మైత్రేయ ఉవాచ
ఏతావదుక్త్వా విరరామ శఙ్కరః
పత్న్యఙ్గనాశం హ్యుభయత్ర చిన్తయన్ ।
సుహృద్దిదృక్షుః పరిశఙ్కితా భవాన్
నిష్క్రామతీ నిర్విశతీ ద్విధాస సా ॥ ౧ ॥
ఏతావదుక్త్వా విరరామ శఙ్కరః
పత్న్యఙ్గనాశం హ్యుభయత్ర చిన్తయన్ ।
సుహృద్దిదృక్షుః పరిశఙ్కితా భవాన్
నిష్క్రామతీ నిర్విశతీ ద్విధాస సా ॥ ౧ ॥
సుహృద్దిదృక్షాప్రతిఘాతదుర్మనాః
స్నేహాద్రుదత్యశ్రుకలాతివిహ్వలా ।
భవం భవాన్యప్రతిపూరుషం రుషా
ప్రధక్ష్యతీవైక్షత జాతవేపథుః ॥ ౨ ॥
స్నేహాద్రుదత్యశ్రుకలాతివిహ్వలా ।
భవం భవాన్యప్రతిపూరుషం రుషా
ప్రధక్ష్యతీవైక్షత జాతవేపథుః ॥ ౨ ॥
తతో వినిఃశ్వస్య సతీ విహాయ తం
శోకేన రోషేణ చ దూయతా హృదా ।
పిత్రోరగాత్స్త్రైణవిమూఢధీర్గృహాన్
ప్రేమ్ణాత్మనో యోఽర్ధమదాత్సతాం ప్రియః ॥ ౩ ॥
శోకేన రోషేణ చ దూయతా హృదా ।
పిత్రోరగాత్స్త్రైణవిమూఢధీర్గృహాన్
ప్రేమ్ణాత్మనో యోఽర్ధమదాత్సతాం ప్రియః ॥ ౩ ॥
తామన్వగచ్ఛన్ ద్రుతవిక్రమాం సతీమ్
ఏకాం త్రినేత్రానుచరాః సహస్రశః ।
సపార్షదయక్షా మణిమన్మదాదయః
పురోవృషేన్ద్రాస్తరసా గతవ్యథాః ॥ ౪ ॥
ఏకాం త్రినేత్రానుచరాః సహస్రశః ।
సపార్షదయక్షా మణిమన్మదాదయః
పురోవృషేన్ద్రాస్తరసా గతవ్యథాః ॥ ౪ ॥
తాం సారికాకన్దుకదర్పణామ్బుజ
శ్వేతాతపత్రవ్యజనస్రగాదిభిః ।
గీతాయనైర్దున్దుభిశఙ్ఖవేణుభి-
ర్వృషేన్ద్రమారోప్య విటఙ్కితా యయుః ॥ ౫ ॥
శ్వేతాతపత్రవ్యజనస్రగాదిభిః ।
గీతాయనైర్దున్దుభిశఙ్ఖవేణుభి-
ర్వృషేన్ద్రమారోప్య విటఙ్కితా యయుః ॥ ౫ ॥
ఆబ్రహ్మఘోషోర్జితయజ్ఞవైశసం
విప్రర్షిజుష్టం విబుధైశ్చ సర్వశః ।
మృద్దార్వయఃకాఞ్చనదర్భచర్మభి-
ర్నిసృష్టభాణ్డం యజనం సమావిశత్ ॥ ౬ ॥
విప్రర్షిజుష్టం విబుధైశ్చ సర్వశః ।
మృద్దార్వయఃకాఞ్చనదర్భచర్మభి-
ర్నిసృష్టభాణ్డం యజనం సమావిశత్ ॥ ౬ ॥
తామాగతాం తత్ర న కశ్చనాద్రియద్
విమానితాం యజ్ఞకృతో భయాజ్జనః ।
ఋతే స్వసృర్వై జననీం చ సాదరాః
ప్రేమాశ్రుకణ్ఠ్యః పరిషస్వజుర్ముదా ॥ ౭ ॥
విమానితాం యజ్ఞకృతో భయాజ్జనః ।
ఋతే స్వసృర్వై జననీం చ సాదరాః
ప్రేమాశ్రుకణ్ఠ్యః పరిషస్వజుర్ముదా ॥ ౭ ॥
సౌదర్యసమ్ప్రశ్నసమర్థవార్తయా
మాత్రా చ మాతృష్వసృభిశ్చ సాదరమ్ ।
దత్తాం సపర్యాం వరమాసనం చ సా
నాదత్త పిత్రాప్రతినన్దితా సతీ ॥ ౮ ॥
మాత్రా చ మాతృష్వసృభిశ్చ సాదరమ్ ।
దత్తాం సపర్యాం వరమాసనం చ సా
నాదత్త పిత్రాప్రతినన్దితా సతీ ॥ ౮ ॥
అరుద్రభాగం తమవేక్ష్య చాధ్వరం
పిత్రా చ దేవే కృతహేలనం విభౌ ।
అనాదృతా యజ్ఞసదస్యధీశ్వరీ
చుకోప లోకానివ ధక్ష్యతీ రుషా ॥ ౯ ॥
పిత్రా చ దేవే కృతహేలనం విభౌ ।
అనాదృతా యజ్ఞసదస్యధీశ్వరీ
చుకోప లోకానివ ధక్ష్యతీ రుషా ॥ ౯ ॥
జగర్హ సామర్షవిపన్నయా గిరా
శివద్విషం ధూమపథశ్రమస్మయమ్ ।
స్వతేజసా భూతగణాన్సముత్థితాన్
నిగృహ్య దేవీ జగతోఽభిశృణ్వతః ॥ ౧౦ ॥
శివద్విషం ధూమపథశ్రమస్మయమ్ ।
స్వతేజసా భూతగణాన్సముత్థితాన్
నిగృహ్య దేవీ జగతోఽభిశృణ్వతః ॥ ౧౦ ॥
దేవ్యువాచ
న యస్య లోకేఽస్త్యతిశాయనః ప్రియ-
స్తథాప్రియో దేహభృతాం ప్రియాత్మనః ।
తస్మిన్సమస్తాత్మని ముక్తవైరకే
ఋతే భవన్తం కతమః ప్రతీపయేత్ ॥ ౧౧ ॥
న యస్య లోకేఽస్త్యతిశాయనః ప్రియ-
స్తథాప్రియో దేహభృతాం ప్రియాత్మనః ।
తస్మిన్సమస్తాత్మని ముక్తవైరకే
ఋతే భవన్తం కతమః ప్రతీపయేత్ ॥ ౧౧ ॥
దోషాన్ పరేషాం హి గుణేషు సాధవో
గృహ్ణన్తి కేచిన్న భవాదృశో ద్విజ ।
గుణాంశ్చ ఫల్గూన్ బహులీకరిష్ణవో
మహత్తమాస్తేష్వవిదద్భవానఘమ్ ॥ ౧౨ ॥
గృహ్ణన్తి కేచిన్న భవాదృశో ద్విజ ।
గుణాంశ్చ ఫల్గూన్ బహులీకరిష్ణవో
మహత్తమాస్తేష్వవిదద్భవానఘమ్ ॥ ౧౨ ॥
నాశ్చర్యమేతద్యదసత్సు సర్వదా
మహద్వినిన్దా కుణపాత్మవాదిషు ।
సేర్ష్యం మహాపూరుషపాదపాంసుభి-
ర్నిరస్తతేజఃసు తదేవ శోభనమ్ ॥ ౧౩ ॥
మహద్వినిన్దా కుణపాత్మవాదిషు ।
సేర్ష్యం మహాపూరుషపాదపాంసుభి-
ర్నిరస్తతేజఃసు తదేవ శోభనమ్ ॥ ౧౩ ॥
యద్వయక్షరం నామ గిరేరితం నృణాం
సకృత్ప్రసఙ్గాదఘమాశు హన్తి తత్ ।
పవిత్రకీర్తిం తమలఙ్ఘ్యశాసనం
భవానహో ద్వేష్టి శివం శివేతరః ॥ ౧౪ ॥
సకృత్ప్రసఙ్గాదఘమాశు హన్తి తత్ ।
పవిత్రకీర్తిం తమలఙ్ఘ్యశాసనం
భవానహో ద్వేష్టి శివం శివేతరః ॥ ౧౪ ॥
యత్పాదపద్మం మహతాం మనోఽలిభి-
ర్నిషేవితం బ్రహ్మరసాసవార్థిభిః ।
లోకస్య యద్వర్షతి చాశిషోఽర్థిన-
స్తస్మై భవాన్ద్రుహ్యతి విశ్వబన్ధవే ॥ ౧౫ ॥
ర్నిషేవితం బ్రహ్మరసాసవార్థిభిః ।
లోకస్య యద్వర్షతి చాశిషోఽర్థిన-
స్తస్మై భవాన్ద్రుహ్యతి విశ్వబన్ధవే ॥ ౧౫ ॥
కిం వా శివాఖ్యమశివం న విదుస్త్వదన్యే
బ్రహ్మాదయస్తమవకీర్య జటాః శ్మశానే ।
తన్మాల్యభస్మనృకపాల్యవసత్పిశాచై-
ర్యే మూర్ధభిర్దధతి తచ్చరణావసృష్టమ్ ॥ ౧౬ ॥
బ్రహ్మాదయస్తమవకీర్య జటాః శ్మశానే ।
తన్మాల్యభస్మనృకపాల్యవసత్పిశాచై-
ర్యే మూర్ధభిర్దధతి తచ్చరణావసృష్టమ్ ॥ ౧౬ ॥
కర్ణౌ పిధాయ నిరయాద్యదకల్ప ఈశే
ధర్మావితర్యసృణిభిర్నృభిరస్యమానే ।
ఛిన్ద్యాత్ప్రసహ్య రుశతీమసతీం ప్రభుశ్చే-
జ్జిహ్వామసూనపి తతో విసృజేత్స ధర్మః ॥ ౧౭ ॥
ధర్మావితర్యసృణిభిర్నృభిరస్యమానే ।
ఛిన్ద్యాత్ప్రసహ్య రుశతీమసతీం ప్రభుశ్చే-
జ్జిహ్వామసూనపి తతో విసృజేత్స ధర్మః ॥ ౧౭ ॥
అతస్తవోత్పన్నమిదం కలేవరం
న ధారయిష్యే శితికణ్ఠగర్హిణః ।
జగ్ధస్య మోహాద్ధి విశుద్ధిమన్ధసో
జుగుప్సితస్యోద్ధరణం ప్రచక్షతే ॥ ౧౮ ॥
న ధారయిష్యే శితికణ్ఠగర్హిణః ।
జగ్ధస్య మోహాద్ధి విశుద్ధిమన్ధసో
జుగుప్సితస్యోద్ధరణం ప్రచక్షతే ॥ ౧౮ ॥
న వేదవాదాననువర్తతే మతిః
స్వ ఏవ లోకే రమతో మహామునేః ।
యథా గతిర్దేవమనుష్యయోః పృథక్
స్వ ఏవ ధర్మే న పరం క్షిపేత్స్థితః ॥ ౧౯ ॥
స్వ ఏవ లోకే రమతో మహామునేః ।
యథా గతిర్దేవమనుష్యయోః పృథక్
స్వ ఏవ ధర్మే న పరం క్షిపేత్స్థితః ॥ ౧౯ ॥
కర్మ ప్రవృత్తం చ నివృత్తమప్యృతం
వేదే వివిచ్యోభయలిఙ్గమాశ్రితమ్ ।
విరోధి తద్యౌగపదైకకర్తరి
ద్వయం తథా బ్రహ్మణి కర్మ నర్చ్ఛతి ॥ ౨౦ ॥
వేదే వివిచ్యోభయలిఙ్గమాశ్రితమ్ ।
విరోధి తద్యౌగపదైకకర్తరి
ద్వయం తథా బ్రహ్మణి కర్మ నర్చ్ఛతి ॥ ౨౦ ॥
మా వః పదవ్యః పితరస్మదాస్థితా
యా యజ్ఞశాలాసు న ధూమవర్త్మభిః ।
తదన్నతృప్తైరసుభృద్భిరీడితా
అవ్యక్తలిఙ్గా అవధూతసేవితాః ॥ ౨౧ ॥
యా యజ్ఞశాలాసు న ధూమవర్త్మభిః ।
తదన్నతృప్తైరసుభృద్భిరీడితా
అవ్యక్తలిఙ్గా అవధూతసేవితాః ॥ ౨౧ ॥
నైతేన దేహేన హరే కృతాగసో
దేహోద్భవేనాలమలం కుజన్మనా ।
వ్రీడా మమాభూత్కుజనప్రసఙ్గత-
స్తజ్జన్మ ధిగ్యో మహతామవద్యకృత్ ॥ ౨౨ ॥
దేహోద్భవేనాలమలం కుజన్మనా ।
వ్రీడా మమాభూత్కుజనప్రసఙ్గత-
స్తజ్జన్మ ధిగ్యో మహతామవద్యకృత్ ॥ ౨౨ ॥
గోత్రం త్వదీయం భగవాన్వృషధ్వజో
దాక్షాయణీత్యాహ యదా సుదుర్మనాః ।
వ్యపేతనర్మస్మితమాశు తదాఽహం
వ్యుత్స్రక్ష్య ఏతత్కుణపం త్వదఙ్గజమ్ ॥ ౨౩ ॥
దాక్షాయణీత్యాహ యదా సుదుర్మనాః ।
వ్యపేతనర్మస్మితమాశు తదాఽహం
వ్యుత్స్రక్ష్య ఏతత్కుణపం త్వదఙ్గజమ్ ॥ ౨౩ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
ఇత్యధ్వరే దక్షమనూద్య శత్రుహన్
క్షితావుదీచీం నిషసాద శాన్తవాక్ ।
స్పృష్ట్వా జలం పీతదుకూలసంవృతా
నిమీల్య దృగ్యోగపథం సమావిశత్ ॥ ౨౪ ॥
ఇత్యధ్వరే దక్షమనూద్య శత్రుహన్
క్షితావుదీచీం నిషసాద శాన్తవాక్ ।
స్పృష్ట్వా జలం పీతదుకూలసంవృతా
నిమీల్య దృగ్యోగపథం సమావిశత్ ॥ ౨౪ ॥
కృత్వా సమానావనిలౌ జితాసనా
సోదానముత్థాప్య చ నాభిచక్రతః ।
శనైర్హృది స్థాప్య ధియోరసి స్థితం
కణ్ఠాద్భ్రువోర్మధ్యమనిన్దితానయత్ ॥ ౨౫ ॥
సోదానముత్థాప్య చ నాభిచక్రతః ।
శనైర్హృది స్థాప్య ధియోరసి స్థితం
కణ్ఠాద్భ్రువోర్మధ్యమనిన్దితానయత్ ॥ ౨౫ ॥
ఏవం స్వదేహం మహతాం మహీయసా
ముహుః సమారోపితమఙ్కమాదరాత్ ।
జిహాసతీ దక్షరుషా మనస్వినీ
దధార గాత్రేష్వనిలాగ్నిధారణామ్ ॥ ౨౬ ॥
ముహుః సమారోపితమఙ్కమాదరాత్ ।
జిహాసతీ దక్షరుషా మనస్వినీ
దధార గాత్రేష్వనిలాగ్నిధారణామ్ ॥ ౨౬ ॥
తతః స్వభర్తుశ్చరణామ్బుజాసవం
జగద్గురోశ్చిన్తయతీ న చాపరమ్ ।
దదర్శ దేహో హతకల్మషః సతీ
సద్యః ప్రజజ్వాల సమాధిజాగ్నినా ॥ ౨౭ ॥
జగద్గురోశ్చిన్తయతీ న చాపరమ్ ।
దదర్శ దేహో హతకల్మషః సతీ
సద్యః ప్రజజ్వాల సమాధిజాగ్నినా ॥ ౨౭ ॥
తత్పశ్యతాం ఖే భువి చాద్భుతం మహద్
హాహేతి వాదః సుమహానజాయత ।
హన్త ప్రియా దైవతమస్య దేవీ
జహావసూన్ కేన సతీ ప్రకోపితా ॥ ౨౮ ॥
హాహేతి వాదః సుమహానజాయత ।
హన్త ప్రియా దైవతమస్య దేవీ
జహావసూన్ కేన సతీ ప్రకోపితా ॥ ౨౮ ॥
అహో అనాత్మ్యం మహదస్య పశ్యత
ప్రజాపతేర్యస్య చరాచరం ప్రజాః ।
జహావసూన్ యద్విమతాత్మజా సతీ
మనస్వినీ మానమభీక్ష్ణమర్హతి ॥ ౨౯ ॥
ప్రజాపతేర్యస్య చరాచరం ప్రజాః ।
జహావసూన్ యద్విమతాత్మజా సతీ
మనస్వినీ మానమభీక్ష్ణమర్హతి ॥ ౨౯ ॥
సోఽయం దుర్మర్షహృదయో బ్రహ్మధ్రుక్ చ
లోకేఽపకీర్తిం మహతీమవాప్స్యతి ।
యదఙ్గజాం స్వాం పురుషద్విడుద్యతాం
న ప్రత్యషేధన్మృతయేఽపరాధతః ॥ ౩౦ ॥
లోకేఽపకీర్తిం మహతీమవాప్స్యతి ।
యదఙ్గజాం స్వాం పురుషద్విడుద్యతాం
న ప్రత్యషేధన్మృతయేఽపరాధతః ॥ ౩౦ ॥
వదత్యేవం జనే సత్యా దృష్ట్వాసుత్యాగమద్భుతమ్ ।
దక్షం తత్పార్షదా హన్తుముదతిష్ఠన్నుదాయుధాః ॥ ౩౧ ॥
దక్షం తత్పార్షదా హన్తుముదతిష్ఠన్నుదాయుధాః ॥ ౩౧ ॥
తేషామాపతతాం వేగం నిశామ్య భగవాన్ భృగుః ।
యజ్ఞఘ్నఘ్నేన యజుషా దక్షిణాగ్నౌ జుహావ హ ॥ ౩౨ ॥
యజ్ఞఘ్నఘ్నేన యజుషా దక్షిణాగ్నౌ జుహావ హ ॥ ౩౨ ॥
అధ్వర్యుణా హూయమానే దేవా ఉత్పేతురోజసా ।
ఋభవో నామ తపసా సోమం ప్రాప్తాః సహస్రశః ॥ ౩౩ ॥
ఋభవో నామ తపసా సోమం ప్రాప్తాః సహస్రశః ॥ ౩౩ ॥
తైరలాతాయుధైః సర్వే ప్రమథాః సహగుహ్యకాః ।
హన్యమానా దిశో భేజురుశద్భిర్బ్రహ్మతేజసా ॥ ౩౪ ॥
హన్యమానా దిశో భేజురుశద్భిర్బ్రహ్మతేజసా ॥ ౩౪ ॥