ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൫.൧

രാജോവാച
പ്രിയവ്രതോ ഭാഗവത ആത്മാരാമഃ കഥം മുനേ ।
ഗൃഹേഽരമത യന്മൂലഃ കര്മബന്ധഃ പരാഭവഃ ॥ ൧ ॥

ന നൂനം മുക്തസങ്ഗാനാം താദൃശാനാം ദ്വിജര്ഷഭ ।
ഗൃഹേഷ്വഭിനിവേശോഽയം പുംസാം ഭവിതുമര്ഹതി ॥ ൨ ॥

മഹതാം ഖലു വിപ്രര്ഷേ ഉത്തമശ്ലോകപാദയോഃ ।
ഛായാനിര്വൃതചിത്താനാം ന കുടുമ്ബേ സ്പൃഹാമതിഃ ॥ ൩ ॥

സംശയോഽയം മഹാന് ബ്രഹ്മന് ദാരാഗാരസുതാദിഷു ।
സക്തസ്യ യത്സിദ്ധിരഭൂത്കൃഷ്ണേ ച മതിരച്യുതാ ॥ ൪ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ബാഢമുക്തം ഭഗവത ഉത്തമശ്ലോകസ്യ ശ്രീമച്ചരണാരവിന്ദമകരന്ദരസ ആവേശിതചേതസോ ഭാഗവതപരമഹംസ ദയിതകഥാം കിഞ്ചിദന്തരായവിഹതാം സ്വാം ശിവതമാം പദവീം ന പ്രായേണ ഹിന്വന്തി ॥ ൫ ॥

യര്ഹി വാവ ഹ രാജന് സ രാജപുത്രഃ പ്രിയവ്രതഃ പരമഭാഗവതോ നാരദസ്യ ചരണോപസേവയാഞ്ജസാവഗതപരമാര്ഥസതത്ത്വോ ബ്രഹ്മസത്രേണ ദീക്ഷിഷ്യമാണഃ അവനിതലപരിപാലനായാമ്നാതപ്രവരഗുണഗണൈകാന്തഭാജനതയാ സ്വപിത്രോപാമന്ത്രിതോ ഭഗവതി വാസുദേവ ഏവാവ്യവധാനസമാധിയോഗേന സമാവേശിത-സകലകാരകക്രിയാകലാപോ നൈവാഭ്യനന്ദദ്യദ്യപി തദപ്രത്യാമ്നാതവ്യം തദധികരണ ആത്മനോഽന്യസ്മാദ സതോഽപി പരാഭവമന്വീക്ഷമാണഃ ॥ ൬ ॥

അഥ ഹ ഭഗവാനാദിദേവ ഏതസ്യ ഗുണവിസര്ഗസ്യ പരിബൃംഹണാനുധ്യാനവ്യവസിത സകലജഗദഭിപ്രായ
ആത്മയോനിരഖിലനിഗമനിജഗണപരിവേഷ്ടിതഃ സ്വഭവനാദവതതാര ॥ ൭ ॥

സ തത്ര തത്ര ഗഗനതല ഉഡുപതിരിവ വിമാനാവലിഭിരനുപഥമമരപരിവൃഢൈരഭിപൂജ്യമാനഃ പഥി പഥി ച വരൂഥശഃ സിദ്ധഗന്ധര്വസാധ്യചാരണമുനിഗണൈരുപഗീയമാനോ ഗന്ധമാദനദ്രോണീമവഭാസയന്നുപസസര്പ ॥ ൮ ॥

തത്ര ഹ വാ ഏനം ദേവര്ഷിര്ഹംസയാനേന പിതരം ഭഗവന്തം ഹിരണ്യഗര്ഭമുപലഭമാനഃ സഹസൈവോത്ഥായാര്ഹണേന സഹ പിതാപുത്രാഭ്യാമവഹിതാഞ്ജലിരുപതസ്ഥേ ॥ ൯ ॥

ഭഗവാനപി ഭാരത തദുപനീതാര്ഹണഃ സൂക്തവാകേനാതിതരാമുദിതഗുണഗണാവതാരസുജയഃ പ്രിയവ്രതമാദി പുരുഷസ്തം സദയഹാസാവലോക ഇതി ഹോവാച ॥ ൧൦ ॥

ശ്രീഭഗവാനുവാച
നിബോധ താതേദമൃതം ബ്രവീമി
മാസൂയിതും ദേവമര്ഹസ്യപ്രമേയമ് ।
വയം ഭവസ്തേ തത ഏഷ മഹര്ഷി-
ര്വഹാമ സര്വേ വിവശാ യസ്യ ദിഷ്ടമ് ॥ ൧൧ ॥

ന തസ്യ കശ്ചിത്തപസാ വിദ്യയാ വാ
ന യോഗവീര്യേണ മനീഷയാ വാ ।
നൈവാര്ഥധര്മൈഃ പരതഃ സ്വതോ വാ
കൃതം വിഹന്തും തനുഭൃദ്വിഭൂയാത് ॥ ൧൨ ॥

ഭവായ നാശായ ച കര്മ കര്തും
ശോകായ മോഹായ സദാ ഭയായ ।
സുഖായ ദുഃഖായ ച ദേഹയോഗ-
മവ്യക്തദിഷ്ടം ജനതാങ്ഗ ധത്തേ ॥ ൧൩ ॥

യദ്വാചി തന്ത്യാം ഗുണകര്മദാമഭിഃ
സുദുസ്തരൈര്വത്സ വയം സുയോജിതാഃ ।
സര്വേ വഹാമോ ബലിമീശ്വരായ
പ്രോതാ നസീവ ദ്വിപദേ ചതുഷ്പദഃ ॥ ൧൪ ॥

ഈശാഭിസൃഷ്ടം ഹ്യവരുന്ധ്മഹേഽങ്ഗ
ദുഃഖം സുഖം വാ ഗുണകര്മസങ്ഗാത് ।
ആസ്ഥായ തത്തദ്യദയുങ്ക്ത നാഥ-
ശ്ചക്ഷുഷ്മതാന്ധാ ഇവ നീയമാനാഃ ॥ ൧൫ ॥

മുക്തോഽപി താവദ്ബിഭൃയാത്സ്വദേഹ-
മാരബ്ധമശ്നന്നഭിമാനശൂന്യഃ ।
യഥാനുഭൂതം പ്രതിയാതനിദ്രഃ
കിം ത്വന്യദേഹായ ഗുണാന്ന വൃങ്ക്തേ ॥ ൧൬ ॥

ഭയം പ്രമത്തസ്യ വനേഷ്വപി സ്യാദ്
യതഃ സ ആസ്തേ
സഹഷട്സപത്നഃ ।
ജിതേന്ദ്രിയസ്യാത്മരതേര്ബുധസ്യ
ഗൃഹാശ്രമഃ
കിം നു
കരോത്യവദ്യമ് ॥ ൧൭ ॥

യഃ ഷട് സപത്നാന് വിജിഗീഷമാണോ
ഗൃഹേഷു നിര്വിശ്യ യതേത പൂര്വമ് ।
അത്യേതി ദുര്ഗാശ്രിത ഊര്ജിതാരീന്
ക്ഷീണേഷു കാമം വിചരേദ്വിപശ്ചിത് ॥ ൧൮ ॥

ത്വം ത്വബ്ജനാഭാങ്ഘ്രിസരോജകോശ-
ദുര്ഗാശ്രിതോ നിര്ജിതഷട്സപത്നഃ ।
ഭുങ്ക്ഷ്വേഹ ഭോഗാന് പുരുഷാതിദിഷ്ടാന്
വിമുക്തസങ്ഗഃ പ്രകൃതിം ഭജസ്വ ॥ ൧൯ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഇതി സമഭിഹിതോ മഹാഭാഗവതോ ഭഗവതസ്ത്രിഭുവനഗുരോരനുശാസനമാത്മനോ ലഘുതയാവനതശിരോധരോ ബാഢമിതി സബഹുമാനമുവാഹ ॥ ൨൦ ॥

ഭഗവാനപി മനുനാ യഥാവദുപകല്പിതാപചിതിഃ പ്രിയവ്രതനാരദയോരവിഷമമഭിസമീക്ഷമാണയോരാത്മസമവസ്ഥാനമവാങ്മനസം ക്ഷയമവ്യവഹൃതം പ്രവര്തയന്നഗമത് ॥ ൨൧ ॥

മനുരപി പരേണൈവം പ്രതിസന്ധിതമനോരഥഃ സുരര്ഷിവരാനുമതേനാത്മജമഖിലധരാമണ്ഡലസ്ഥിതിഗുപ്തയ ആസ്ഥാപ്യ സ്വയമതിവിഷമവിഷയവിഷജലാശയാശായാ ഉപരരാമ ॥ ൨൨ ॥

ഇതി ഹ വാവ സ ജഗതീപതിരീശ്വരേച്ഛയാധിനിവേശിതകര്മാധികാരോഽഖിലജഗദ്ബന്ധധ്വംസനപരാനുഭാവസ്യ ഭഗവത ആദിപുരുഷസ്യാങ്ഘ്രിയുഗലാനവരതധ്യാനാനുഭാവേന പരിരന്ധിതകഷായാശയോഽവദാതോഽപി മാനവര്ധനോ മഹതാം മഹീതലമനുശശാസ ॥ ൨൩ ॥

അഥ ച ദുഹിതരം പ്രജാപതേര്വിശ്വകര്മണ ഉപയേമേ ബര്ഹിഷ്മതീം നാമ തസ്യാമു ഹ വാവ ആത്മജാനാത്മസമാനശീലഗുണകര്മരൂപവീര്യോദാരാന്ദശ ഭാവയാമ്ബഭൂവ കന്യാം ച യവീയസീമൂര്ജസ്വതീം നാമ ॥ ൨൪ ॥

ആഗ്നീധ്രേധ്മജിഹ്വയജ്ഞബാഹുമഹാവീരഹിരണ്യരേതോഘൃതപൃഷ്ഠസവനമേധാതിഥിവീതിഹോത്രകവയ ഇതി സര്വ ഏവാഗ്നിനാമാനഃ ॥ ൨൫ ॥

ഏതേഷാം കവിര്മഹാവീരഃ സവന ഇതി ത്രയ ആസന്നൂര്ധ്വരേതസസ്ത ആത്മവിദ്യായാമര്ഭഭാവാദാരഭ്യ കൃതപരിചയാഃ പാരമഹംസ്യമേവാശ്രമമഭജന് ॥ ൨൬ ॥

തസ്മിന്നു ഹ വാ ഉപശമശീലാഃ പരമര്ഷയഃ സകലജീവനികായാവാസസ്യ ഭഗവതോ വാസുദേവസ്യ ഭീതാനാം ശരണഭൂതസ്യ ശ്രീമച്ചരണാരവിന്ദാവിരതസ്മരണാവിഗലിതപരമഭക്തിയോഗാനുഭാവേന പരിഭാവിതാന്തര്ഹൃദയാധിഗതേ ഭഗവതി സര്വേഷാം ഭൂതാനാമാത്മഭൂതേ പ്രത്യഗാത്മന്യേവാ- ത്മനസ്താദാത്മ്യമവിശേഷേണ സമീയുഃ ॥ ൨൭ ॥

അന്യസ്യാമപി ജായായാം ത്രയഃ പുത്രാ ആസന്നുത്തമസ്താമസോ രൈവത ഇതി മന്വന്തരാധിപതയഃ ॥ ൨൮ ॥

ഏവമുപശമായനേഷു സ്വതനയേഷ്വഥ ജഗതീപതിര്ജഗതീമര്ബുദാന്യേകാദശ പരിവത്സരാണാമവ്യാഹതാഖിലപുരുഷകാരസാരസമ്ഭൃതദോര്ദണ്ഡയുഗലാപീഡിതമൌര്വീഗുണസ്തനിതവിരമിതധര്മപ്രതിപക്ഷോ ബര്ഹിഷ്മത്യാശ്ചാനുദിനമേധമാനപ്രമോദപ്രസരണയൌഷിണ്യവ്രീഡാപ്രമുഷിതഹാസാവലോകരുചിരക്ഷ്വേല്യാദിഭിഃ പരാഭൂയമാനവിവേക ഇവാനവബുധ്യമാന ഇവ മഹാമനാ ബുഭുജേ ॥ ൨൯ ॥

യാവദവഭാസയതി സുരഗിരിമനുപരിക്രാമന് ഭഗവാനാദിത്യോ വസുധാതലമര്ധേനൈവ പ്രതപത്യര്ധേനാവച്ഛാദയതി തദാ ഹി ഭഗവദുപാസനോപചിതാതിപുരുഷപ്രഭാവസ്തദനഭിനന്ദന് സമജവേന രഥേന ജ്യോതിര്മയേന രജനീമപി ദിനം കരിഷ്യാമീതി സപ്തകൃത്വസ്തരണിമനുപര്യക്രാമദ് ദ്വിതീയ ഇവ പതങ്ഗഃ ॥ ൩൦ ॥

യേ വാ ഉ ഹ തദ്രഥചരണനേമികൃതപരിഖാതാസ്തേ സപ്ത സിന്ധവ ആസന് യത ഏവ കൃതാഃ സപ്ത ഭുവോ ദ്വീപാഃ ॥ ൩൧ ॥

ജമ്ബൂപ്ലക്ഷശാല്മലികുശക്രൌഞ്ചശാകപുഷ്കരസംജ്ഞാസ്തേഷാം പരിമാണം പൂര്വസ്മാത്പൂര്വസ്മാദുത്തര ഉത്തരോ യഥാസംഖ്യം ദ്വിഗുണമാനേന ബഹിഃ സമന്തത ഉപക്ലൃപ്താഃ ॥ ൩൨ ॥

ക്ഷാരോദേക്ഷുരസോദസുരോദഘൃതോദക്ഷീരോദദധിമണ്ഡോദശുദ്ധോദാഃ സപ്ത ജലധയഃ സപ്ത ദ്വീപപരിഖാ ഇവാഭ്യന്തരദ്വീപസമാനാ ഏകൈകശ്യേന യഥാനുപൂര്വം സപ്തസ്വപി ബഹിര്ദ്വീപേഷു പൃഥക്പരിത ഉപകല്പിതാസ്തേഷു ജമ്ബ്വാദിഷു ബര്ഹിഷ്മതീപതിരനുവ്രതാനാത്മജാനാഗ്നീധ്രേധ്മജിഹ്വയജ്ഞബാഹുഹിരണ്യരേതോഘൃതപൃഷ്ഠമേധാതിഥിവീതിഹോത്രസംജ്ഞാന് യഥാ സംഖ്യേനൈകൈകസ്മിന്നേകമേവാധിപതിം വിദധേ ॥ ൩൩ ॥

ദുഹിതരം ചോര്ജസ്വതീം നാമോശനസേ പ്രായച്ഛദ്യസ്യാമാസീദ് ദേവയാനീ നാമ കാവ്യസുതാ ॥ ൩൪ ॥

നൈവംവിധഃ പുരുഷകാര ഉരുക്രമസ്യപുംസാം തദങ്ഘ്രിരജസാ ജിതഷഡ്ഗുണാനാമ് । ചിത്രം വിദൂരവിഗതഃ സകൃദാദദീതയന്നാമധേയമധുനാ സ ജഹാതി ബന്ധമ് ॥ ൩൫ ॥

സ ഏവമപരിമിതബലപരാക്രമ ഏകദാ തു ദേവര്ഷിചരണാനുശയനാനുപതിതഗുണവിസര്ഗസംസര്ഗേണാനിര്വൃതമിവാത്മാനം മന്യമാന ആത്മനിര്വേദ ഇദമാഹ ॥ ൩൬ ॥

അഹോ അസാധ്വനുഷ്ഠിതം യദഭിനിവേശിതോഽഹമിന്ദ്രിയൈരവിദ്യാരചിതവിഷമവിഷയാന്ധകൂപേ തദലമലമമുഷ്യാ വനിതായാ വിനോദമൃഗം മാം ധിഗ്ധിഗിതി ഗര്ഹയാഞ്ചകാര ॥ ൩൭ ॥

പരദേവതാപ്രസാദാധിഗതാത്മപ്രത്യവമര്ശേനാനുപ്രവൃത്തേഭ്യഃ പുത്രേഭ്യ ഇമാം യഥാദായം വിഭജ്യ ഭുക്തഭോഗാം ച മഹിഷീം മൃതകമിവ സഹ മഹാവിഭൂതിമപഹായ സ്വയം നിഹിതനിര്വേദോ ഹൃദി ഗൃഹീതഹരിവിഹാരാനുഭാവോ ഭഗവതോ നാരദസ്യ പദവീം പുനരേവാനുസസാര ॥ ൩൮ ॥

തസ്യ ഹ വാ ഏതേ ശ്ലോകാഃ—
പ്രിയവ്രതകൃതം കര്മ കോ നു കുര്യാദ്വിനേശ്വരമ് । യോ നേമിനിമ്നൈരകരോച്ഛായാം ഘ്നന് സപ്ത വാരിധീന് ॥ ൩൯ ॥

ഭൂസംസ്ഥാനം കൃതം യേന സരിദ്ഗിരിവനാദിഭിഃ । സീമാ ച ഭൂതനിര്വൃത്യൈ ദ്വീപേ ദ്വീപേ വിഭാഗശഃ ॥ ൪൦ ॥

ഭൌമം ദിവ്യം മാനുഷം ച മഹിത്വം കര്മയോഗജമ് । യശ്ചക്രേ നിരയൌപമ്യം പുരുഷാനുജനപ്രിയഃ ॥ ൪൧ ॥