శ్రీమద్భాగవతమ్ ౫.౧౦

శ్రీశుక ఉవాచ
అథ సిన్ధుసౌవీరపతే రహూగణస్య వ్రజత ఇక్షుమత్యాస్తటే తత్కులపతినా శిబికావాహపురుషాన్వేషణసమయే దైవేనోపసాదితః స ద్విజవర ఉపలబ్ధ ఏష పీవా యువా సంహననాఙ్గో గోఖరవద్ధురం వోఢుమలమితి పూర్వవిష్టిగృహీతైః సహ గృహీతః ప్రసభమతదర్హ ఉవాహ శిబికాం స మహానుభావః ॥ ౧ ॥

యదా హి ద్విజవరస్యేషుమాత్రావలోకానుగతేర్న సమాహితా పురుషగతిస్తదా విషమగతాం స్వశిబికాం రహూగణ ఉపధార్య పురుషానధివహత ఆహ హే వోఢారః సాధ్వతిక్రమత కిమితి విషమముహ్యతే యానమితి ॥ ౨ ॥

అథ త ఈశ్వరవచః సోపాలమ్భముపాకర్ణ్యోపాయతురీయాచ్ఛఙ్కితమనసస్తం విజ్ఞాపయాంబభూవుః ॥ ౩ ॥

న వయం నరదేవ ప్రమత్తా భవన్నియమానుపథాః సాధ్వేవ వహామః । అయమధునైవ నియుక్తోఽపి న ద్రుతం వ్రజతి నానేన సహ వోఢుము హ వయం పారయామ ఇతి ॥ ౪ ॥

సాంసర్గికో దోష ఏవ నూనమేకస్యాపి సర్వేషాం సాంసర్గికాణాం భవితుమర్హతీతి నిశ్చిత్య నిశమ్య కృపణవచో రాజా రహూగణ ఉపాసితవృద్ధోఽపి నిసర్గేణ బలాత్కృత ఈషదుత్థితమన్యురవిస్పష్టబ్రహ్మతేజసం జాతవేదసమివ రజసాఽఽవృతమతిరాహ ॥ ౫ ॥

అహో కష్టం భ్రాతర్వ్యక్తమురుపరిశ్రాన్తో దీర్ఘమధ్వానమేక ఏవ ఊహివాన్ సుచిరం నాతిపీవా న సంహననాఙ్గో జరసా చోపద్రుతో భవాన్ సఖే నో ఏవాపర ఏతే సఙ్ఘట్టిన ఇతి బహువిప్రలబ్ధోఽప్యవిద్యయా రచితద్రవ్యగుణకర్మాశయస్వచరమకలేవరేఽవస్తుని సంస్థానవిశేషేఽహం మమేత్యనధ్యారోపితమిథ్యాప్రత్యయో బ్రహ్మభూతస్తూష్ణీం శిబికాం పూర్వవదువాహ ॥ ౬ ॥

అథ పునః స్వశిబికాయాం విషమగతాయాం ప్రకుపిత ఉవాచరహూగణః కిమిదమరే త్వం జీవన్మృతో మాం కదర్థీకృత్య భర్తృశాసనమతిచరసి ప్రమత్తస్య చ తే కరోమి చికిత్సాం దణ్డపాణిరివ జనతాయా యథా ప్రకృతిం స్వాం భజిష్యస ఇతి ॥ ౭ ॥

ఏవం బహ్వబద్ధమపి భాషమాణం నరదేవాభిమానం రజసా తమసానువిద్ధేన మదేన తిరస్కృతాశేషభగవత్ప్రియనికేతం పణ్డితమానినం స భగవాన్ బ్రాహ్మణో బ్రహ్మభూతసర్వభూతసుహృదాత్మా యోగేశ్వరచర్యాయాం నాతివ్యుత్పన్నమతిం స్మయమాన ఇవ విగతస్మయ ఇదమాహ ॥ ౮ ॥

బ్రాహ్మణ ఉవాచ
త్వయోదితం వ్యక్తమవిప్రలబ్ధం
భర్తుః స మే స్యాద్యది వీర భారః ।
గన్తుర్యది స్యాదధిగమ్యమధ్వా
పీవేతి రాశౌ న విదాం ప్రవాదః ॥ ౯ ॥

స్థౌల్యం కార్శ్యం వ్యాధయ ఆధయశ్చ
క్షుత్తృడ్ భయం కలిరిచ్ఛా జరా చ ।
నిద్రా రతిర్మన్యురహంమదః శుచో
దేహేన జాతస్య హి మే న సన్తి ॥ ౧౦ ॥

జీవన్మృతత్వం నియమేన రాజన్
ఆద్యన్తవద్యద్వికృతస్య దృష్టమ్ ।
స్వస్వామ్యభావో ధ్రువ ఈడ్య యత్ర
తర్హ్యుచ్యతేఽసౌ విధికృత్యయోగః ॥ ౧౧ ॥

విశేషబుద్ధేర్వివరం మనాక్ చ
పశ్యామ యన్న వ్యవహారతోఽన్యత్ ।
క ఈశ్వరస్తత్ర కిమీశితవ్యం
తథాపి రాజన్ కరవామ కిం తే ॥ ౧౨ ॥

ఉన్మత్తమత్తజడవత్స్వసంస్థాం
గతస్య మే వీర చికిత్సితేన ।
అర్థః కియాన్ భవతా శిక్షితేన
స్తబ్ధప్రమత్తస్య చ పిష్టపేషః ॥ ౧౩ ॥

శ్రీశుక ఉవాచ
ఏతావదనువాదపరిభాషయా ప్రత్యుదీర్య మునివర ఉపశమశీల ఉపరతానాత్మ్యనిమిత్త ఉపభోగేన కర్మారబ్ధం వ్యపనయన్ రాజయానమపి తథోవాహ ॥ ౧౪ ॥

స చాపి పాణ్డవేయ సిన్ధుసౌవీరపతిస్తత్త్వజిజ్ఞాసాయాం సమ్యక్శ్రద్ధయాధికృతాధికారస్తద్ధృదయగ్రన్థిమోచనం ద్విజవచ ఆశ్రుత్య బహుయోగగ్రన్థసమ్మతం త్వరయావరుహ్య శిరసా పాదమూలముపసృతః క్షమాపయన్ విగతనృపదేవస్మయ ఉవాచ॥ ౧౫ ॥

కస్త్వం నిగూఢశ్చరసి ద్విజానాం
బిభర్షి సూత్రం కతమోఽవధూతః ।
కస్యాసి కుత్రత్య ఇహాపి కస్మాత్
క్షేమాయ నశ్చేదసి నోత శుక్లః ॥ ౧౬ ॥

నాహం విశఙ్కే సురరాజవజ్రా-
న్న త్ర్యక్షశూలాన్న యమస్య దణ్డాత్ ।
నాగ్న్యర్కసోమానిలవిత్తపాస్త్రా-
చ్ఛఙ్కే భృశం బ్రహ్మకులావమానాత్ ॥ ౧౭ ॥

తద్బ్రూహ్యసఙ్గో జడవన్నిగూఢ-
విజ్ఞానవీర్యో విచరస్యపారః ।
వచాంసి యోగగ్రథితాని సాధో
న నః క్షమన్తే మనసాపి భేత్తుమ్ ॥ ౧౮ ॥

అహం చ యోగేశ్వరమాత్మతత్త్వ-
విదాం మునీనాం పరమం గురుం వై ।
ప్రష్టుం ప్రవృత్తః కిమిహారణం తత్
సాక్షాద్ధరిం జ్ఞానకలావతీర్ణమ్ ॥ ౧౯ ॥

స వై భవాఁల్లోకనిరీక్షణార్థ-
మవ్యక్తలిఙ్గో విచరత్యపిస్విత్ ।
యోగేశ్వరాణాం గతిమన్ధబుద్ధిః
కథం విచక్షీత గృహానుబన్ధః ॥ ౨౦ ॥

దృష్టః శ్రమః కర్మత ఆత్మనో వై
భర్తుర్గన్తుర్భవతశ్చానుమన్యే ।
యథాసతోదానయనాద్యభావాత్
సమూల ఇష్టో వ్యవహారమార్గః ॥ ౨౧ ॥

స్థాల్యగ్నితాపాత్పయసోఽభితాప-
స్తత్తాపతస్తణ్డులగర్భరన్ధిః ।
దేహేన్ద్రియాస్వాశయసన్నికర్షాత్
తత్సంసృతిః పురుషస్యానురోధాత్ ॥ ౨౨ ॥

శాస్తాభిగోప్తా నృపతిః ప్రజానాంయః కిఙ్కరో వై న పినష్టి పిష్టమ్ । స్వధర్మమారాధనమచ్యుతస్యయదీహమానో విజహాత్యఘౌఘమ్ ॥ ౨౩ ॥

తన్మే భవాన్నరదేవాభిమాన-మదేన తుచ్ఛీకృతసత్తమస్య । కృషీష్ట మైత్రీదృశమార్తబన్ధోయథా తరే సదవధ్యానమంహః ॥ ౨౪ ॥

న విక్రియా విశ్వసుహృత్సఖస్యసామ్యేన వీతాభిమతేస్తవాపి । మహద్విమానాత్ స్వకృతాద్ధి మాదృఙ్నఙ్క్ష్యత్యదూరాదపి శూలపాణిః ॥ ౨౫ ॥