శ్రీమద్భాగవతమ్ ౫.౧

రాజోవాచ
ప్రియవ్రతో భాగవత ఆత్మారామః కథం మునే ।
గృహేఽరమత యన్మూలః కర్మబన్ధః పరాభవః ॥ ౧ ॥

న నూనం ముక్తసఙ్గానాం తాదృశానాం ద్విజర్షభ ।
గృహేష్వభినివేశోఽయం పుంసాం భవితుమర్హతి ॥ ౨ ॥

మహతాం ఖలు విప్రర్షే ఉత్తమశ్లోకపాదయోః ।
ఛాయానిర్వృతచిత్తానాం న కుటుమ్బే స్పృహామతిః ॥ ౩ ॥

సంశయోఽయం మహాన్ బ్రహ్మన్ దారాగారసుతాదిషు ।
సక్తస్య యత్సిద్ధిరభూత్కృష్ణే చ మతిరచ్యుతా ॥ ౪ ॥

శ్రీశుక ఉవాచ
బాఢముక్తం భగవత ఉత్తమశ్లోకస్య శ్రీమచ్చరణారవిన్దమకరన్దరస ఆవేశితచేతసో భాగవతపరమహంస దయితకథాం కిఞ్చిదన్తరాయవిహతాం స్వాం శివతమాం పదవీం న ప్రాయేణ హిన్వన్తి ॥ ౫ ॥

యర్హి వావ హ రాజన్ స రాజపుత్రః ప్రియవ్రతః పరమభాగవతో నారదస్య చరణోపసేవయాఞ్జసావగతపరమార్థసతత్త్వో బ్రహ్మసత్రేణ దీక్షిష్యమాణః అవనితలపరిపాలనాయామ్నాతప్రవరగుణగణైకాన్తభాజనతయా స్వపిత్రోపామన్త్రితో భగవతి వాసుదేవ ఏవావ్యవధానసమాధియోగేన సమావేశిత-సకలకారకక్రియాకలాపో నైవాభ్యనన్దద్యద్యపి తదప్రత్యామ్నాతవ్యం తదధికరణ ఆత్మనోఽన్యస్మాద సతోఽపి పరాభవమన్వీక్షమాణః ॥ ౬ ॥

అథ హ భగవానాదిదేవ ఏతస్య గుణవిసర్గస్య పరిబృంహణానుధ్యానవ్యవసిత సకలజగదభిప్రాయ
ఆత్మయోనిరఖిలనిగమనిజగణపరివేష్టితః స్వభవనాదవతతార ॥ ౭ ॥

స తత్ర తత్ర గగనతల ఉడుపతిరివ విమానావలిభిరనుపథమమరపరివృఢైరభిపూజ్యమానః పథి పథి చ వరూథశః సిద్ధగన్ధర్వసాధ్యచారణమునిగణైరుపగీయమానో గన్ధమాదనద్రోణీమవభాసయన్నుపససర్ప ॥ ౮ ॥

తత్ర హ వా ఏనం దేవర్షిర్హంసయానేన పితరం భగవన్తం హిరణ్యగర్భముపలభమానః సహసైవోత్థాయార్హణేన సహ పితాపుత్రాభ్యామవహితాఞ్జలిరుపతస్థే ॥ ౯ ॥

భగవానపి భారత తదుపనీతార్హణః సూక్తవాకేనాతితరాముదితగుణగణావతారసుజయః ప్రియవ్రతమాది పురుషస్తం సదయహాసావలోక ఇతి హోవాచ ॥ ౧౦ ॥

శ్రీభగవానువాచ
నిబోధ తాతేదమృతం బ్రవీమి
మాసూయితుం దేవమర్హస్యప్రమేయమ్ ।
వయం భవస్తే తత ఏష మహర్షి-
ర్వహామ సర్వే వివశా యస్య దిష్టమ్ ॥ ౧౧ ॥

న తస్య కశ్చిత్తపసా విద్యయా వా
న యోగవీర్యేణ మనీషయా వా ।
నైవార్థధర్మైః పరతః స్వతో వా
కృతం విహన్తుం తనుభృద్విభూయాత్ ॥ ౧౨ ॥

భవాయ నాశాయ చ కర్మ కర్తుం
శోకాయ మోహాయ సదా భయాయ ।
సుఖాయ దుఃఖాయ చ దేహయోగ-
మవ్యక్తదిష్టం జనతాఙ్గ ధత్తే ॥ ౧౩ ॥

యద్వాచి తన్త్యాం గుణకర్మదామభిః
సుదుస్తరైర్వత్స వయం సుయోజితాః ।
సర్వే వహామో బలిమీశ్వరాయ
ప్రోతా నసీవ ద్విపదే చతుష్పదః ॥ ౧౪ ॥

ఈశాభిసృష్టం హ్యవరున్ధ్మహేఽఙ్గ
దుఃఖం సుఖం వా గుణకర్మసఙ్గాత్ ।
ఆస్థాయ తత్తద్యదయుఙ్క్త నాథ-
శ్చక్షుష్మతాన్ధా ఇవ నీయమానాః ॥ ౧౫ ॥

ముక్తోఽపి తావద్బిభృయాత్స్వదేహ-
మారబ్ధమశ్నన్నభిమానశూన్యః ।
యథానుభూతం ప్రతియాతనిద్రః
కిం త్వన్యదేహాయ గుణాన్న వృఙ్క్తే ॥ ౧౬ ॥

భయం ప్రమత్తస్య వనేష్వపి స్యాద్
యతః స ఆస్తే
సహషట్సపత్నః ।
జితేన్ద్రియస్యాత్మరతేర్బుధస్య
గృహాశ్రమః
కిం ను
కరోత్యవద్యమ్ ॥ ౧౭ ॥

యః షట్ సపత్నాన్ విజిగీషమాణో
గృహేషు నిర్విశ్య యతేత పూర్వమ్ ।
అత్యేతి దుర్గాశ్రిత ఊర్జితారీన్
క్షీణేషు కామం విచరేద్విపశ్చిత్ ॥ ౧౮ ॥

త్వం త్వబ్జనాభాఙ్ఘ్రిసరోజకోశ-
దుర్గాశ్రితో నిర్జితషట్సపత్నః ।
భుఙ్క్ష్వేహ భోగాన్ పురుషాతిదిష్టాన్
విముక్తసఙ్గః ప్రకృతిం భజస్వ ॥ ౧౯ ॥

శ్రీశుక ఉవాచ
ఇతి సమభిహితో మహాభాగవతో భగవతస్త్రిభువనగురోరనుశాసనమాత్మనో లఘుతయావనతశిరోధరో బాఢమితి సబహుమానమువాహ ॥ ౨౦ ॥

భగవానపి మనునా యథావదుపకల్పితాపచితిః ప్రియవ్రతనారదయోరవిషమమభిసమీక్షమాణయోరాత్మసమవస్థానమవాఙ్మనసం క్షయమవ్యవహృతం ప్రవర్తయన్నగమత్ ॥ ౨౧ ॥

మనురపి పరేణైవం ప్రతిసన్ధితమనోరథః సురర్షివరానుమతేనాత్మజమఖిలధరామణ్డలస్థితిగుప్తయ ఆస్థాప్య స్వయమతివిషమవిషయవిషజలాశయాశాయా ఉపరరామ ॥ ౨౨ ॥

ఇతి హ వావ స జగతీపతిరీశ్వరేచ్ఛయాధినివేశితకర్మాధికారోఽఖిలజగద్బన్ధధ్వంసనపరానుభావస్య భగవత ఆదిపురుషస్యాఙ్ఘ్రియుగలానవరతధ్యానానుభావేన పరిరన్ధితకషాయాశయోఽవదాతోఽపి మానవర్ధనో మహతాం మహీతలమనుశశాస ॥ ౨౩ ॥

అథ చ దుహితరం ప్రజాపతేర్విశ్వకర్మణ ఉపయేమే బర్హిష్మతీం నామ తస్యాము హ వావ ఆత్మజానాత్మసమానశీలగుణకర్మరూపవీర్యోదారాన్దశ భావయామ్బభూవ కన్యాం చ యవీయసీమూర్జస్వతీం నామ ॥ ౨౪ ॥

ఆగ్నీధ్రేధ్మజిహ్వయజ్ఞబాహుమహావీరహిరణ్యరేతోఘృతపృష్ఠసవనమేధాతిథివీతిహోత్రకవయ ఇతి సర్వ ఏవాగ్నినామానః ॥ ౨౫ ॥

ఏతేషాం కవిర్మహావీరః సవన ఇతి త్రయ ఆసన్నూర్ధ్వరేతసస్త ఆత్మవిద్యాయామర్భభావాదారభ్య కృతపరిచయాః పారమహంస్యమేవాశ్రమమభజన్ ॥ ౨౬ ॥

తస్మిన్ను హ వా ఉపశమశీలాః పరమర్షయః సకలజీవనికాయావాసస్య భగవతో వాసుదేవస్య భీతానాం శరణభూతస్య శ్రీమచ్చరణారవిన్దావిరతస్మరణావిగలితపరమభక్తియోగానుభావేన పరిభావితాన్తర్హృదయాధిగతే భగవతి సర్వేషాం భూతానామాత్మభూతే ప్రత్యగాత్మన్యేవా- త్మనస్తాదాత్మ్యమవిశేషేణ సమీయుః ॥ ౨౭ ॥

అన్యస్యామపి జాయాయాం త్రయః పుత్రా ఆసన్నుత్తమస్తామసో రైవత ఇతి మన్వన్తరాధిపతయః ॥ ౨౮ ॥

ఏవముపశమాయనేషు స్వతనయేష్వథ జగతీపతిర్జగతీమర్బుదాన్యేకాదశ పరివత్సరాణామవ్యాహతాఖిలపురుషకారసారసమ్భృతదోర్దణ్డయుగలాపీడితమౌర్వీగుణస్తనితవిరమితధర్మప్రతిపక్షో బర్హిష్మత్యాశ్చానుదినమేధమానప్రమోదప్రసరణయౌషిణ్యవ్రీడాప్రముషితహాసావలోకరుచిరక్ష్వేల్యాదిభిః పరాభూయమానవివేక ఇవానవబుధ్యమాన ఇవ మహామనా బుభుజే ॥ ౨౯ ॥

యావదవభాసయతి సురగిరిమనుపరిక్రామన్ భగవానాదిత్యో వసుధాతలమర్ధేనైవ ప్రతపత్యర్ధేనావచ్ఛాదయతి తదా హి భగవదుపాసనోపచితాతిపురుషప్రభావస్తదనభినన్దన్ సమజవేన రథేన జ్యోతిర్మయేన రజనీమపి దినం కరిష్యామీతి సప్తకృత్వస్తరణిమనుపర్యక్రామద్ ద్వితీయ ఇవ పతఙ్గః ॥ ౩౦ ॥

యే వా ఉ హ తద్రథచరణనేమికృతపరిఖాతాస్తే సప్త సిన్ధవ ఆసన్ యత ఏవ కృతాః సప్త భువో ద్వీపాః ॥ ౩౧ ॥

జమ్బూప్లక్షశాల్మలికుశక్రౌఞ్చశాకపుష్కరసంజ్ఞాస్తేషాం పరిమాణం పూర్వస్మాత్పూర్వస్మాదుత్తర ఉత్తరో యథాసంఖ్యం ద్విగుణమానేన బహిః సమన్తత ఉపక్లృప్తాః ॥ ౩౨ ॥

క్షారోదేక్షురసోదసురోదఘృతోదక్షీరోదదధిమణ్డోదశుద్ధోదాః సప్త జలధయః సప్త ద్వీపపరిఖా ఇవాభ్యన్తరద్వీపసమానా ఏకైకశ్యేన యథానుపూర్వం సప్తస్వపి బహిర్ద్వీపేషు పృథక్పరిత ఉపకల్పితాస్తేషు జమ్బ్వాదిషు బర్హిష్మతీపతిరనువ్రతానాత్మజానాగ్నీధ్రేధ్మజిహ్వయజ్ఞబాహుహిరణ్యరేతోఘృతపృష్ఠమేధాతిథివీతిహోత్రసంజ్ఞాన్ యథా సంఖ్యేనైకైకస్మిన్నేకమేవాధిపతిం విదధే ॥ ౩౩ ॥

దుహితరం చోర్జస్వతీం నామోశనసే ప్రాయచ్ఛద్యస్యామాసీద్ దేవయానీ నామ కావ్యసుతా ॥ ౩౪ ॥

నైవంవిధః పురుషకార ఉరుక్రమస్యపుంసాం తదఙ్ఘ్రిరజసా జితషడ్గుణానామ్ । చిత్రం విదూరవిగతః సకృదాదదీతయన్నామధేయమధునా స జహాతి బన్ధమ్ ॥ ౩౫ ॥

స ఏవమపరిమితబలపరాక్రమ ఏకదా తు దేవర్షిచరణానుశయనానుపతితగుణవిసర్గసంసర్గేణానిర్వృతమివాత్మానం మన్యమాన ఆత్మనిర్వేద ఇదమాహ ॥ ౩౬ ॥

అహో అసాధ్వనుష్ఠితం యదభినివేశితోఽహమిన్ద్రియైరవిద్యారచితవిషమవిషయాన్ధకూపే తదలమలమముష్యా వనితాయా వినోదమృగం మాం ధిగ్ధిగితి గర్హయాఞ్చకార ॥ ౩౭ ॥

పరదేవతాప్రసాదాధిగతాత్మప్రత్యవమర్శేనానుప్రవృత్తేభ్యః పుత్రేభ్య ఇమాం యథాదాయం విభజ్య భుక్తభోగాం చ మహిషీం మృతకమివ సహ మహావిభూతిమపహాయ స్వయం నిహితనిర్వేదో హృది గృహీతహరివిహారానుభావో భగవతో నారదస్య పదవీం పునరేవానుససార ॥ ౩౮ ॥

తస్య హ వా ఏతే శ్లోకాః—
ప్రియవ్రతకృతం కర్మ కో ను కుర్యాద్వినేశ్వరమ్ । యో నేమినిమ్నైరకరోచ్ఛాయాం ఘ్నన్ సప్త వారిధీన్ ॥ ౩౯ ॥

భూసంస్థానం కృతం యేన సరిద్గిరివనాదిభిః । సీమా చ భూతనిర్వృత్యై ద్వీపే ద్వీపే విభాగశః ॥ ౪౦ ॥

భౌమం దివ్యం మానుషం చ మహిత్వం కర్మయోగజమ్ । యశ్చక్రే నిరయౌపమ్యం పురుషానుజనప్రియః ॥ ౪౧ ॥