ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୫.୧

ରାଜୋଵାଚ
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋ ଭାଗଵତ ଆତ୍ମାରାମଃ କଥଂ ମୁନେ ।
ଗୃହେଽରମତ ଯନ୍ମୂଲଃ କର୍ମବନ୍ଧଃ ପରାଭଵଃ ॥ ୧ ॥

ନ ନୂନଂ ମୁକ୍ତସଙ୍ଗାନାଂ ତାଦୃଶାନାଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ ।
ଗୃହେଷ୍ଵଭିନିଵେଶୋଽଯଂ ପୁଂସାଂ ଭଵିତୁମର୍ହତି ॥ ୨ ॥

ମହତାଂ ଖଲୁ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକପାଦଯୋଃ ।
ଛାଯାନିର୍ଵୃତଚିତ୍ତାନାଂ ନ କୁଟୁମ୍ବେ ସ୍ପୃହାମତିଃ ॥ ୩ ॥

ସଂଶଯୋଽଯଂ ମହାନ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦାରାଗାରସୁତାଦିଷୁ ।
ସକ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ସିଦ୍ଧିରଭୂତ୍କୃଷ୍ଣେ ଚ ମତିରଚ୍ଯୁତା ॥ ୪ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ବାଢମୁକ୍ତଂ ଭଗଵତ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକସ୍ଯ ଶ୍ରୀମଚ୍ଚରଣାରଵିନ୍ଦମକରନ୍ଦରସ ଆଵେଶିତଚେତସୋ ଭାଗଵତପରମହଂସ ଦଯିତକଥାଂ କିଞ୍ଚିଦନ୍ତରାଯଵିହତାଂ ସ୍ଵାଂ ଶିଵତମାଂ ପଦଵୀଂ ନ ପ୍ରାଯେଣ ହିନ୍ଵନ୍ତି ॥ ୫ ॥

ଯର୍ହି ଵାଵ ହ ରାଜନ୍ ସ ରାଜପୁତ୍ରଃ ପ୍ରିଯଵ୍ରତଃ ପରମଭାଗଵତୋ ନାରଦସ୍ଯ ଚରଣୋପସେଵଯାଞ୍ଜସାଵଗତପରମାର୍ଥସତତ୍ତ୍ଵୋ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ରେଣ ଦୀକ୍ଷିଷ୍ଯମାଣଃ ଅଵନିତଲପରିପାଲନାଯାମ୍ନାତପ୍ରଵରଗୁଣଗଣୈକାନ୍ତଭାଜନତଯା ସ୍ଵପିତ୍ରୋପାମନ୍ତ୍ରିତୋ ଭଗଵତି ଵାସୁଦେଵ ଏଵାଵ୍ଯଵଧାନସମାଧିଯୋଗେନ ସମାଵେଶିତ-ସକଲକାରକକ୍ରିଯାକଲାପୋ ନୈଵାଭ୍ଯନନ୍ଦଦ୍ଯଦ୍ଯପି ତଦପ୍ରତ୍ଯାମ୍ନାତଵ୍ଯଂ ତଦଧିକରଣ ଆତ୍ମନୋଽନ୍ଯସ୍ମାଦ ସତୋଽପି ପରାଭଵମନ୍ଵୀକ୍ଷମାଣଃ ॥ ୬ ॥

ଅଥ ହ ଭଗଵାନାଦିଦେଵ ଏତସ୍ଯ ଗୁଣଵିସର୍ଗସ୍ଯ ପରିବୃଂହଣାନୁଧ୍ଯାନଵ୍ଯଵସିତ ସକଲଜଗଦଭିପ୍ରାଯ
ଆତ୍ମଯୋନିରଖିଲନିଗମନିଜଗଣପରିଵେଷ୍ଟିତଃ ସ୍ଵଭଵନାଦଵତତାର ॥ ୭ ॥

ସ ତତ୍ର ତତ୍ର ଗଗନତଲ ଉଡୁପତିରିଵ ଵିମାନାଵଲିଭିରନୁପଥମମରପରିଵୃଢୈରଭିପୂଜ୍ଯମାନଃ ପଥି ପଥି ଚ ଵରୂଥଶଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵସାଧ୍ଯଚାରଣମୁନିଗଣୈରୁପଗୀଯମାନୋ ଗନ୍ଧମାଦନଦ୍ରୋଣୀମଵଭାସଯନ୍ନୁପସସର୍ପ ॥ ୮ ॥

ତତ୍ର ହ ଵା ଏନଂ ଦେଵର୍ଷିର୍ହଂସଯାନେନ ପିତରଂ ଭଗଵନ୍ତଂ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭମୁପଲଭମାନଃ ସହସୈଵୋତ୍ଥାଯାର୍ହଣେନ ସହ ପିତାପୁତ୍ରାଭ୍ଯାମଵହିତାଞ୍ଜଲିରୁପତସ୍ଥେ ॥ ୯ ॥

ଭଗଵାନପି ଭାରତ ତଦୁପନୀତାର୍ହଣଃ ସୂକ୍ତଵାକେନାତିତରାମୁଦିତଗୁଣଗଣାଵତାରସୁଜଯଃ ପ୍ରିଯଵ୍ରତମାଦି ପୁରୁଷସ୍ତଂ ସଦଯହାସାଵଲୋକ ଇତି ହୋଵାଚ ॥ ୧୦ ॥

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ନିବୋଧ ତାତେଦମୃତଂ ବ୍ରଵୀମି
ମାସୂଯିତୁଂ ଦେଵମର୍ହସ୍ଯପ୍ରମେଯମ୍ ।
ଵଯଂ ଭଵସ୍ତେ ତତ ଏଷ ମହର୍ଷି-
ର୍ଵହାମ ସର୍ଵେ ଵିଵଶା ଯସ୍ଯ ଦିଷ୍ଟମ୍ ॥ ୧୧ ॥

ନ ତସ୍ଯ କଶ୍ଚିତ୍ତପସା ଵିଦ୍ଯଯା ଵା
ନ ଯୋଗଵୀର୍ଯେଣ ମନୀଷଯା ଵା ।
ନୈଵାର୍ଥଧର୍ମୈଃ ପରତଃ ସ୍ଵତୋ ଵା
କୃତଂ ଵିହନ୍ତୁଂ ତନୁଭୃଦ୍ଵିଭୂଯାତ୍ ॥ ୧୨ ॥

ଭଵାଯ ନାଶାଯ ଚ କର୍ମ କର୍ତୁଂ
ଶୋକାଯ ମୋହାଯ ସଦା ଭଯାଯ ।
ସୁଖାଯ ଦୁଃଖାଯ ଚ ଦେହଯୋଗ-
ମଵ୍ଯକ୍ତଦିଷ୍ଟଂ ଜନତାଙ୍ଗ ଧତ୍ତେ ॥ ୧୩ ॥

ଯଦ୍ଵାଚି ତନ୍ତ୍ଯାଂ ଗୁଣକର୍ମଦାମଭିଃ
ସୁଦୁସ୍ତରୈର୍ଵତ୍ସ ଵଯଂ ସୁଯୋଜିତାଃ ।
ସର୍ଵେ ଵହାମୋ ବଲିମୀଶ୍ଵରାଯ
ପ୍ରୋତା ନସୀଵ ଦ୍ଵିପଦେ ଚତୁଷ୍ପଦଃ ॥ ୧୪ ॥

ଈଶାଭିସୃଷ୍ଟଂ ହ୍ଯଵରୁନ୍ଧ୍ମହେଽଙ୍ଗ
ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ଵା ଗୁଣକର୍ମସଙ୍ଗାତ୍ ।
ଆସ୍ଥାଯ ତତ୍ତଦ୍ଯଦଯୁଙ୍କ୍ତ ନାଥ-
ଶ୍ଚକ୍ଷୁଷ୍ମତାନ୍ଧା ଇଵ ନୀଯମାନାଃ ॥ ୧୫ ॥

ମୁକ୍ତୋଽପି ତାଵଦ୍ବିଭୃଯାତ୍ସ୍ଵଦେହ-
ମାରବ୍ଧମଶ୍ନନ୍ନଭିମାନଶୂନ୍ଯଃ ।
ଯଥାନୁଭୂତଂ ପ୍ରତିଯାତନିଦ୍ରଃ
କିଂ ତ୍ଵନ୍ଯଦେହାଯ ଗୁଣାନ୍ନ ଵୃଙ୍କ୍ତେ ॥ ୧୬ ॥

ଭଯଂ ପ୍ରମତ୍ତସ୍ଯ ଵନେଷ୍ଵପି ସ୍ଯାଦ୍
ଯତଃ ସ ଆସ୍ତେ
ସହଷଟ୍ସପତ୍ନଃ ।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ଯାତ୍ମରତେର୍ବୁଧସ୍ଯ
ଗୃହାଶ୍ରମଃ
କିଂ ନୁ
କରୋତ୍ଯଵଦ୍ଯମ୍ ॥ ୧୭ ॥

ଯଃ ଷଟ୍ ସପତ୍ନାନ୍ ଵିଜିଗୀଷମାଣୋ
ଗୃହେଷୁ ନିର୍ଵିଶ୍ଯ ଯତେତ ପୂର୍ଵମ୍ ।
ଅତ୍ଯେତି ଦୁର୍ଗାଶ୍ରିତ ଊର୍ଜିତାରୀନ୍
କ୍ଷୀଣେଷୁ କାମଂ ଵିଚରେଦ୍ଵିପଶ୍ଚିତ୍ ॥ ୧୮ ॥

ତ୍ଵଂ ତ୍ଵବ୍ଜନାଭାଙ୍ଘ୍ରିସରୋଜକୋଶ-
ଦୁର୍ଗାଶ୍ରିତୋ ନିର୍ଜିତଷଟ୍ସପତ୍ନଃ ।
ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵେହ ଭୋଗାନ୍ ପୁରୁଷାତିଦିଷ୍ଟାନ୍
ଵିମୁକ୍ତସଙ୍ଗଃ ପ୍ରକୃତିଂ ଭଜସ୍ଵ ॥ ୧୯ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଇତି ସମଭିହିତୋ ମହାଭାଗଵତୋ ଭଗଵତସ୍ତ୍ରିଭୁଵନଗୁରୋରନୁଶାସନମାତ୍ମନୋ ଲଘୁତଯାଵନତଶିରୋଧରୋ ବାଢମିତି ସବହୁମାନମୁଵାହ ॥ ୨୦ ॥

ଭଗଵାନପି ମନୁନା ଯଥାଵଦୁପକଲ୍ପିତାପଚିତିଃ ପ୍ରିଯଵ୍ରତନାରଦଯୋରଵିଷମମଭିସମୀକ୍ଷମାଣଯୋରାତ୍ମସମଵସ୍ଥାନମଵାଙ୍ମନସଂ କ୍ଷଯମଵ୍ଯଵହୃତଂ ପ୍ରଵର୍ତଯନ୍ନଗମତ୍ ॥ ୨୧ ॥

ମନୁରପି ପରେଣୈଵଂ ପ୍ରତିସନ୍ଧିତମନୋରଥଃ ସୁରର୍ଷିଵରାନୁମତେନାତ୍ମଜମଖିଲଧରାମଣ୍ଡଲସ୍ଥିତିଗୁପ୍ତଯ ଆସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଵଯମତିଵିଷମଵିଷଯଵିଷଜଲାଶଯାଶାଯା ଉପରରାମ ॥ ୨୨ ॥

ଇତି ହ ଵାଵ ସ ଜଗତୀପତିରୀଶ୍ଵରେଚ୍ଛଯାଧିନିଵେଶିତକର୍ମାଧିକାରୋଽଖିଲଜଗଦ୍ବନ୍ଧଧ୍ଵଂସନପରାନୁଭାଵସ୍ଯ ଭଗଵତ ଆଦିପୁରୁଷସ୍ଯାଙ୍ଘ୍ରିଯୁଗଲାନଵରତଧ୍ଯାନାନୁଭାଵେନ ପରିରନ୍ଧିତକଷାଯାଶଯୋଽଵଦାତୋଽପି ମାନଵର୍ଧନୋ ମହତାଂ ମହୀତଲମନୁଶଶାସ ॥ ୨୩ ॥

ଅଥ ଚ ଦୁହିତରଂ ପ୍ରଜାପତେର୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣ ଉପଯେମେ ବର୍ହିଷ୍ମତୀଂ ନାମ ତସ୍ଯାମୁ ହ ଵାଵ ଆତ୍ମଜାନାତ୍ମସମାନଶୀଲଗୁଣକର୍ମରୂପଵୀର୍ଯୋଦାରାନ୍ଦଶ ଭାଵଯାମ୍ବଭୂଵ କନ୍ଯାଂ ଚ ଯଵୀଯସୀମୂର୍ଜସ୍ଵତୀଂ ନାମ ॥ ୨୪ ॥

ଆଗ୍ନୀଧ୍ରେଧ୍ମଜିହ୍ଵଯଜ୍ଞବାହୁମହାଵୀରହିରଣ୍ଯରେତୋଘୃତପୃଷ୍ଠସଵନମେଧାତିଥିଵୀତିହୋତ୍ରକଵଯ ଇତି ସର୍ଵ ଏଵାଗ୍ନିନାମାନଃ ॥ ୨୫ ॥

ଏତେଷାଂ କଵିର୍ମହାଵୀରଃ ସଵନ ଇତି ତ୍ରଯ ଆସନ୍ନୂର୍ଧ୍ଵରେତସସ୍ତ ଆତ୍ମଵିଦ୍ଯାଯାମର୍ଭଭାଵାଦାରଭ୍ଯ କୃତପରିଚଯାଃ ପାରମହଂସ୍ଯମେଵାଶ୍ରମମଭଜନ୍ ॥ ୨୬ ॥

ତସ୍ମିନ୍ନୁ ହ ଵା ଉପଶମଶୀଲାଃ ପରମର୍ଷଯଃ ସକଲଜୀଵନିକାଯାଵାସସ୍ଯ ଭଗଵତୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଭୀତାନାଂ ଶରଣଭୂତସ୍ଯ ଶ୍ରୀମଚ୍ଚରଣାରଵିନ୍ଦାଵିରତସ୍ମରଣାଵିଗଲିତପରମଭକ୍ତିଯୋଗାନୁଭାଵେନ ପରିଭାଵିତାନ୍ତର୍ହୃଦଯାଧିଗତେ ଭଗଵତି ସର୍ଵେଷାଂ ଭୂତାନାମାତ୍ମଭୂତେ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମନ୍ଯେଵା- ତ୍ମନସ୍ତାଦାତ୍ମ୍ଯମଵିଶେଷେଣ ସମୀଯୁଃ ॥ ୨୭ ॥

ଅନ୍ଯସ୍ଯାମପି ଜାଯାଯାଂ ତ୍ରଯଃ ପୁତ୍ରା ଆସନ୍ନୁତ୍ତମସ୍ତାମସୋ ରୈଵତ ଇତି ମନ୍ଵନ୍ତରାଧିପତଯଃ ॥ ୨୮ ॥

ଏଵମୁପଶମାଯନେଷୁ ସ୍ଵତନଯେଷ୍ଵଥ ଜଗତୀପତିର୍ଜଗତୀମର୍ବୁଦାନ୍ଯେକାଦଶ ପରିଵତ୍ସରାଣାମଵ୍ଯାହତାଖିଲପୁରୁଷକାରସାରସମ୍ଭୃତଦୋର୍ଦଣ୍ଡଯୁଗଲାପୀଡିତମୌର୍ଵୀଗୁଣସ୍ତନିତଵିରମିତଧର୍ମପ୍ରତିପକ୍ଷୋ ବର୍ହିଷ୍ମତ୍ଯାଶ୍ଚାନୁଦିନମେଧମାନପ୍ରମୋଦପ୍ରସରଣଯୌଷିଣ୍ଯଵ୍ରୀଡାପ୍ରମୁଷିତହାସାଵଲୋକରୁଚିରକ୍ଷ୍ଵେଲ୍ଯାଦିଭିଃ ପରାଭୂଯମାନଵିଵେକ ଇଵାନଵବୁଧ୍ଯମାନ ଇଵ ମହାମନା ବୁଭୁଜେ ॥ ୨୯ ॥

ଯାଵଦଵଭାସଯତି ସୁରଗିରିମନୁପରିକ୍ରାମନ୍ ଭଗଵାନାଦିତ୍ଯୋ ଵସୁଧାତଲମର୍ଧେନୈଵ ପ୍ରତପତ୍ଯର୍ଧେନାଵଚ୍ଛାଦଯତି ତଦା ହି ଭଗଵଦୁପାସନୋପଚିତାତିପୁରୁଷପ୍ରଭାଵସ୍ତଦନଭିନନ୍ଦନ୍ ସମଜଵେନ ରଥେନ ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯେନ ରଜନୀମପି ଦିନଂ କରିଷ୍ଯାମୀତି ସପ୍ତକୃତ୍ଵସ୍ତରଣିମନୁପର୍ଯକ୍ରାମଦ୍ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ପତଙ୍ଗଃ ॥ ୩୦ ॥

ଯେ ଵା ଉ ହ ତଦ୍ରଥଚରଣନେମିକୃତପରିଖାତାସ୍ତେ ସପ୍ତ ସିନ୍ଧଵ ଆସନ୍ ଯତ ଏଵ କୃତାଃ ସପ୍ତ ଭୁଵୋ ଦ୍ଵୀପାଃ ॥ ୩୧ ॥

ଜମ୍ବୂପ୍ଲକ୍ଷଶାଲ୍ମଲିକୁଶକ୍ରୌଞ୍ଚଶାକପୁଷ୍କରସଂଜ୍ଞାସ୍ତେଷାଂ ପରିମାଣଂ ପୂର୍ଵସ୍ମାତ୍ପୂର୍ଵସ୍ମାଦୁତ୍ତର ଉତ୍ତରୋ ଯଥାସଂଖ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଗୁଣମାନେନ ବହିଃ ସମନ୍ତତ ଉପକ୍ଲୃପ୍ତାଃ ॥ ୩୨ ॥

କ୍ଷାରୋଦେକ୍ଷୁରସୋଦସୁରୋଦଘୃତୋଦକ୍ଷୀରୋଦଦଧିମଣ୍ଡୋଦଶୁଦ୍ଧୋଦାଃ ସପ୍ତ ଜଲଧଯଃ ସପ୍ତ ଦ୍ଵୀପପରିଖା ଇଵାଭ୍ଯନ୍ତରଦ୍ଵୀପସମାନା ଏକୈକଶ୍ଯେନ ଯଥାନୁପୂର୍ଵଂ ସପ୍ତସ୍ଵପି ବହିର୍ଦ୍ଵୀପେଷୁ ପୃଥକ୍ପରିତ ଉପକଲ୍ପିତାସ୍ତେଷୁ ଜମ୍ବ୍ଵାଦିଷୁ ବର୍ହିଷ୍ମତୀପତିରନୁଵ୍ରତାନାତ୍ମଜାନାଗ୍ନୀଧ୍ରେଧ୍ମଜିହ୍ଵଯଜ୍ଞବାହୁହିରଣ୍ଯରେତୋଘୃତପୃଷ୍ଠମେଧାତିଥିଵୀତିହୋତ୍ରସଂଜ୍ଞାନ୍ ଯଥା ସଂଖ୍ଯେନୈକୈକସ୍ମିନ୍ନେକମେଵାଧିପତିଂ ଵିଦଧେ ॥ ୩୩ ॥

ଦୁହିତରଂ ଚୋର୍ଜସ୍ଵତୀଂ ନାମୋଶନସେ ପ୍ରାଯଚ୍ଛଦ୍ଯସ୍ଯାମାସୀଦ୍ ଦେଵଯାନୀ ନାମ କାଵ୍ଯସୁତା ॥ ୩୪ ॥

ନୈଵଂଵିଧଃ ପୁରୁଷକାର ଉରୁକ୍ରମସ୍ଯପୁଂସାଂ ତଦଙ୍ଘ୍ରିରଜସା ଜିତଷଡ୍ଗୁଣାନାମ୍ । ଚିତ୍ରଂ ଵିଦୂରଵିଗତଃ ସକୃଦାଦଦୀତଯନ୍ନାମଧେଯମଧୁନା ସ ଜହାତି ବନ୍ଧମ୍ ॥ ୩୫ ॥

ସ ଏଵମପରିମିତବଲପରାକ୍ରମ ଏକଦା ତୁ ଦେଵର୍ଷିଚରଣାନୁଶଯନାନୁପତିତଗୁଣଵିସର୍ଗସଂସର୍ଗେଣାନିର୍ଵୃତମିଵାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯମାନ ଆତ୍ମନିର୍ଵେଦ ଇଦମାହ ॥ ୩୬ ॥

ଅହୋ ଅସାଧ୍ଵନୁଷ୍ଠିତଂ ଯଦଭିନିଵେଶିତୋଽହମିନ୍ଦ୍ରିଯୈରଵିଦ୍ଯାରଚିତଵିଷମଵିଷଯାନ୍ଧକୂପେ ତଦଲମଲମମୁଷ୍ଯା ଵନିତାଯା ଵିନୋଦମୃଗଂ ମାଂ ଧିଗ୍ଧିଗିତି ଗର୍ହଯାଞ୍ଚକାର ॥ ୩୭ ॥

ପରଦେଵତାପ୍ରସାଦାଧିଗତାତ୍ମପ୍ରତ୍ଯଵମର୍ଶେନାନୁପ୍ରଵୃତ୍ତେଭ୍ଯଃ ପୁତ୍ରେଭ୍ଯ ଇମାଂ ଯଥାଦାଯଂ ଵିଭଜ୍ଯ ଭୁକ୍ତଭୋଗାଂ ଚ ମହିଷୀଂ ମୃତକମିଵ ସହ ମହାଵିଭୂତିମପହାଯ ସ୍ଵଯଂ ନିହିତନିର୍ଵେଦୋ ହୃଦି ଗୃହୀତହରିଵିହାରାନୁଭାଵୋ ଭଗଵତୋ ନାରଦସ୍ଯ ପଦଵୀଂ ପୁନରେଵାନୁସସାର ॥ ୩୮ ॥

ତସ୍ଯ ହ ଵା ଏତେ ଶ୍ଲୋକାଃ—
ପ୍ରିଯଵ୍ରତକୃତଂ କର୍ମ କୋ ନୁ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିନେଶ୍ଵରମ୍ । ଯୋ ନେମିନିମ୍ନୈରକରୋଚ୍ଛାଯାଂ ଘ୍ନନ୍ ସପ୍ତ ଵାରିଧୀନ୍ ॥ ୩୯ ॥

ଭୂସଂସ୍ଥାନଂ କୃତଂ ଯେନ ସରିଦ୍ଗିରିଵନାଦିଭିଃ । ସୀମା ଚ ଭୂତନିର୍ଵୃତ୍ଯୈ ଦ୍ଵୀପେ ଦ୍ଵୀପେ ଵିଭାଗଶଃ ॥ ୪୦ ॥

ଭୌମଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମାନୁଷଂ ଚ ମହିତ୍ଵଂ କର୍ମଯୋଗଜମ୍ । ଯଶ୍ଚକ୍ରେ ନିରଯୌପମ୍ଯଂ ପୁରୁଷାନୁଜନପ୍ରିଯଃ ॥ ୪୧ ॥