মৈত্ৰেয উৱাচ
এতাৱদুক্ত্ৱা ৱিৰৰাম শঙ্কৰঃ
পত্ন্যঙ্গনাশং হ্যুভযত্ৰ চিন্তযন্ ।
সুহৃদ্দিদৃক্ষুঃ পৰিশঙ্কিতা ভৱান্
নিষ্ক্ৰামতী নিৰ্ৱিশতী দ্ৱিধাস সা ॥ ১ ॥
এতাৱদুক্ত্ৱা ৱিৰৰাম শঙ্কৰঃ
পত্ন্যঙ্গনাশং হ্যুভযত্ৰ চিন্তযন্ ।
সুহৃদ্দিদৃক্ষুঃ পৰিশঙ্কিতা ভৱান্
নিষ্ক্ৰামতী নিৰ্ৱিশতী দ্ৱিধাস সা ॥ ১ ॥
সুহৃদ্দিদৃক্ষাপ্ৰতিঘাতদুৰ্মনাঃ
স্নেহাদ্ৰুদত্যশ্ৰুকলাতিৱিহ্ৱলা ।
ভৱং ভৱান্যপ্ৰতিপূৰুষং ৰুষা
প্ৰধক্ষ্যতীৱৈক্ষত জাতৱেপথুঃ ॥ ২ ॥
স্নেহাদ্ৰুদত্যশ্ৰুকলাতিৱিহ্ৱলা ।
ভৱং ভৱান্যপ্ৰতিপূৰুষং ৰুষা
প্ৰধক্ষ্যতীৱৈক্ষত জাতৱেপথুঃ ॥ ২ ॥
ততো ৱিনিঃশ্ৱস্য সতী ৱিহায তং
শোকেন ৰোষেণ চ দূযতা হৃদা ।
পিত্ৰোৰগাত্স্ত্ৰৈণৱিমূঢধীৰ্গৃহান্
প্ৰেম্ণাত্মনো যোঽৰ্ধমদাত্সতাং প্ৰিযঃ ॥ ৩ ॥
শোকেন ৰোষেণ চ দূযতা হৃদা ।
পিত্ৰোৰগাত্স্ত্ৰৈণৱিমূঢধীৰ্গৃহান্
প্ৰেম্ণাত্মনো যোঽৰ্ধমদাত্সতাং প্ৰিযঃ ॥ ৩ ॥
তামন্ৱগচ্ছন্ দ্ৰুতৱিক্ৰমাং সতীম্
একাং ত্ৰিনেত্ৰানুচৰাঃ সহস্ৰশঃ ।
সপাৰ্ষদযক্ষা মণিমন্মদাদযঃ
পুৰোৱৃষেন্দ্ৰাস্তৰসা গতৱ্যথাঃ ॥ ৪ ॥
একাং ত্ৰিনেত্ৰানুচৰাঃ সহস্ৰশঃ ।
সপাৰ্ষদযক্ষা মণিমন্মদাদযঃ
পুৰোৱৃষেন্দ্ৰাস্তৰসা গতৱ্যথাঃ ॥ ৪ ॥
তাং সাৰিকাকন্দুকদৰ্পণাম্বুজ
শ্ৱেতাতপত্ৰৱ্যজনস্ৰগাদিভিঃ ।
গীতাযনৈৰ্দুন্দুভিশঙ্খৱেণুভি-
ৰ্ৱৃষেন্দ্ৰমাৰোপ্য ৱিটঙ্কিতা যযুঃ ॥ ৫ ॥
শ্ৱেতাতপত্ৰৱ্যজনস্ৰগাদিভিঃ ।
গীতাযনৈৰ্দুন্দুভিশঙ্খৱেণুভি-
ৰ্ৱৃষেন্দ্ৰমাৰোপ্য ৱিটঙ্কিতা যযুঃ ॥ ৫ ॥
আব্ৰহ্মঘোষোৰ্জিতযজ্ঞৱৈশসং
ৱিপ্ৰৰ্ষিজুষ্টং ৱিবুধৈশ্চ সৰ্ৱশঃ ।
মৃদ্দাৰ্ৱযঃকাঞ্চনদৰ্ভচৰ্মভি-
ৰ্নিসৃষ্টভাণ্ডং যজনং সমাৱিশত্ ॥ ৬ ॥
ৱিপ্ৰৰ্ষিজুষ্টং ৱিবুধৈশ্চ সৰ্ৱশঃ ।
মৃদ্দাৰ্ৱযঃকাঞ্চনদৰ্ভচৰ্মভি-
ৰ্নিসৃষ্টভাণ্ডং যজনং সমাৱিশত্ ॥ ৬ ॥
তামাগতাং তত্ৰ ন কশ্চনাদ্ৰিযদ্
ৱিমানিতাং যজ্ঞকৃতো ভযাজ্জনঃ ।
ঋতে স্ৱসৃৰ্ৱৈ জননীং চ সাদৰাঃ
প্ৰেমাশ্ৰুকণ্ঠ্যঃ পৰিষস্ৱজুৰ্মুদা ॥ ৭ ॥
ৱিমানিতাং যজ্ঞকৃতো ভযাজ্জনঃ ।
ঋতে স্ৱসৃৰ্ৱৈ জননীং চ সাদৰাঃ
প্ৰেমাশ্ৰুকণ্ঠ্যঃ পৰিষস্ৱজুৰ্মুদা ॥ ৭ ॥
সৌদৰ্যসম্প্ৰশ্নসমৰ্থৱাৰ্তযা
মাত্ৰা চ মাতৃষ্ৱসৃভিশ্চ সাদৰম্ ।
দত্তাং সপৰ্যাং ৱৰমাসনং চ সা
নাদত্ত পিত্ৰাপ্ৰতিনন্দিতা সতী ॥ ৮ ॥
মাত্ৰা চ মাতৃষ্ৱসৃভিশ্চ সাদৰম্ ।
দত্তাং সপৰ্যাং ৱৰমাসনং চ সা
নাদত্ত পিত্ৰাপ্ৰতিনন্দিতা সতী ॥ ৮ ॥
অৰুদ্ৰভাগং তমৱেক্ষ্য চাধ্ৱৰং
পিত্ৰা চ দেৱে কৃতহেলনং ৱিভৌ ।
অনাদৃতা যজ্ঞসদস্যধীশ্ৱৰী
চুকোপ লোকানিৱ ধক্ষ্যতী ৰুষা ॥ ৯ ॥
পিত্ৰা চ দেৱে কৃতহেলনং ৱিভৌ ।
অনাদৃতা যজ্ঞসদস্যধীশ্ৱৰী
চুকোপ লোকানিৱ ধক্ষ্যতী ৰুষা ॥ ৯ ॥
জগৰ্হ সামৰ্ষৱিপন্নযা গিৰা
শিৱদ্ৱিষং ধূমপথশ্ৰমস্মযম্ ।
স্ৱতেজসা ভূতগণান্সমুত্থিতান্
নিগৃহ্য দেৱী জগতোঽভিশৃণ্ৱতঃ ॥ ১০ ॥
শিৱদ্ৱিষং ধূমপথশ্ৰমস্মযম্ ।
স্ৱতেজসা ভূতগণান্সমুত্থিতান্
নিগৃহ্য দেৱী জগতোঽভিশৃণ্ৱতঃ ॥ ১০ ॥
দেৱ্যুৱাচ
ন যস্য লোকেঽস্ত্যতিশাযনঃ প্ৰিয-
স্তথাপ্ৰিযো দেহভৃতাং প্ৰিযাত্মনঃ ।
তস্মিন্সমস্তাত্মনি মুক্তৱৈৰকে
ঋতে ভৱন্তং কতমঃ প্ৰতীপযেত্ ॥ ১১ ॥
ন যস্য লোকেঽস্ত্যতিশাযনঃ প্ৰিয-
স্তথাপ্ৰিযো দেহভৃতাং প্ৰিযাত্মনঃ ।
তস্মিন্সমস্তাত্মনি মুক্তৱৈৰকে
ঋতে ভৱন্তং কতমঃ প্ৰতীপযেত্ ॥ ১১ ॥
দোষান্ পৰেষাং হি গুণেষু সাধৱো
গৃহ্ণন্তি কেচিন্ন ভৱাদৃশো দ্ৱিজ ।
গুণাংশ্চ ফল্গূন্ বহুলীকৰিষ্ণৱো
মহত্তমাস্তেষ্ৱৱিদদ্ভৱানঘম্ ॥ ১২ ॥
গৃহ্ণন্তি কেচিন্ন ভৱাদৃশো দ্ৱিজ ।
গুণাংশ্চ ফল্গূন্ বহুলীকৰিষ্ণৱো
মহত্তমাস্তেষ্ৱৱিদদ্ভৱানঘম্ ॥ ১২ ॥
নাশ্চৰ্যমেতদ্যদসত্সু সৰ্ৱদা
মহদ্ৱিনিন্দা কুণপাত্মৱাদিষু ।
সেৰ্ষ্যং মহাপূৰুষপাদপাংসুভি-
ৰ্নিৰস্ততেজঃসু তদেৱ শোভনম্ ॥ ১৩ ॥
মহদ্ৱিনিন্দা কুণপাত্মৱাদিষু ।
সেৰ্ষ্যং মহাপূৰুষপাদপাংসুভি-
ৰ্নিৰস্ততেজঃসু তদেৱ শোভনম্ ॥ ১৩ ॥
যদ্ৱযক্ষৰং নাম গিৰেৰিতং নৃণাং
সকৃত্প্ৰসঙ্গাদঘমাশু হন্তি তত্ ।
পৱিত্ৰকীৰ্তিং তমলঙ্ঘ্যশাসনং
ভৱানহো দ্ৱেষ্টি শিৱং শিৱেতৰঃ ॥ ১৪ ॥
সকৃত্প্ৰসঙ্গাদঘমাশু হন্তি তত্ ।
পৱিত্ৰকীৰ্তিং তমলঙ্ঘ্যশাসনং
ভৱানহো দ্ৱেষ্টি শিৱং শিৱেতৰঃ ॥ ১৪ ॥
যত্পাদপদ্মং মহতাং মনোঽলিভি-
ৰ্নিষেৱিতং ব্ৰহ্মৰসাসৱাৰ্থিভিঃ ।
লোকস্য যদ্ৱৰ্ষতি চাশিষোঽৰ্থিন-
স্তস্মৈ ভৱান্দ্ৰুহ্যতি ৱিশ্ৱবন্ধৱে ॥ ১৫ ॥
ৰ্নিষেৱিতং ব্ৰহ্মৰসাসৱাৰ্থিভিঃ ।
লোকস্য যদ্ৱৰ্ষতি চাশিষোঽৰ্থিন-
স্তস্মৈ ভৱান্দ্ৰুহ্যতি ৱিশ্ৱবন্ধৱে ॥ ১৫ ॥
কিং ৱা শিৱাখ্যমশিৱং ন ৱিদুস্ত্ৱদন্যে
ব্ৰহ্মাদযস্তমৱকীৰ্য জটাঃ শ্মশানে ।
তন্মাল্যভস্মনৃকপাল্যৱসত্পিশাচৈ-
ৰ্যে মূৰ্ধভিৰ্দধতি তচ্চৰণাৱসৃষ্টম্ ॥ ১৬ ॥
ব্ৰহ্মাদযস্তমৱকীৰ্য জটাঃ শ্মশানে ।
তন্মাল্যভস্মনৃকপাল্যৱসত্পিশাচৈ-
ৰ্যে মূৰ্ধভিৰ্দধতি তচ্চৰণাৱসৃষ্টম্ ॥ ১৬ ॥
কৰ্ণৌ পিধায নিৰযাদ্যদকল্প ঈশে
ধৰ্মাৱিতৰ্যসৃণিভিৰ্নৃভিৰস্যমানে ।
ছিন্দ্যাত্প্ৰসহ্য ৰুশতীমসতীং প্ৰভুশ্চে-
জ্জিহ্ৱামসূনপি ততো ৱিসৃজেত্স ধৰ্মঃ ॥ ১৭ ॥
ধৰ্মাৱিতৰ্যসৃণিভিৰ্নৃভিৰস্যমানে ।
ছিন্দ্যাত্প্ৰসহ্য ৰুশতীমসতীং প্ৰভুশ্চে-
জ্জিহ্ৱামসূনপি ততো ৱিসৃজেত্স ধৰ্মঃ ॥ ১৭ ॥
অতস্তৱোত্পন্নমিদং কলেৱৰং
ন ধাৰযিষ্যে শিতিকণ্ঠগৰ্হিণঃ ।
জগ্ধস্য মোহাদ্ধি ৱিশুদ্ধিমন্ধসো
জুগুপ্সিতস্যোদ্ধৰণং প্ৰচক্ষতে ॥ ১৮ ॥
ন ধাৰযিষ্যে শিতিকণ্ঠগৰ্হিণঃ ।
জগ্ধস্য মোহাদ্ধি ৱিশুদ্ধিমন্ধসো
জুগুপ্সিতস্যোদ্ধৰণং প্ৰচক্ষতে ॥ ১৮ ॥
ন ৱেদৱাদাননুৱৰ্ততে মতিঃ
স্ৱ এৱ লোকে ৰমতো মহামুনেঃ ।
যথা গতিৰ্দেৱমনুষ্যযোঃ পৃথক্
স্ৱ এৱ ধৰ্মে ন পৰং ক্ষিপেত্স্থিতঃ ॥ ১৯ ॥
স্ৱ এৱ লোকে ৰমতো মহামুনেঃ ।
যথা গতিৰ্দেৱমনুষ্যযোঃ পৃথক্
স্ৱ এৱ ধৰ্মে ন পৰং ক্ষিপেত্স্থিতঃ ॥ ১৯ ॥
কৰ্ম প্ৰৱৃত্তং চ নিৱৃত্তমপ্যৃতং
ৱেদে ৱিৱিচ্যোভযলিঙ্গমাশ্ৰিতম্ ।
ৱিৰোধি তদ্যৌগপদৈককৰ্তৰি
দ্ৱযং তথা ব্ৰহ্মণি কৰ্ম নৰ্চ্ছতি ॥ ২০ ॥
ৱেদে ৱিৱিচ্যোভযলিঙ্গমাশ্ৰিতম্ ।
ৱিৰোধি তদ্যৌগপদৈককৰ্তৰি
দ্ৱযং তথা ব্ৰহ্মণি কৰ্ম নৰ্চ্ছতি ॥ ২০ ॥
মা ৱঃ পদৱ্যঃ পিতৰস্মদাস্থিতা
যা যজ্ঞশালাসু ন ধূমৱৰ্ত্মভিঃ ।
তদন্নতৃপ্তৈৰসুভৃদ্ভিৰীডিতা
অৱ্যক্তলিঙ্গা অৱধূতসেৱিতাঃ ॥ ২১ ॥
যা যজ্ঞশালাসু ন ধূমৱৰ্ত্মভিঃ ।
তদন্নতৃপ্তৈৰসুভৃদ্ভিৰীডিতা
অৱ্যক্তলিঙ্গা অৱধূতসেৱিতাঃ ॥ ২১ ॥
নৈতেন দেহেন হৰে কৃতাগসো
দেহোদ্ভৱেনালমলং কুজন্মনা ।
ৱ্ৰীডা মমাভূত্কুজনপ্ৰসঙ্গত-
স্তজ্জন্ম ধিগ্যো মহতামৱদ্যকৃত্ ॥ ২২ ॥
দেহোদ্ভৱেনালমলং কুজন্মনা ।
ৱ্ৰীডা মমাভূত্কুজনপ্ৰসঙ্গত-
স্তজ্জন্ম ধিগ্যো মহতামৱদ্যকৃত্ ॥ ২২ ॥
গোত্ৰং ত্ৱদীযং ভগৱান্ৱৃষধ্ৱজো
দাক্ষাযণীত্যাহ যদা সুদুৰ্মনাঃ ।
ৱ্যপেতনৰ্মস্মিতমাশু তদাঽহং
ৱ্যুত্স্ৰক্ষ্য এতত্কুণপং ত্ৱদঙ্গজম্ ॥ ২৩ ॥
দাক্ষাযণীত্যাহ যদা সুদুৰ্মনাঃ ।
ৱ্যপেতনৰ্মস্মিতমাশু তদাঽহং
ৱ্যুত্স্ৰক্ষ্য এতত্কুণপং ত্ৱদঙ্গজম্ ॥ ২৩ ॥
মৈত্ৰেয উৱাচ
ইত্যধ্ৱৰে দক্ষমনূদ্য শত্ৰুহন্
ক্ষিতাৱুদীচীং নিষসাদ শান্তৱাক্ ।
স্পৃষ্ট্ৱা জলং পীতদুকূলসংৱৃতা
নিমীল্য দৃগ্যোগপথং সমাৱিশত্ ॥ ২৪ ॥
ইত্যধ্ৱৰে দক্ষমনূদ্য শত্ৰুহন্
ক্ষিতাৱুদীচীং নিষসাদ শান্তৱাক্ ।
স্পৃষ্ট্ৱা জলং পীতদুকূলসংৱৃতা
নিমীল্য দৃগ্যোগপথং সমাৱিশত্ ॥ ২৪ ॥
কৃত্ৱা সমানাৱনিলৌ জিতাসনা
সোদানমুত্থাপ্য চ নাভিচক্ৰতঃ ।
শনৈৰ্হৃদি স্থাপ্য ধিযোৰসি স্থিতং
কণ্ঠাদ্ভ্ৰুৱোৰ্মধ্যমনিন্দিতানযত্ ॥ ২৫ ॥
সোদানমুত্থাপ্য চ নাভিচক্ৰতঃ ।
শনৈৰ্হৃদি স্থাপ্য ধিযোৰসি স্থিতং
কণ্ঠাদ্ভ্ৰুৱোৰ্মধ্যমনিন্দিতানযত্ ॥ ২৫ ॥
এৱং স্ৱদেহং মহতাং মহীযসা
মুহুঃ সমাৰোপিতমঙ্কমাদৰাত্ ।
জিহাসতী দক্ষৰুষা মনস্ৱিনী
দধাৰ গাত্ৰেষ্ৱনিলাগ্নিধাৰণাম্ ॥ ২৬ ॥
মুহুঃ সমাৰোপিতমঙ্কমাদৰাত্ ।
জিহাসতী দক্ষৰুষা মনস্ৱিনী
দধাৰ গাত্ৰেষ্ৱনিলাগ্নিধাৰণাম্ ॥ ২৬ ॥
ততঃ স্ৱভৰ্তুশ্চৰণাম্বুজাসৱং
জগদ্গুৰোশ্চিন্তযতী ন চাপৰম্ ।
দদৰ্শ দেহো হতকল্মষঃ সতী
সদ্যঃ প্ৰজজ্ৱাল সমাধিজাগ্নিনা ॥ ২৭ ॥
জগদ্গুৰোশ্চিন্তযতী ন চাপৰম্ ।
দদৰ্শ দেহো হতকল্মষঃ সতী
সদ্যঃ প্ৰজজ্ৱাল সমাধিজাগ্নিনা ॥ ২৭ ॥
তত্পশ্যতাং খে ভুৱি চাদ্ভুতং মহদ্
হাহেতি ৱাদঃ সুমহানজাযত ।
হন্ত প্ৰিযা দৈৱতমস্য দেৱী
জহাৱসূন্ কেন সতী প্ৰকোপিতা ॥ ২৮ ॥
হাহেতি ৱাদঃ সুমহানজাযত ।
হন্ত প্ৰিযা দৈৱতমস্য দেৱী
জহাৱসূন্ কেন সতী প্ৰকোপিতা ॥ ২৮ ॥
অহো অনাত্ম্যং মহদস্য পশ্যত
প্ৰজাপতেৰ্যস্য চৰাচৰং প্ৰজাঃ ।
জহাৱসূন্ যদ্ৱিমতাত্মজা সতী
মনস্ৱিনী মানমভীক্ষ্ণমৰ্হতি ॥ ২৯ ॥
প্ৰজাপতেৰ্যস্য চৰাচৰং প্ৰজাঃ ।
জহাৱসূন্ যদ্ৱিমতাত্মজা সতী
মনস্ৱিনী মানমভীক্ষ্ণমৰ্হতি ॥ ২৯ ॥
সোঽযং দুৰ্মৰ্ষহৃদযো ব্ৰহ্মধ্ৰুক্ চ
লোকেঽপকীৰ্তিং মহতীমৱাপ্স্যতি ।
যদঙ্গজাং স্ৱাং পুৰুষদ্ৱিডুদ্যতাং
ন প্ৰত্যষেধন্মৃতযেঽপৰাধতঃ ॥ ৩০ ॥
লোকেঽপকীৰ্তিং মহতীমৱাপ্স্যতি ।
যদঙ্গজাং স্ৱাং পুৰুষদ্ৱিডুদ্যতাং
ন প্ৰত্যষেধন্মৃতযেঽপৰাধতঃ ॥ ৩০ ॥
ৱদত্যেৱং জনে সত্যা দৃষ্ট্ৱাসুত্যাগমদ্ভুতম্ ।
দক্ষং তত্পাৰ্ষদা হন্তুমুদতিষ্ঠন্নুদাযুধাঃ ॥ ৩১ ॥
দক্ষং তত্পাৰ্ষদা হন্তুমুদতিষ্ঠন্নুদাযুধাঃ ॥ ৩১ ॥
তেষামাপততাং ৱেগং নিশাম্য ভগৱান্ ভৃগুঃ ।
যজ্ঞঘ্নঘ্নেন যজুষা দক্ষিণাগ্নৌ জুহাৱ হ ॥ ৩২ ॥
যজ্ঞঘ্নঘ্নেন যজুষা দক্ষিণাগ্নৌ জুহাৱ হ ॥ ৩২ ॥
অধ্ৱৰ্যুণা হূযমানে দেৱা উত্পেতুৰোজসা ।
ঋভৱো নাম তপসা সোমং প্ৰাপ্তাঃ সহস্ৰশঃ ॥ ৩৩ ॥
ঋভৱো নাম তপসা সোমং প্ৰাপ্তাঃ সহস্ৰশঃ ॥ ৩৩ ॥
তৈৰলাতাযুধৈঃ সৰ্ৱে প্ৰমথাঃ সহগুহ্যকাঃ ।
হন্যমানা দিশো ভেজুৰুশদ্ভিৰ্ব্ৰহ্মতেজসা ॥ ৩৪ ॥
হন্যমানা দিশো ভেজুৰুশদ্ভিৰ্ব্ৰহ্মতেজসা ॥ ৩৪ ॥