ప్రాచీనబర్హిరువాచ
భగవంస్తే వచోఽస్మాభిర్న సమ్యగవగమ్యతే ।
కవయస్తద్విజానన్తి న వయం కర్మమోహితాః ॥ ౧ ॥
భగవంస్తే వచోఽస్మాభిర్న సమ్యగవగమ్యతే ।
కవయస్తద్విజానన్తి న వయం కర్మమోహితాః ॥ ౧ ॥
నారద ఉవాచ
పురుషం పురఞ్జనం విద్యాద్యద్ వ్యనక్త్యాత్మనః పురమ్ ।
ఏకద్విత్రిచతుష్పాదం బహుపాదమపాదకమ్ ॥ ౨ ॥
పురుషం పురఞ్జనం విద్యాద్యద్ వ్యనక్త్యాత్మనః పురమ్ ।
ఏకద్విత్రిచతుష్పాదం బహుపాదమపాదకమ్ ॥ ౨ ॥
యోఽవిజ్ఞాతాహృతస్తస్య పురుషస్య సఖేశ్వరః ।
యన్న విజ్ఞాయతే పుమ్భిర్నామభిర్వా క్రియాగుణైః ॥ ౩ ॥
యన్న విజ్ఞాయతే పుమ్భిర్నామభిర్వా క్రియాగుణైః ॥ ౩ ॥
యదా జిఘృక్షన్ పురుషః కార్త్స్న్యేన ప్రకృతేర్గుణాన్ ।
నవద్వారం ద్విహస్తాఙ్ఘ్రి తత్రామనుత సాధ్వితి ॥ ౪ ॥
నవద్వారం ద్విహస్తాఙ్ఘ్రి తత్రామనుత సాధ్వితి ॥ ౪ ॥
బుద్ధిం తు ప్రమదాం విద్యాన్మమాహమితి యత్కృతమ్ ।
యామధిష్ఠాయ దేహేఽస్మిన్ పుమాన్ భుఙ్క్తేఽక్షభిర్గుణాన్ ॥ ౫ ॥
యామధిష్ఠాయ దేహేఽస్మిన్ పుమాన్ భుఙ్క్తేఽక్షభిర్గుణాన్ ॥ ౫ ॥
సఖాయ ఇన్ద్రియగణా జ్ఞానం కర్మ చ యత్కృతమ్ ।
సఖ్యస్తద్వృత్తయః ప్రాణః పఞ్చవృత్తిర్యథోరగః ॥ ౬ ॥
సఖ్యస్తద్వృత్తయః ప్రాణః పఞ్చవృత్తిర్యథోరగః ॥ ౬ ॥
బృహద్బలం మనో విద్యాదుభయేన్ద్రియనాయకమ్ ।
పఞ్చాలాః పఞ్చ విషయా యన్మధ్యే నవఖం పురమ్ ॥ ౭ ॥
పఞ్చాలాః పఞ్చ విషయా యన్మధ్యే నవఖం పురమ్ ॥ ౭ ॥
అక్షిణీ నాసికే కర్ణౌ ముఖం శిశ్నగుదావితి ।
ద్వే ద్వే ద్వారౌ బహిర్యాతి యస్తదిన్ద్రియసంయుతః ॥ ౮ ॥
ద్వే ద్వే ద్వారౌ బహిర్యాతి యస్తదిన్ద్రియసంయుతః ॥ ౮ ॥
అక్షిణీ నాసికే ఆస్యమితి పఞ్చపురః కృతాః ।
దక్షిణా దక్షిణః కర్ణ ఉత్తరా చోత్తరః స్మృతః ।
పశ్చిమే ఇత్యధోద్వారౌ గుదం శిశ్నమిహోచ్యతే ॥ ౯ ॥
దక్షిణా దక్షిణః కర్ణ ఉత్తరా చోత్తరః స్మృతః ।
పశ్చిమే ఇత్యధోద్వారౌ గుదం శిశ్నమిహోచ్యతే ॥ ౯ ॥
ఖద్యోతావిర్ముఖీ చాత్ర నేత్రే ఏకత్ర నిర్మితే ।
రూపం విభ్రాజితం తాభ్యాం విచష్టే చక్షుషేశ్వరః ॥ ౧౦ ॥
రూపం విభ్రాజితం తాభ్యాం విచష్టే చక్షుషేశ్వరః ॥ ౧౦ ॥
నలినీ నాలినీ నాసే గన్ధః సౌరభ ఉచ్యతే ।
ఘ్రాణోఽవధూతో ముఖ్యాస్యం విపణో వాగ్రసవిద్రసః ॥ ౧౧ ॥
ఘ్రాణోఽవధూతో ముఖ్యాస్యం విపణో వాగ్రసవిద్రసః ॥ ౧౧ ॥
ఆపణో వ్యవహారోఽత్ర చిత్రమన్ధో బహూదనమ్ ।
పితృహూర్దక్షిణః కర్ణ ఉత్తరో దేవహూః స్మృతః ॥ ౧౨ ॥
పితృహూర్దక్షిణః కర్ణ ఉత్తరో దేవహూః స్మృతః ॥ ౧౨ ॥
ప్రవృత్తం చ నివృత్తం చ శాస్త్రం పఞ్చాలసంజ్ఞితమ్ ।
పితృయానం దేవయానం శ్రోత్రాచ్ఛ్రుతధరాద్వ్రజేత్ ॥ ౧౩ ॥
పితృయానం దేవయానం శ్రోత్రాచ్ఛ్రుతధరాద్వ్రజేత్ ॥ ౧౩ ॥
ఆసురీ మేఢ్రమర్వాగ్ద్వార్వ్యవాయో గ్రామిణాం రతిః ।
ఉపస్థో దుర్మదః ప్రోక్తో నిఋర్తిర్గుద ఉచ్యతే ॥ ౧౪ ॥
ఉపస్థో దుర్మదః ప్రోక్తో నిఋర్తిర్గుద ఉచ్యతే ॥ ౧౪ ॥
వైశసం నరకం పాయుర్లుబ్ధకోఽన్ధౌ తు మే శృణు ।
హస్తపాదౌ పుమాంస్తాభ్యాం యుక్తో యాతి కరోతి చ ॥ ౧౫ ॥
హస్తపాదౌ పుమాంస్తాభ్యాం యుక్తో యాతి కరోతి చ ॥ ౧౫ ॥
అన్తఃపురం చ హృదయం విషూచిర్మన ఉచ్యతే ।
తత్ర మోహం ప్రసాదం వా హర్షం ప్రాప్నోతి తద్గుణైః ॥ ౧౬ ॥
తత్ర మోహం ప్రసాదం వా హర్షం ప్రాప్నోతి తద్గుణైః ॥ ౧౬ ॥
యథా యథా విక్రియతే గుణాక్తో వికరోతి వా ।
తథా తథోపద్రష్టాత్మా తద్వృత్తీరనుకార్యతే ॥ ౧౭ ॥
తథా తథోపద్రష్టాత్మా తద్వృత్తీరనుకార్యతే ॥ ౧౭ ॥
దేహో రథస్త్విన్ద్రియాశ్వః సంవత్సరరయోఽగతిః ।
ద్వికర్మచక్రస్త్రిగుణధ్వజః పఞ్చాసుబన్ధురః ॥ ౧౮ ॥
ద్వికర్మచక్రస్త్రిగుణధ్వజః పఞ్చాసుబన్ధురః ॥ ౧౮ ॥
మనోరశ్మిర్బుద్ధిసూతో హృన్నీడో ద్వన్ద్వకూబరః ।
పఞ్చేన్ద్రియార్థప్రక్షేపః సప్తధాతువరూథకః ॥ ౧౯ ॥
పఞ్చేన్ద్రియార్థప్రక్షేపః సప్తధాతువరూథకః ॥ ౧౯ ॥
ఆకూతిర్విక్రమో బాహ్యో మృగతృష్ణాం ప్రధావతి ।
ఏకాదశేన్ద్రియచమూః పఞ్చసూనావినోదకృత్ ॥ ౨౦ ॥
ఏకాదశేన్ద్రియచమూః పఞ్చసూనావినోదకృత్ ॥ ౨౦ ॥
సంవత్సరశ్చణ్డవేగః కాలో యేనోపలక్షితః ।
తస్యాహానీహ గన్ధర్వా గన్ధర్వ్యో రాత్రయః స్మృతాః ।
హరన్త్యాయుః పరిక్రాన్త్యా షష్ట్యుత్తరశతత్రయమ్ ॥ ౨౧ ॥
తస్యాహానీహ గన్ధర్వా గన్ధర్వ్యో రాత్రయః స్మృతాః ।
హరన్త్యాయుః పరిక్రాన్త్యా షష్ట్యుత్తరశతత్రయమ్ ॥ ౨౧ ॥
కాలకన్యా జరా సాక్షాల్లోకస్తాం నాభినన్దతి ।
స్వసారం జగృహే మృత్యుః క్షయాయ యవనేశ్వరః ॥ ౨౨ ॥
స్వసారం జగృహే మృత్యుః క్షయాయ యవనేశ్వరః ॥ ౨౨ ॥
ఆధయో వ్యాధయస్తస్య సైనికా యవనాశ్చరాః ।
భూతోపసర్గాశురయః ప్రజ్వారో ద్వివిధో జ్వరః ॥ ౨౩ ॥
భూతోపసర్గాశురయః ప్రజ్వారో ద్వివిధో జ్వరః ॥ ౨౩ ॥
ఏవం బహువిధైర్దుఃఖైర్దైవభూతాత్మసమ్భవైః ।
క్లిశ్యమానః శతం వర్షం దేహే దేహీ తమోవృతః ॥ ౨౪ ॥
క్లిశ్యమానః శతం వర్షం దేహే దేహీ తమోవృతః ॥ ౨౪ ॥
ప్రాణేన్ద్రియమనోధర్మానాత్మన్యధ్యస్య నిర్గుణః ।
శేతే కామలవాన్ధ్యాయన్మమాహమితి కర్మకృత్ ॥ ౨౫ ॥
శేతే కామలవాన్ధ్యాయన్మమాహమితి కర్మకృత్ ॥ ౨౫ ॥
యదాత్మానమవిజ్ఞాయ భగవన్తం పరం గురుమ్ ।
పురుషస్తు విషజ్జేత గుణేషు ప్రకృతేః స్వదృక్ ॥ ౨౬ ॥
పురుషస్తు విషజ్జేత గుణేషు ప్రకృతేః స్వదృక్ ॥ ౨౬ ॥
గుణాభిమానీ స తదా కర్మాణి కురుతేఽవశః ।
శుక్లం కృష్ణం లోహితం వా యథాకర్మాభిజాయతే ॥ ౨౭ ॥
శుక్లం కృష్ణం లోహితం వా యథాకర్మాభిజాయతే ॥ ౨౭ ॥
శుక్లాత్ప్రకాశభూయిష్ఠాఁల్లోకానాప్నోతి కర్హిచిత్ ।
దుఃఖోదర్కాన్ క్రియాయాసాంస్తమఃశోకోత్కటాన్ క్వచిత్ ॥ ౨౮ ॥
దుఃఖోదర్కాన్ క్రియాయాసాంస్తమఃశోకోత్కటాన్ క్వచిత్ ॥ ౨౮ ॥
క్వచిత్పుమాన్ క్వచిచ్చ స్త్రీ క్వచిన్నోభయమన్ధధీః ।
దేవో మనుష్యస్తిర్యగ్వా యథాకర్మగుణం భవః ॥ ౨౯ ॥
దేవో మనుష్యస్తిర్యగ్వా యథాకర్మగుణం భవః ॥ ౨౯ ॥
క్షుత్పరీతో యథా దీనః సారమేయో గృహం గృహమ్ ।
చరన్విన్దతి యద్దిష్టం దణ్డమోదనమేవ వా ॥ ౩౦ ॥
చరన్విన్దతి యద్దిష్టం దణ్డమోదనమేవ వా ॥ ౩౦ ॥
తథా కామాశయో జీవ ఉచ్చావచపథా భ్రమన్ ।
ఉపర్యధో వా మధ్యే వా యాతి దిష్టం ప్రియాప్రియమ్ ॥ ౩౧ ॥
ఉపర్యధో వా మధ్యే వా యాతి దిష్టం ప్రియాప్రియమ్ ॥ ౩౧ ॥
దుఃఖేష్వేకతరేణాపి దైవభూతాత్మహేతుషు ।
జీవస్య న వ్యవచ్ఛేదః స్యాచ్చేత్తత్తత్ప్రతిక్రియా ॥ ౩౨ ॥
జీవస్య న వ్యవచ్ఛేదః స్యాచ్చేత్తత్తత్ప్రతిక్రియా ॥ ౩౨ ॥
యథా హి పురుషో భారం శిరసా గురుముద్వహన్ ।
తం స్కన్ధేన స ఆధత్తే తథా సర్వాః ప్రతిక్రియాః ॥ ౩౩ ॥
తం స్కన్ధేన స ఆధత్తే తథా సర్వాః ప్రతిక్రియాః ॥ ౩౩ ॥
నైకాన్తతః ప్రతీకారః కర్మణాం కర్మ కేవలమ్ ।
ద్వయం హ్యవిద్యోపసృతం స్వప్నే స్వప్న ఇవానఘ ॥ ౩౪ ॥
ద్వయం హ్యవిద్యోపసృతం స్వప్నే స్వప్న ఇవానఘ ॥ ౩౪ ॥
అర్థే హ్యవిద్యమానేఽపి సంసృతిర్న నివర్తతే ।
మనసా లిఙ్గరూపేణ స్వప్నే విచరతో యథా ॥ ౩౫ ॥
మనసా లిఙ్గరూపేణ స్వప్నే విచరతో యథా ॥ ౩౫ ॥
అథాత్మనోఽర్థభూతస్య యతోఽనర్థపరమ్పరా ।
సంసృతిస్తద్వయవచ్ఛేదో భక్త్యా పరమయా గురౌ ॥ ౩౬ ॥
సంసృతిస్తద్వయవచ్ఛేదో భక్త్యా పరమయా గురౌ ॥ ౩౬ ॥
వాసుదేవే భగవతి భక్తియోగః సమాహితః ।
సధ్రీచీనేన వైరాగ్యం జ్ఞానం చ జనయిష్యతి ॥ ౩౭ ॥
సధ్రీచీనేన వైరాగ్యం జ్ఞానం చ జనయిష్యతి ॥ ౩౭ ॥
సోఽచిరాదేవ రాజర్షే స్యాదచ్యుతకథాశ్రయః ।
శృణ్వతః శ్రద్దధానస్య నిత్యదా స్యాదధీయతః ॥ ౩౮ ॥
శృణ్వతః శ్రద్దధానస్య నిత్యదా స్యాదధీయతః ॥ ౩౮ ॥
యత్ర భాగవతా రాజన్ సాధవో విశదాశయాః ।
భగవద్గుణానుకథనశ్రవణవ్యగ్రచేతసః ॥ ౩౯ ॥
భగవద్గుణానుకథనశ్రవణవ్యగ్రచేతసః ॥ ౩౯ ॥
తస్మిన్మహన్ముఖరితా మధుభిచ్చరిత్ర-
పీయూషశేషసరితః పరితః స్రవన్తి ।
తా యే పిబన్త్యవితృషో నృప గాఢకర్ణై-
స్తాన్న స్పృశన్త్యశనతృడ్భయశోకమోహాః ॥ ౪౦ ॥
పీయూషశేషసరితః పరితః స్రవన్తి ।
తా యే పిబన్త్యవితృషో నృప గాఢకర్ణై-
స్తాన్న స్పృశన్త్యశనతృడ్భయశోకమోహాః ॥ ౪౦ ॥
ఏతైరుపద్రుతో నిత్యం జీవలోకః స్వభావజైః ।
న కరోతి హరేర్నూనం కథామృతనిధౌ రతిమ్ ॥ ౪౧ ॥
న కరోతి హరేర్నూనం కథామృతనిధౌ రతిమ్ ॥ ౪౧ ॥
ప్రజాపతిపతిః సాక్షాద్భగవాన్ గిరిశో మనుః ।
దక్షాదయః ప్రజాధ్యక్షా నైష్ఠికాః సనకాదయః ॥ ౪౨ ॥
దక్షాదయః ప్రజాధ్యక్షా నైష్ఠికాః సనకాదయః ॥ ౪౨ ॥
మరీచిరత్ర్యఙ్గిరసౌ పులస్త్యః పులహః క్రతుః ।
భృగుర్వసిష్ఠ ఇత్యేతే మదన్తా బ్రహ్మవాదినః ॥ ౪౩ ॥
భృగుర్వసిష్ఠ ఇత్యేతే మదన్తా బ్రహ్మవాదినః ॥ ౪౩ ॥
అద్యాపి వాచస్పతయస్తపోవిద్యాసమాధిభిః ।
పశ్యన్తోఽపి న పశ్యన్తి పశ్యన్తం పరమేశ్వరమ్ ॥ ౪౪ ॥
పశ్యన్తోఽపి న పశ్యన్తి పశ్యన్తం పరమేశ్వరమ్ ॥ ౪౪ ॥
శబ్దబ్రహ్మణి దుష్పారే చరన్త ఉరువిస్తరే ।
మన్త్రలిఙ్గైర్వ్యవచ్ఛిన్నం భజన్తో న విదుః పరమ్ ॥ ౪౫ ॥
మన్త్రలిఙ్గైర్వ్యవచ్ఛిన్నం భజన్తో న విదుః పరమ్ ॥ ౪౫ ॥
యదా యస్యానుగృహ్ణాతి భగవానాత్మభావితః ।
స జహాతి మతిం లోకే వేదే చ పరినిష్ఠితామ్ ॥ ౪౬ ॥
స జహాతి మతిం లోకే వేదే చ పరినిష్ఠితామ్ ॥ ౪౬ ॥
తస్మాత్కర్మసు బర్హిష్మన్నజ్ఞానాదర్థకాశిషు ।
మార్థదృష్టిం కృథాః శ్రోత్రస్పర్శిష్వస్పృష్టవస్తుషు ॥ ౪౭ ॥
మార్థదృష్టిం కృథాః శ్రోత్రస్పర్శిష్వస్పృష్టవస్తుషు ॥ ౪౭ ॥
స్వం లోకం న విదుస్తే వై యత్ర దేవో జనార్దనః ।
ఆహుర్ధూమ్రధియో వేదం సకర్మకమతద్విదః ॥ ౪౮ ॥
ఆహుర్ధూమ్రధియో వేదం సకర్మకమతద్విదః ॥ ౪౮ ॥
ఆస్తీర్య దర్భైః ప్రాగగ్రైః కార్త్స్న్యేన క్షితిమణ్డలమ్ ।
స్తబ్ధో బృహద్వధాన్మానీ కర్మ నావైషి యత్పరమ్ ।
తత్కర్మ హరితోషం యత్సా విద్యా తన్మతిర్యయా ॥ ౪౯ ॥
స్తబ్ధో బృహద్వధాన్మానీ కర్మ నావైషి యత్పరమ్ ।
తత్కర్మ హరితోషం యత్సా విద్యా తన్మతిర్యయా ॥ ౪౯ ॥
హరిర్దేహభృతామాత్మా స్వయం ప్రకృతిరీశ్వరః ।
తత్పాదమూలం శరణం యతః క్షేమో నృణామిహ ॥ ౫౦ ॥
తత్పాదమూలం శరణం యతః క్షేమో నృణామిహ ॥ ౫౦ ॥
స వై ప్రియతమశ్చాత్మా యతో న భయమణ్వపి ।
ఇతి వేద స వై విద్వాన్యో విద్వాన్స గురుర్హరిః ॥ ౫౧ ॥
ఇతి వేద స వై విద్వాన్యో విద్వాన్స గురుర్హరిః ॥ ౫౧ ॥
నారద ఉవాచ
ప్రశ్న ఏవం హి సఞ్ఛిన్నో భవతః పురుషర్షభ ।
అత్ర మే వదతో గుహ్యం నిశామయ సునిశ్చితమ్ ॥ ౫౨ ॥
ప్రశ్న ఏవం హి సఞ్ఛిన్నో భవతః పురుషర్షభ ।
అత్ర మే వదతో గుహ్యం నిశామయ సునిశ్చితమ్ ॥ ౫౨ ॥
క్షుద్రం చరం సుమనసాం శరణే మిథిత్వా
రక్తం షడఙ్ఘ్రిగణసామసు లుబ్ధకర్ణమ్ ।
అగ్రే వృకానసుతృపోఽవిగణయ్య యాన్తం
పృష్ఠే మృగం మృగయ లుబ్ధకబాణభిన్నమ్ ॥ ౫౩ ॥
రక్తం షడఙ్ఘ్రిగణసామసు లుబ్ధకర్ణమ్ ।
అగ్రే వృకానసుతృపోఽవిగణయ్య యాన్తం
పృష్ఠే మృగం మృగయ లుబ్ధకబాణభిన్నమ్ ॥ ౫౩ ॥
సుమనఃసమధర్మణాం స్త్రీణాం శరణ ఆశ్రమే పుష్పమధుగన్ధవత్క్షుద్రతమం కామ్యకర్మవిపాకజం కామసుఖలవం జైహ్వ్యౌపస్థ్యాది విచిన్వన్తం మిథునీభూయ తదభినివేశితమనసంషడఙ్ఘ్రిగణసామగీత వదతిమనోహరవనితాదిజనాలాపేష్వతితరామతిప్రలోభితకర్ణమగ్రే వృకయూథవదాత్మన ఆయుర్హరతోఽహోరాత్రాన్తాన్ కాలలవవిశేషానవిగణయ్య గృహేషు విహరన్తం పృష్ఠత ఏవ పరోక్షమనుప్రవృత్తో లుబ్ధకః కృతాన్తోఽన్తఃశరేణ యమిహ పరావిధ్యతి తమిమమాత్మానమహో రాజన్ భిన్నహృదయం ద్రష్టుమర్హసీతి ॥ ౫౪ ॥
స త్వం విచక్ష్య మృగచేష్టితమాత్మనోఽన్త-
శ్చిత్తం నియచ్ఛ హృది కర్ణధునీం చ చిత్తే ।
జహ్యఙ్గనాశ్రమమసత్తమయూథగాథం
ప్రీణీహి హంసశరణం విరమ క్రమేణ ॥ ౫౫ ॥
శ్చిత్తం నియచ్ఛ హృది కర్ణధునీం చ చిత్తే ।
జహ్యఙ్గనాశ్రమమసత్తమయూథగాథం
ప్రీణీహి హంసశరణం విరమ క్రమేణ ॥ ౫౫ ॥
రాజోవాచ
శ్రుతమన్వీక్షితం బ్రహ్మన్ భగవాన్ యదభాషత ।
నైతజ్జానన్త్యుపాధ్యాయాః కిం న బ్రూయుర్విదుర్యది ॥ ౫౬ ॥
శ్రుతమన్వీక్షితం బ్రహ్మన్ భగవాన్ యదభాషత ।
నైతజ్జానన్త్యుపాధ్యాయాః కిం న బ్రూయుర్విదుర్యది ॥ ౫౬ ॥
సంశయోఽత్ర తు మే విప్ర సఞ్ఛిన్నస్తత్కృతో మహాన్ ।
ఋషయోఽపి హి ముహ్యన్తి యత్ర నేన్ద్రియవృత్తయః ॥ ౫౭ ॥
ఋషయోఽపి హి ముహ్యన్తి యత్ర నేన్ద్రియవృత్తయః ॥ ౫౭ ॥
కర్మాణ్యారభతే యేన పుమానిహ విహాయ తమ్ ।
అముత్రాన్యేన దేహేన జుష్టాని స యదశ్నుతే ॥ ౫౮ ॥
అముత్రాన్యేన దేహేన జుష్టాని స యదశ్నుతే ॥ ౫౮ ॥
ఇతి వేదవిదాం వాదః శ్రూయతే తత్ర తత్ర హ ।
కర్మ యత్క్రియతే ప్రోక్తం పరోక్షం న ప్రకాశతే ॥ ౫౯ ॥
కర్మ యత్క్రియతే ప్రోక్తం పరోక్షం న ప్రకాశతే ॥ ౫౯ ॥
నారద ఉవాచ
యేనైవారభతే కర్మ తేనైవాముత్ర తత్పుమాన్ ।
భుఙ్క్తే హ్యవ్యవధానేన లిఙ్గేన మనసా స్వయమ్ ॥ ౬౦ ॥
యేనైవారభతే కర్మ తేనైవాముత్ర తత్పుమాన్ ।
భుఙ్క్తే హ్యవ్యవధానేన లిఙ్గేన మనసా స్వయమ్ ॥ ౬౦ ॥
శయానమిమముత్సృజ్య శ్వసన్తం పురుషో యథా ।
కర్మాత్మన్యాహితం భుఙ్క్తే తాదృశేనేతరేణ వా ॥ ౬౧ ॥
కర్మాత్మన్యాహితం భుఙ్క్తే తాదృశేనేతరేణ వా ॥ ౬౧ ॥
మమైతే మనసా యద్యదసావహమితి బ్రువన్ ।
గృహ్ణీయాత్తత్పుమాన్ రాద్ధం కర్మ యేన పునర్భవః ॥ ౬౨ ॥
గృహ్ణీయాత్తత్పుమాన్ రాద్ధం కర్మ యేన పునర్భవః ॥ ౬౨ ॥
యథానుమీయతే చిత్తముభయైరిన్ద్రియేహితైః ।
ఏవం ప్రాగ్దేహజం కర్మ లక్ష్యతే చిత్తవృత్తిభిః ॥ ౬౩ ॥
ఏవం ప్రాగ్దేహజం కర్మ లక్ష్యతే చిత్తవృత్తిభిః ॥ ౬౩ ॥
నానుభూతం క్వ చానేన దేహేనాదృష్టమశ్రుతమ్ ।
కదాచిదుపలభ్యేత యద్రూపం యాదృగాత్మని ॥ ౬౪ ॥
కదాచిదుపలభ్యేత యద్రూపం యాదృగాత్మని ॥ ౬౪ ॥
తేనాస్య తాదృశం రాజఁల్లిఙ్గినో దేహసమ్భవమ్ ।
శ్రద్ధత్స్వాననుభూతోఽర్థో న మనః స్ప్రష్టుమర్హతి ॥ ౬౫ ॥
శ్రద్ధత్స్వాననుభూతోఽర్థో న మనః స్ప్రష్టుమర్హతి ॥ ౬౫ ॥
మన ఏవ మనుష్యస్య పూర్వరూపాణి శంసతి ।
భవిష్యతశ్చ భద్రం తే తథైవ న భవిష్యతః ॥ ౬౬ ॥
భవిష్యతశ్చ భద్రం తే తథైవ న భవిష్యతః ॥ ౬౬ ॥
అదృష్టమశ్రుతం చాత్ర క్వచిన్మనసి దృశ్యతే ।
యథా తథానుమన్తవ్యం దేశకాలక్రియాశ్రయమ్ ॥ ౬౭ ॥
యథా తథానుమన్తవ్యం దేశకాలక్రియాశ్రయమ్ ॥ ౬౭ ॥
సర్వే క్రమానురోధేన మనసీన్ద్రియగోచరాః ।
ఆయాన్తి బహుశో యాన్తి సర్వే సమనసో జనాః ॥ ౬౮ ॥
ఆయాన్తి బహుశో యాన్తి సర్వే సమనసో జనాః ॥ ౬౮ ॥
సత్త్వైకనిష్ఠే మనసి భగవత్పార్శ్వవర్తిని ।
తమశ్చన్ద్రమసీవేదముపరజ్యావభాసతే ॥ ౬౯ ॥
తమశ్చన్ద్రమసీవేదముపరజ్యావభాసతే ॥ ౬౯ ॥
నాహం మమేతి భావోఽయం పురుషే వ్యవధీయతే ।
యావద్ బుద్ధిమనోఽక్షార్థగుణవ్యూహో హ్యనాదిమాన్ ॥ ౭౦ ॥
యావద్ బుద్ధిమనోఽక్షార్థగుణవ్యూహో హ్యనాదిమాన్ ॥ ౭౦ ॥
సుప్తిమూర్చ్ఛోపతాపేషు ప్రాణాయనవిఘాతతః ।
నేహతేఽహమితి జ్ఞానం మృత్యుప్రజ్వారయోరపి ॥ ౭౧ ॥
నేహతేఽహమితి జ్ఞానం మృత్యుప్రజ్వారయోరపి ॥ ౭౧ ॥
గర్భే బాల్యేఽప్యపౌష్కల్యాదేకాదశవిధం తదా ।
లిఙ్గం న దృశ్యతే యూనః కుహ్వాం చన్ద్రమసో యథా ॥ ౭౨ ॥
లిఙ్గం న దృశ్యతే యూనః కుహ్వాం చన్ద్రమసో యథా ॥ ౭౨ ॥
అర్థే హ్యవిద్యమానేఽపి సంసృతిర్న నివర్తతే ।
ధ్యాయతో విషయానస్య స్వప్నేఽనర్థాగమో యథా ॥ ౭౩ ॥
ధ్యాయతో విషయానస్య స్వప్నేఽనర్థాగమో యథా ॥ ౭౩ ॥
ఏవం పఞ్చవిధం లిఙ్గం త్రివృత్ షోడశ విస్తృతమ్ ।
ఏష చేతనయా యుక్తో జీవ ఇత్యభిధీయతే ॥ ౭౪ ॥
ఏష చేతనయా యుక్తో జీవ ఇత్యభిధీయతే ॥ ౭౪ ॥
అనేన పురుషో దేహానుపాదత్తే విముఞ్చతి ।
హర్షం శోకం భయం దుఃఖం సుఖం చానేన విన్దతి ॥ ౭౫ ॥
హర్షం శోకం భయం దుఃఖం సుఖం చానేన విన్దతి ॥ ౭౫ ॥
యథా తృణజలూకేయం నాపయాత్యపయాతి చ ।
న త్యజేన్మ్రియమాణోఽపి ప్రాగ్దేహాభిమతిం జనః ॥ ౭౬ ॥
న త్యజేన్మ్రియమాణోఽపి ప్రాగ్దేహాభిమతిం జనః ॥ ౭౬ ॥
యావదన్యం న విన్దేత వ్యవధానేన కర్మణామ్ ।
మన ఏవ మనుష్యేన్ద్ర భూతానాం భవభావనమ్ ॥ ౭౭ ॥
మన ఏవ మనుష్యేన్ద్ర భూతానాం భవభావనమ్ ॥ ౭౭ ॥
యదాక్షైశ్చరితాన్ ధ్యాయన్ కర్మాణ్యాచినుతేఽసకృత్ ।
సతి కర్మణ్యవిద్యాయాం బన్ధః కర్మణ్యనాత్మనః ॥ ౭౮ ॥
సతి కర్మణ్యవిద్యాయాం బన్ధః కర్మణ్యనాత్మనః ॥ ౭౮ ॥
అతస్తదపవాదార్థం భజ సర్వాత్మనా హరిమ్ ।
పశ్యంస్తదాత్మకం విశ్వం స్థిత్యుత్పత్త్యప్యయా యతః ॥ ౭౯ ॥
పశ్యంస్తదాత్మకం విశ్వం స్థిత్యుత్పత్త్యప్యయా యతః ॥ ౭౯ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
భాగవతముఖ్యో భగవాన్నారదో హంసయోర్గతిమ్ ।
ప్రదర్శ్య హ్యముమామన్త్ర్య సిద్ధలోకం తతోఽగమత్ ॥ ౮౦ ॥
భాగవతముఖ్యో భగవాన్నారదో హంసయోర్గతిమ్ ।
ప్రదర్శ్య హ్యముమామన్త్ర్య సిద్ధలోకం తతోఽగమత్ ॥ ౮౦ ॥
ప్రాచీనబర్హీ రాజర్షిః ప్రజాసర్గాభిరక్షణే ।
ఆదిశ్య పుత్రానగమత్తపసే కపిలాశ్రమమ్ ॥ ౮౧ ॥
ఆదిశ్య పుత్రానగమత్తపసే కపిలాశ్రమమ్ ॥ ౮౧ ॥
తత్రైకాగ్రమనా ధీరో గోవిన్దచరణామ్బుజమ్ ।
విముక్తసఙ్గోఽనుభజన్ భక్త్యా తత్సామ్యతామగాత్ ॥ ౮౨ ॥
విముక్తసఙ్గోఽనుభజన్ భక్త్యా తత్సామ్యతామగాత్ ॥ ౮౨ ॥
ఏతదధ్యాత్మపారోక్ష్యం గీతం దేవర్షిణానఘ ।
యః శ్రావయేద్యః శృణుయాత్స లిఙ్గేన విముచ్యతే ॥ ౮౩ ॥
యః శ్రావయేద్యః శృణుయాత్స లిఙ్గేన విముచ్యతే ॥ ౮౩ ॥
ఏతన్ముకున్దయశసా భువనం పునానం
దేవర్షివర్యముఖనిఃసృతమాత్మశౌచమ్ ।
యః కీర్త్యమానమధిగచ్ఛతి పారమేష్ఠ్యం
నాస్మిన్ భవే భ్రమతి ముక్తసమస్తబన్ధః ॥ ౮౪ ॥
దేవర్షివర్యముఖనిఃసృతమాత్మశౌచమ్ ।
యః కీర్త్యమానమధిగచ్ఛతి పారమేష్ఠ్యం
నాస్మిన్ భవే భ్రమతి ముక్తసమస్తబన్ధః ॥ ౮౪ ॥
అధ్యాత్మపారోక్ష్యమిదం మయాధిగతమద్భుతమ్ ।
ఏవం స్త్రియాశ్రమః పుంసశ్ఛిన్నోఽముత్ర చ సంశయః ॥ ౮౫ ॥
ఏవం స్త్రియాశ్రమః పుంసశ్ఛిన్నోఽముత్ర చ సంశయః ॥ ౮౫ ॥