ക്രമേണ ॥ ൫൫ ॥

രാജോവാച
ശ്രുതമന്വീക്ഷിതം ബ്രഹ്മന് ഭഗവാന് യദഭാഷത ।
നൈതജ്ജാനന്ത്യുപാധ്യായാഃ കിം ന ബ്രൂയുര്വിദുര്യദി ॥ ൫൬ ॥

സംശയോഽത്ര തു മേ വിപ്ര സഞ്ഛിന്നസ്തത്കൃതോ മഹാന് ।
ഋഷയോഽപി ഹി മുഹ്യന്തി യത്ര നേന്ദ്രിയവൃത്തയഃ ॥ ൫൭ ॥

കര്മാണ്യാരഭതേ യേന പുമാനിഹ വിഹായ തമ് ।
അമുത്രാന്യേന ദേഹേന ജുഷ്ടാനി സ യദശ്നുതേ ॥ ൫൮ ॥

ഇതി വേദവിദാം വാദഃ ശ്രൂയതേ തത്ര തത്ര ഹ ।
കര്മ യത്ക്രിയതേ പ്രോക്തം പരോക്ഷം ന പ്രകാശതേ ॥ ൫൯ ॥

നാരദ ഉവാച
യേനൈവാരഭതേ കര്മ തേനൈവാമുത്ര തത്പുമാന് ।
ഭുങ്ക്തേ ഹ്യവ്യവധാനേന ലിങ്ഗേന മനസാ സ്വയമ് ॥ ൬൦ ॥

ശയാനമിമമുത്സൃജ്യ ശ്വസന്തം പുരുഷോ യഥാ ।
കര്മാത്മന്യാഹിതം ഭുങ്ക്തേ താദൃശേനേതരേണ വാ ॥ ൬൧ ॥

മമൈതേ മനസാ യദ്യദസാവഹമിതി ബ്രുവന് ।
ഗൃഹ്ണീയാത്തത്പുമാന് രാദ്ധം കര്മ യേന പുനര്ഭവഃ ॥ ൬൨ ॥

യഥാനുമീയതേ ചിത്തമുഭയൈരിന്ദ്രിയേഹിതൈഃ ।
ഏവം പ്രാഗ്ദേഹജം കര്മ ലക്ഷ്യതേ ചിത്തവൃത്തിഭിഃ ॥ ൬൩ ॥

നാനുഭൂതം ക്വ ചാനേന ദേഹേനാദൃഷ്ടമശ്രുതമ് ।
കദാചിദുപലഭ്യേത യദ്രൂപം യാദൃഗാത്മനി ॥ ൬൪ ॥

തേനാസ്യ താദൃശം രാജഁല്ലിങ്ഗിനോ ദേഹസമ്ഭവമ് ।
ശ്രദ്ധത്സ്വാനനുഭൂതോഽര്ഥോ ന മനഃ സ്പ്രഷ്ടുമര്ഹതി ॥ ൬൫ ॥

മന ഏവ മനുഷ്യസ്യ പൂര്വരൂപാണി ശംസതി ।
ഭവിഷ്യതശ്ച ഭദ്രം തേ തഥൈവ ന ഭവിഷ്യതഃ ॥ ൬൬ ॥

അദൃഷ്ടമശ്രുതം ചാത്ര ക്വചിന്മനസി ദൃശ്യതേ ।
യഥാ തഥാനുമന്തവ്യം ദേശകാലക്രിയാശ്രയമ് ॥ ൬൭ ॥

സര്വേ ക്രമാനുരോധേന മനസീന്ദ്രിയഗോചരാഃ ।
ആയാന്തി ബഹുശോ യാന്തി സര്വേ സമനസോ ജനാഃ ॥ ൬൮ ॥

സത്ത്വൈകനിഷ്ഠേ മനസി ഭഗവത്പാര്ശ്വവര്തിനി ।
തമശ്ചന്ദ്രമസീവേദമുപരജ്യാവഭാസതേ ॥ ൬൯ ॥

നാഹം മമേതി ഭാവോഽയം പുരുഷേ വ്യവധീയതേ ।
യാവദ് ബുദ്ധിമനോഽക്ഷാര്ഥഗുണവ്യൂഹോ ഹ്യനാദിമാന് ॥ ൭൦ ॥

സുപ്തിമൂര്ച്ഛോപതാപേഷു പ്രാണായനവിഘാതതഃ ।
നേഹതേഽഹമിതി ജ്ഞാനം മൃത്യുപ്രജ്വാരയോരപി ॥ ൭൧ ॥

ഗര്ഭേ ബാല്യേഽപ്യപൌഷ്കല്യാദേകാദശവിധം തദാ ।
ലിങ്ഗം ന ദൃശ്യതേ യൂനഃ കുഹ്വാം ചന്ദ്രമസോ യഥാ ॥ ൭൨ ॥

അര്ഥേ ഹ്യവിദ്യമാനേഽപി സംസൃതിര്ന നിവര്തതേ ।
ധ്യായതോ വിഷയാനസ്യ സ്വപ്നേഽനര്ഥാഗമോ യഥാ ॥ ൭൩ ॥

ഏവം പഞ്ചവിധം ലിങ്ഗം ത്രിവൃത് ഷോഡശ വിസ്തൃതമ് ।
ഏഷ ചേതനയാ യുക്തോ ജീവ ഇത്യഭിധീയതേ ॥ ൭൪ ॥

അനേന പുരുഷോ ദേഹാനുപാദത്തേ വിമുഞ്ചതി ।
ഹര്ഷം ശോകം ഭയം ദുഃഖം സുഖം ചാനേന വിന്ദതി ॥ ൭൫ ॥

യഥാ തൃണജലൂകേയം നാപയാത്യപയാതി ച ।
ന ത്യജേന്മ്രിയമാണോഽപി പ്രാഗ്ദേഹാഭിമതിം ജനഃ ॥ ൭൬ ॥

യാവദന്യം ന വിന്ദേത വ്യവധാനേന കര്മണാമ് ।
മന ഏവ മനുഷ്യേന്ദ്ര ഭൂതാനാം ഭവഭാവനമ് ॥ ൭൭ ॥

യദാക്ഷൈശ്ചരിതാന് ധ്യായന് കര്മാണ്യാചിനുതേഽസകൃത് ।
സതി കര്മണ്യവിദ്യായാം ബന്ധഃ കര്മണ്യനാത്മനഃ ॥ ൭൮ ॥

അതസ്തദപവാദാര്ഥം ഭജ സര്വാത്മനാ ഹരിമ് ।
പശ്യംസ്തദാത്മകം വിശ്വം സ്ഥിത്യുത്പത്ത്യപ്യയാ യതഃ ॥ ൭൯ ॥

മൈത്രേയ ഉവാച
ഭാഗവതമുഖ്യോ ഭഗവാന്നാരദോ ഹംസയോര്ഗതിമ് ।
പ്രദര്ശ്യ ഹ്യമുമാമന്ത്ര്യ സിദ്ധലോകം തതോഽഗമത് ॥ ൮൦ ॥

പ്രാചീനബര്ഹീ രാജര്ഷിഃ പ്രജാസര്ഗാഭിരക്ഷണേ ।
ആദിശ്യ പുത്രാനഗമത്തപസേ കപിലാശ്രമമ് ॥ ൮൧ ॥

തത്രൈകാഗ്രമനാ ധീരോ ഗോവിന്ദചരണാമ്ബുജമ് ।
വിമുക്തസങ്ഗോഽനുഭജന് ഭക്ത്യാ തത്സാമ്യതാമഗാത് ॥ ൮൨ ॥

ഏതദധ്യാത്മപാരോക്ഷ്യം ഗീതം ദേവര്ഷിണാനഘ ।
യഃ ശ്രാവയേദ്യഃ ശൃണുയാത്സ ലിങ്ഗേന വിമുച്യതേ ॥ ൮൩ ॥

ഏതന്മുകുന്ദയശസാ ഭുവനം പുനാനം
ദേവര്ഷിവര്യമുഖനിഃസൃതമാത്മശൌചമ് ।
യഃ കീര്ത്യമാനമധിഗച്ഛതി പാരമേഷ്ഠ്യം
നാസ്മിന് ഭവേ ഭ്രമതി മുക്തസമസ്തബന്ധഃ ॥ ൮൪ ॥

അധ്യാത്മപാരോക്ഷ്യമിദം മയാധിഗതമദ്ഭുതമ് ।
ഏവം സ്ത്രിയാശ്രമഃ പുംസശ്ഛിന്നോഽമുത്ര ച സംശയഃ ॥ ൮൫ ॥