শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ৫.১০

শ্ৰীশুক উৱাচ
অথ সিন্ধুসৌৱীৰপতে ৰহূগণস্য ৱ্ৰজত ইক্ষুমত্যাস্তটে তত্কুলপতিনা শিবিকাৱাহপুৰুষান্ৱেষণসমযে দৈৱেনোপসাদিতঃ স দ্ৱিজৱৰ উপলব্ধ এষ পীৱা যুৱা সংহননাঙ্গো গোখৰৱদ্ধুৰং ৱোঢুমলমিতি পূৰ্ৱৱিষ্টিগৃহীতৈঃ সহ গৃহীতঃ প্ৰসভমতদৰ্হ উৱাহ শিবিকাং স মহানুভাৱঃ ॥ ১ ॥

যদা হি দ্ৱিজৱৰস্যেষুমাত্ৰাৱলোকানুগতেৰ্ন সমাহিতা পুৰুষগতিস্তদা ৱিষমগতাং স্ৱশিবিকাং ৰহূগণ উপধাৰ্য পুৰুষানধিৱহত আহ হে ৱোঢাৰঃ সাধ্ৱতিক্ৰমত কিমিতি ৱিষমমুহ্যতে যানমিতি ॥ ২ ॥

অথ ত ঈশ্ৱৰৱচঃ সোপালম্ভমুপাকৰ্ণ্যোপাযতুৰীযাচ্ছঙ্কিতমনসস্তং ৱিজ্ঞাপযাংবভূৱুঃ ॥ ৩ ॥

ন ৱযং নৰদেৱ প্ৰমত্তা ভৱন্নিযমানুপথাঃ সাধ্ৱেৱ ৱহামঃ । অযমধুনৈৱ নিযুক্তোঽপি ন দ্ৰুতং ৱ্ৰজতি নানেন সহ ৱোঢুমু হ ৱযং পাৰযাম ইতি ॥ ৪ ॥

সাংসৰ্গিকো দোষ এৱ নূনমেকস্যাপি সৰ্ৱেষাং সাংসৰ্গিকাণাং ভৱিতুমৰ্হতীতি নিশ্চিত্য নিশম্য কৃপণৱচো ৰাজা ৰহূগণ উপাসিতৱৃদ্ধোঽপি নিসৰ্গেণ বলাত্কৃত ঈষদুত্থিতমন্যুৰৱিস্পষ্টব্ৰহ্মতেজসং জাতৱেদসমিৱ ৰজসাঽঽৱৃতমতিৰাহ ॥ ৫ ॥

অহো কষ্টং ভ্ৰাতৰ্ৱ্যক্তমুৰুপৰিশ্ৰান্তো দীৰ্ঘমধ্ৱানমেক এৱ ঊহিৱান্ সুচিৰং নাতিপীৱা ন সংহননাঙ্গো জৰসা চোপদ্ৰুতো ভৱান্ সখে নো এৱাপৰ এতে সঙ্ঘট্টিন ইতি বহুৱিপ্ৰলব্ধোঽপ্যৱিদ্যযা ৰচিতদ্ৰৱ্যগুণকৰ্মাশযস্ৱচৰমকলেৱৰেঽৱস্তুনি সংস্থানৱিশেষেঽহং মমেত্যনধ্যাৰোপিতমিথ্যাপ্ৰত্যযো ব্ৰহ্মভূতস্তূষ্ণীং শিবিকাং পূৰ্ৱৱদুৱাহ ॥ ৬ ॥

অথ পুনঃ স্ৱশিবিকাযাং ৱিষমগতাযাং প্ৰকুপিত উৱাচৰহূগণঃ কিমিদমৰে ত্ৱং জীৱন্মৃতো মাং কদৰ্থীকৃত্য ভৰ্তৃশাসনমতিচৰসি প্ৰমত্তস্য চ তে কৰোমি চিকিত্সাং দণ্ডপাণিৰিৱ জনতাযা যথা প্ৰকৃতিং স্ৱাং ভজিষ্যস ইতি ॥ ৭ ॥

এৱং বহ্ৱবদ্ধমপি ভাষমাণং নৰদেৱাভিমানং ৰজসা তমসানুৱিদ্ধেন মদেন তিৰস্কৃতাশেষভগৱত্প্ৰিযনিকেতং পণ্ডিতমানিনং স ভগৱান্ ব্ৰাহ্মণো ব্ৰহ্মভূতসৰ্ৱভূতসুহৃদাত্মা যোগেশ্ৱৰচৰ্যাযাং নাতিৱ্যুত্পন্নমতিং স্মযমান ইৱ ৱিগতস্ময ইদমাহ ॥ ৮ ॥

ব্ৰাহ্মণ উৱাচ
ত্ৱযোদিতং ৱ্যক্তমৱিপ্ৰলব্ধং
ভৰ্তুঃ স মে স্যাদ্যদি ৱীৰ ভাৰঃ ।
গন্তুৰ্যদি স্যাদধিগম্যমধ্ৱা
পীৱেতি ৰাশৌ ন ৱিদাং প্ৰৱাদঃ ॥ ৯ ॥

স্থৌল্যং কাৰ্শ্যং ৱ্যাধয আধযশ্চ
ক্ষুত্তৃড্ ভযং কলিৰিচ্ছা জৰা চ ।
নিদ্ৰা ৰতিৰ্মন্যুৰহংমদঃ শুচো
দেহেন জাতস্য হি মে ন সন্তি ॥ ১০ ॥

জীৱন্মৃতত্ৱং নিযমেন ৰাজন্
আদ্যন্তৱদ্যদ্ৱিকৃতস্য দৃষ্টম্ ।
স্ৱস্ৱাম্যভাৱো ধ্ৰুৱ ঈড্য যত্ৰ
তৰ্হ্যুচ্যতেঽসৌ ৱিধিকৃত্যযোগঃ ॥ ১১ ॥

ৱিশেষবুদ্ধেৰ্ৱিৱৰং মনাক্ চ
পশ্যাম যন্ন ৱ্যৱহাৰতোঽন্যত্ ।
ক ঈশ্ৱৰস্তত্ৰ কিমীশিতৱ্যং
তথাপি ৰাজন্ কৰৱাম কিং তে ॥ ১২ ॥

উন্মত্তমত্তজডৱত্স্ৱসংস্থাং
গতস্য মে ৱীৰ চিকিত্সিতেন ।
অৰ্থঃ কিযান্ ভৱতা শিক্ষিতেন
স্তব্ধপ্ৰমত্তস্য চ পিষ্টপেষঃ ॥ ১৩ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
এতাৱদনুৱাদপৰিভাষযা প্ৰত্যুদীৰ্য মুনিৱৰ উপশমশীল উপৰতানাত্ম্যনিমিত্ত উপভোগেন কৰ্মাৰব্ধং ৱ্যপনযন্ ৰাজযানমপি তথোৱাহ ॥ ১৪ ॥

স চাপি পাণ্ডৱেয সিন্ধুসৌৱীৰপতিস্তত্ত্ৱজিজ্ঞাসাযাং সম্যক্শ্ৰদ্ধযাধিকৃতাধিকাৰস্তদ্ধৃদযগ্ৰন্থিমোচনং দ্ৱিজৱচ আশ্ৰুত্য বহুযোগগ্ৰন্থসম্মতং ত্ৱৰযাৱৰুহ্য শিৰসা পাদমূলমুপসৃতঃ ক্ষমাপযন্ ৱিগতনৃপদেৱস্ময উৱাচ॥ ১৫ ॥

কস্ত্ৱং নিগূঢশ্চৰসি দ্ৱিজানাং
বিভৰ্ষি সূত্ৰং কতমোঽৱধূতঃ ।
কস্যাসি কুত্ৰত্য ইহাপি কস্মাত্
ক্ষেমায নশ্চেদসি নোত শুক্লঃ ॥ ১৬ ॥

নাহং ৱিশঙ্কে সুৰৰাজৱজ্ৰা-
ন্ন ত্ৰ্যক্ষশূলান্ন যমস্য দণ্ডাত্ ।
নাগ্ন্যৰ্কসোমানিলৱিত্তপাস্ত্ৰা-
চ্ছঙ্কে ভৃশং ব্ৰহ্মকুলাৱমানাত্ ॥ ১৭ ॥

তদ্ব্ৰূহ্যসঙ্গো জডৱন্নিগূঢ-
ৱিজ্ঞানৱীৰ্যো ৱিচৰস্যপাৰঃ ।
ৱচাংসি যোগগ্ৰথিতানি সাধো
ন নঃ ক্ষমন্তে মনসাপি ভেত্তুম্ ॥ ১৮ ॥

অহং চ যোগেশ্ৱৰমাত্মতত্ত্ৱ-
ৱিদাং মুনীনাং পৰমং গুৰুং ৱৈ ।
প্ৰষ্টুং প্ৰৱৃত্তঃ কিমিহাৰণং তত্
সাক্ষাদ্ধৰিং জ্ঞানকলাৱতীৰ্ণম্ ॥ ১৯ ॥

স ৱৈ ভৱাঁল্লোকনিৰীক্ষণাৰ্থ-
মৱ্যক্তলিঙ্গো ৱিচৰত্যপিস্ৱিত্ ।
যোগেশ্ৱৰাণাং গতিমন্ধবুদ্ধিঃ
কথং ৱিচক্ষীত গৃহানুবন্ধঃ ॥ ২০ ॥

দৃষ্টঃ শ্ৰমঃ কৰ্মত আত্মনো ৱৈ
ভৰ্তুৰ্গন্তুৰ্ভৱতশ্চানুমন্যে ।
যথাসতোদানযনাদ্যভাৱাত্
সমূল ইষ্টো ৱ্যৱহাৰমাৰ্গঃ ॥ ২১ ॥

স্থাল্যগ্নিতাপাত্পযসোঽভিতাপ-
স্তত্তাপতস্তণ্ডুলগৰ্ভৰন্ধিঃ ।
দেহেন্দ্ৰিযাস্ৱাশযসন্নিকৰ্ষাত্
তত্সংসৃতিঃ পুৰুষস্যানুৰোধাত্ ॥ ২২ ॥

শাস্তাভিগোপ্তা নৃপতিঃ প্ৰজানাংযঃ কিঙ্কৰো ৱৈ ন পিনষ্টি পিষ্টম্ । স্ৱধৰ্মমাৰাধনমচ্যুতস্যযদীহমানো ৱিজহাত্যঘৌঘম্ ॥ ২৩ ॥

তন্মে ভৱান্নৰদেৱাভিমান-মদেন তুচ্ছীকৃতসত্তমস্য । কৃষীষ্ট মৈত্ৰীদৃশমাৰ্তবন্ধোযথা তৰে সদৱধ্যানমংহঃ ॥ ২৪ ॥

ন ৱিক্ৰিযা ৱিশ্ৱসুহৃত্সখস্যসাম্যেন ৱীতাভিমতেস্তৱাপি । মহদ্ৱিমানাত্ স্ৱকৃতাদ্ধি মাদৃঙ্নঙ্ক্ষ্যত্যদূৰাদপি শূলপাণিঃ ॥ ২৫ ॥