শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ৫.১

ৰাজোৱাচ
প্ৰিযৱ্ৰতো ভাগৱত আত্মাৰামঃ কথং মুনে ।
গৃহেঽৰমত যন্মূলঃ কৰ্মবন্ধঃ পৰাভৱঃ ॥ ১ ॥

ন নূনং মুক্তসঙ্গানাং তাদৃশানাং দ্ৱিজৰ্ষভ ।
গৃহেষ্ৱভিনিৱেশোঽযং পুংসাং ভৱিতুমৰ্হতি ॥ ২ ॥

মহতাং খলু ৱিপ্ৰৰ্ষে উত্তমশ্লোকপাদযোঃ ।
ছাযানিৰ্ৱৃতচিত্তানাং ন কুটুম্বে স্পৃহামতিঃ ॥ ৩ ॥

সংশযোঽযং মহান্ ব্ৰহ্মন্ দাৰাগাৰসুতাদিষু ।
সক্তস্য যত্সিদ্ধিৰভূত্কৃষ্ণে চ মতিৰচ্যুতা ॥ ৪ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
বাঢমুক্তং ভগৱত উত্তমশ্লোকস্য শ্ৰীমচ্চৰণাৰৱিন্দমকৰন্দৰস আৱেশিতচেতসো ভাগৱতপৰমহংস দযিতকথাং কিঞ্চিদন্তৰাযৱিহতাং স্ৱাং শিৱতমাং পদৱীং ন প্ৰাযেণ হিন্ৱন্তি ॥ ৫ ॥

যৰ্হি ৱাৱ হ ৰাজন্ স ৰাজপুত্ৰঃ প্ৰিযৱ্ৰতঃ পৰমভাগৱতো নাৰদস্য চৰণোপসেৱযাঞ্জসাৱগতপৰমাৰ্থসতত্ত্ৱো ব্ৰহ্মসত্ৰেণ দীক্ষিষ্যমাণঃ অৱনিতলপৰিপালনাযাম্নাতপ্ৰৱৰগুণগণৈকান্তভাজনতযা স্ৱপিত্ৰোপামন্ত্ৰিতো ভগৱতি ৱাসুদেৱ এৱাৱ্যৱধানসমাধিযোগেন সমাৱেশিত-সকলকাৰকক্ৰিযাকলাপো নৈৱাভ্যনন্দদ্যদ্যপি তদপ্ৰত্যাম্নাতৱ্যং তদধিকৰণ আত্মনোঽন্যস্মাদ সতোঽপি পৰাভৱমন্ৱীক্ষমাণঃ ॥ ৬ ॥

অথ হ ভগৱানাদিদেৱ এতস্য গুণৱিসৰ্গস্য পৰিবৃংহণানুধ্যানৱ্যৱসিত সকলজগদভিপ্ৰায
আত্মযোনিৰখিলনিগমনিজগণপৰিৱেষ্টিতঃ স্ৱভৱনাদৱততাৰ ॥ ৭ ॥

স তত্ৰ তত্ৰ গগনতল উডুপতিৰিৱ ৱিমানাৱলিভিৰনুপথমমৰপৰিৱৃঢৈৰভিপূজ্যমানঃ পথি পথি চ ৱৰূথশঃ সিদ্ধগন্ধৰ্ৱসাধ্যচাৰণমুনিগণৈৰুপগীযমানো গন্ধমাদনদ্ৰোণীমৱভাসযন্নুপসসৰ্প ॥ ৮ ॥

তত্ৰ হ ৱা এনং দেৱৰ্ষিৰ্হংসযানেন পিতৰং ভগৱন্তং হিৰণ্যগৰ্ভমুপলভমানঃ সহসৈৱোত্থাযাৰ্হণেন সহ পিতাপুত্ৰাভ্যামৱহিতাঞ্জলিৰুপতস্থে ॥ ৯ ॥

ভগৱানপি ভাৰত তদুপনীতাৰ্হণঃ সূক্তৱাকেনাতিতৰামুদিতগুণগণাৱতাৰসুজযঃ প্ৰিযৱ্ৰতমাদি পুৰুষস্তং সদযহাসাৱলোক ইতি হোৱাচ ॥ ১০ ॥

শ্ৰীভগৱানুৱাচ
নিবোধ তাতেদমৃতং ব্ৰৱীমি
মাসূযিতুং দেৱমৰ্হস্যপ্ৰমেযম্ ।
ৱযং ভৱস্তে তত এষ মহৰ্ষি-
ৰ্ৱহাম সৰ্ৱে ৱিৱশা যস্য দিষ্টম্ ॥ ১১ ॥

ন তস্য কশ্চিত্তপসা ৱিদ্যযা ৱা
ন যোগৱীৰ্যেণ মনীষযা ৱা ।
নৈৱাৰ্থধৰ্মৈঃ পৰতঃ স্ৱতো ৱা
কৃতং ৱিহন্তুং তনুভৃদ্ৱিভূযাত্ ॥ ১২ ॥

ভৱায নাশায চ কৰ্ম কৰ্তুং
শোকায মোহায সদা ভযায ।
সুখায দুঃখায চ দেহযোগ-
মৱ্যক্তদিষ্টং জনতাঙ্গ ধত্তে ॥ ১৩ ॥

যদ্ৱাচি তন্ত্যাং গুণকৰ্মদামভিঃ
সুদুস্তৰৈৰ্ৱত্স ৱযং সুযোজিতাঃ ।
সৰ্ৱে ৱহামো বলিমীশ্ৱৰায
প্ৰোতা নসীৱ দ্ৱিপদে চতুষ্পদঃ ॥ ১৪ ॥

ঈশাভিসৃষ্টং হ্যৱৰুন্ধ্মহেঽঙ্গ
দুঃখং সুখং ৱা গুণকৰ্মসঙ্গাত্ ।
আস্থায তত্তদ্যদযুঙ্ক্ত নাথ-
শ্চক্ষুষ্মতান্ধা ইৱ নীযমানাঃ ॥ ১৫ ॥

মুক্তোঽপি তাৱদ্বিভৃযাত্স্ৱদেহ-
মাৰব্ধমশ্নন্নভিমানশূন্যঃ ।
যথানুভূতং প্ৰতিযাতনিদ্ৰঃ
কিং ত্ৱন্যদেহায গুণান্ন ৱৃঙ্ক্তে ॥ ১৬ ॥

ভযং প্ৰমত্তস্য ৱনেষ্ৱপি স্যাদ্
যতঃ স আস্তে
সহষট্সপত্নঃ ।
জিতেন্দ্ৰিযস্যাত্মৰতেৰ্বুধস্য
গৃহাশ্ৰমঃ
কিং নু
কৰোত্যৱদ্যম্ ॥ ১৭ ॥

যঃ ষট্ সপত্নান্ ৱিজিগীষমাণো
গৃহেষু নিৰ্ৱিশ্য যতেত পূৰ্ৱম্ ।
অত্যেতি দুৰ্গাশ্ৰিত ঊৰ্জিতাৰীন্
ক্ষীণেষু কামং ৱিচৰেদ্ৱিপশ্চিত্ ॥ ১৮ ॥

ত্ৱং ত্ৱব্জনাভাঙ্ঘ্ৰিসৰোজকোশ-
দুৰ্গাশ্ৰিতো নিৰ্জিতষট্সপত্নঃ ।
ভুঙ্ক্ষ্ৱেহ ভোগান্ পুৰুষাতিদিষ্টান্
ৱিমুক্তসঙ্গঃ প্ৰকৃতিং ভজস্ৱ ॥ ১৯ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
ইতি সমভিহিতো মহাভাগৱতো ভগৱতস্ত্ৰিভুৱনগুৰোৰনুশাসনমাত্মনো লঘুতযাৱনতশিৰোধৰো বাঢমিতি সবহুমানমুৱাহ ॥ ২০ ॥

ভগৱানপি মনুনা যথাৱদুপকল্পিতাপচিতিঃ প্ৰিযৱ্ৰতনাৰদযোৰৱিষমমভিসমীক্ষমাণযোৰাত্মসমৱস্থানমৱাঙ্মনসং ক্ষযমৱ্যৱহৃতং প্ৰৱৰ্তযন্নগমত্ ॥ ২১ ॥

মনুৰপি পৰেণৈৱং প্ৰতিসন্ধিতমনোৰথঃ সুৰৰ্ষিৱৰানুমতেনাত্মজমখিলধৰামণ্ডলস্থিতিগুপ্তয আস্থাপ্য স্ৱযমতিৱিষমৱিষযৱিষজলাশযাশাযা উপৰৰাম ॥ ২২ ॥

ইতি হ ৱাৱ স জগতীপতিৰীশ্ৱৰেচ্ছযাধিনিৱেশিতকৰ্মাধিকাৰোঽখিলজগদ্বন্ধধ্ৱংসনপৰানুভাৱস্য ভগৱত আদিপুৰুষস্যাঙ্ঘ্ৰিযুগলানৱৰতধ্যানানুভাৱেন পৰিৰন্ধিতকষাযাশযোঽৱদাতোঽপি মানৱৰ্ধনো মহতাং মহীতলমনুশশাস ॥ ২৩ ॥

অথ চ দুহিতৰং প্ৰজাপতেৰ্ৱিশ্ৱকৰ্মণ উপযেমে বৰ্হিষ্মতীং নাম তস্যামু হ ৱাৱ আত্মজানাত্মসমানশীলগুণকৰ্মৰূপৱীৰ্যোদাৰান্দশ ভাৱযাম্বভূৱ কন্যাং চ যৱীযসীমূৰ্জস্ৱতীং নাম ॥ ২৪ ॥

আগ্নীধ্ৰেধ্মজিহ্ৱযজ্ঞবাহুমহাৱীৰহিৰণ্যৰেতোঘৃতপৃষ্ঠসৱনমেধাতিথিৱীতিহোত্ৰকৱয ইতি সৰ্ৱ এৱাগ্নিনামানঃ ॥ ২৫ ॥

এতেষাং কৱিৰ্মহাৱীৰঃ সৱন ইতি ত্ৰয আসন্নূৰ্ধ্ৱৰেতসস্ত আত্মৱিদ্যাযামৰ্ভভাৱাদাৰভ্য কৃতপৰিচযাঃ পাৰমহংস্যমেৱাশ্ৰমমভজন্ ॥ ২৬ ॥

তস্মিন্নু হ ৱা উপশমশীলাঃ পৰমৰ্ষযঃ সকলজীৱনিকাযাৱাসস্য ভগৱতো ৱাসুদেৱস্য ভীতানাং শৰণভূতস্য শ্ৰীমচ্চৰণাৰৱিন্দাৱিৰতস্মৰণাৱিগলিতপৰমভক্তিযোগানুভাৱেন পৰিভাৱিতান্তৰ্হৃদযাধিগতে ভগৱতি সৰ্ৱেষাং ভূতানামাত্মভূতে প্ৰত্যগাত্মন্যেৱা- ত্মনস্তাদাত্ম্যমৱিশেষেণ সমীযুঃ ॥ ২৭ ॥

অন্যস্যামপি জাযাযাং ত্ৰযঃ পুত্ৰা আসন্নুত্তমস্তামসো ৰৈৱত ইতি মন্ৱন্তৰাধিপতযঃ ॥ ২৮ ॥

এৱমুপশমাযনেষু স্ৱতনযেষ্ৱথ জগতীপতিৰ্জগতীমৰ্বুদান্যেকাদশ পৰিৱত্সৰাণামৱ্যাহতাখিলপুৰুষকাৰসাৰসম্ভৃতদোৰ্দণ্ডযুগলাপীডিতমৌৰ্ৱীগুণস্তনিতৱিৰমিতধৰ্মপ্ৰতিপক্ষো বৰ্হিষ্মত্যাশ্চানুদিনমেধমানপ্ৰমোদপ্ৰসৰণযৌষিণ্যৱ্ৰীডাপ্ৰমুষিতহাসাৱলোকৰুচিৰক্ষ্ৱেল্যাদিভিঃ পৰাভূযমানৱিৱেক ইৱানৱবুধ্যমান ইৱ মহামনা বুভুজে ॥ ২৯ ॥

যাৱদৱভাসযতি সুৰগিৰিমনুপৰিক্ৰামন্ ভগৱানাদিত্যো ৱসুধাতলমৰ্ধেনৈৱ প্ৰতপত্যৰ্ধেনাৱচ্ছাদযতি তদা হি ভগৱদুপাসনোপচিতাতিপুৰুষপ্ৰভাৱস্তদনভিনন্দন্ সমজৱেন ৰথেন জ্যোতিৰ্মযেন ৰজনীমপি দিনং কৰিষ্যামীতি সপ্তকৃত্ৱস্তৰণিমনুপৰ্যক্ৰামদ্ দ্ৱিতীয ইৱ পতঙ্গঃ ॥ ৩০ ॥

যে ৱা উ হ তদ্ৰথচৰণনেমিকৃতপৰিখাতাস্তে সপ্ত সিন্ধৱ আসন্ যত এৱ কৃতাঃ সপ্ত ভুৱো দ্ৱীপাঃ ॥ ৩১ ॥

জম্বূপ্লক্ষশাল্মলিকুশক্ৰৌঞ্চশাকপুষ্কৰসংজ্ঞাস্তেষাং পৰিমাণং পূৰ্ৱস্মাত্পূৰ্ৱস্মাদুত্তৰ উত্তৰো যথাসংখ্যং দ্ৱিগুণমানেন বহিঃ সমন্তত উপক্লৃপ্তাঃ ॥ ৩২ ॥

ক্ষাৰোদেক্ষুৰসোদসুৰোদঘৃতোদক্ষীৰোদদধিমণ্ডোদশুদ্ধোদাঃ সপ্ত জলধযঃ সপ্ত দ্ৱীপপৰিখা ইৱাভ্যন্তৰদ্ৱীপসমানা একৈকশ্যেন যথানুপূৰ্ৱং সপ্তস্ৱপি বহিৰ্দ্ৱীপেষু পৃথক্পৰিত উপকল্পিতাস্তেষু জম্ব্ৱাদিষু বৰ্হিষ্মতীপতিৰনুৱ্ৰতানাত্মজানাগ্নীধ্ৰেধ্মজিহ্ৱযজ্ঞবাহুহিৰণ্যৰেতোঘৃতপৃষ্ঠমেধাতিথিৱীতিহোত্ৰসংজ্ঞান্ যথা সংখ্যেনৈকৈকস্মিন্নেকমেৱাধিপতিং ৱিদধে ॥ ৩৩ ॥

দুহিতৰং চোৰ্জস্ৱতীং নামোশনসে প্ৰাযচ্ছদ্যস্যামাসীদ্ দেৱযানী নাম কাৱ্যসুতা ॥ ৩৪ ॥

নৈৱংৱিধঃ পুৰুষকাৰ উৰুক্ৰমস্যপুংসাং তদঙ্ঘ্ৰিৰজসা জিতষড্গুণানাম্ । চিত্ৰং ৱিদূৰৱিগতঃ সকৃদাদদীতযন্নামধেযমধুনা স জহাতি বন্ধম্ ॥ ৩৫ ॥

স এৱমপৰিমিতবলপৰাক্ৰম একদা তু দেৱৰ্ষিচৰণানুশযনানুপতিতগুণৱিসৰ্গসংসৰ্গেণানিৰ্ৱৃতমিৱাত্মানং মন্যমান আত্মনিৰ্ৱেদ ইদমাহ ॥ ৩৬ ॥

অহো অসাধ্ৱনুষ্ঠিতং যদভিনিৱেশিতোঽহমিন্দ্ৰিযৈৰৱিদ্যাৰচিতৱিষমৱিষযান্ধকূপে তদলমলমমুষ্যা ৱনিতাযা ৱিনোদমৃগং মাং ধিগ্ধিগিতি গৰ্হযাঞ্চকাৰ ॥ ৩৭ ॥

পৰদেৱতাপ্ৰসাদাধিগতাত্মপ্ৰত্যৱমৰ্শেনানুপ্ৰৱৃত্তেভ্যঃ পুত্ৰেভ্য ইমাং যথাদাযং ৱিভজ্য ভুক্তভোগাং চ মহিষীং মৃতকমিৱ সহ মহাৱিভূতিমপহায স্ৱযং নিহিতনিৰ্ৱেদো হৃদি গৃহীতহৰিৱিহাৰানুভাৱো ভগৱতো নাৰদস্য পদৱীং পুনৰেৱানুসসাৰ ॥ ৩৮ ॥

তস্য হ ৱা এতে শ্লোকাঃ—
প্ৰিযৱ্ৰতকৃতং কৰ্ম কো নু কুৰ্যাদ্ৱিনেশ্ৱৰম্ । যো নেমিনিম্নৈৰকৰোচ্ছাযাং ঘ্নন্ সপ্ত ৱাৰিধীন্ ॥ ৩৯ ॥

ভূসংস্থানং কৃতং যেন সৰিদ্গিৰিৱনাদিভিঃ । সীমা চ ভূতনিৰ্ৱৃত্যৈ দ্ৱীপে দ্ৱীপে ৱিভাগশঃ ॥ ৪০ ॥

ভৌমং দিৱ্যং মানুষং চ মহিত্ৱং কৰ্মযোগজম্ । যশ্চক্ৰে নিৰযৌপম্যং পুৰুষানুজনপ্ৰিযঃ ॥ ৪১ ॥