ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൫.൧൦

ശ്രീശുക ഉവാച
അഥ സിന്ധുസൌവീരപതേ രഹൂഗണസ്യ വ്രജത ഇക്ഷുമത്യാസ്തടേ തത്കുലപതിനാ ശിബികാവാഹപുരുഷാന്വേഷണസമയേ ദൈവേനോപസാദിതഃ സ ദ്വിജവര ഉപലബ്ധ ഏഷ പീവാ യുവാ സംഹനനാങ്ഗോ ഗോഖരവദ്ധുരം വോഢുമലമിതി പൂര്വവിഷ്ടിഗൃഹീതൈഃ സഹ ഗൃഹീതഃ പ്രസഭമതദര്ഹ ഉവാഹ ശിബികാം സ മഹാനുഭാവഃ ॥ ൧ ॥

യദാ ഹി ദ്വിജവരസ്യേഷുമാത്രാവലോകാനുഗതേര്ന സമാഹിതാ പുരുഷഗതിസ്തദാ വിഷമഗതാം സ്വശിബികാം രഹൂഗണ ഉപധാര്യ പുരുഷാനധിവഹത ആഹ ഹേ വോഢാരഃ സാധ്വതിക്രമത കിമിതി വിഷമമുഹ്യതേ യാനമിതി ॥ ൨ ॥

അഥ ത ഈശ്വരവചഃ സോപാലമ്ഭമുപാകര്ണ്യോപായതുരീയാച്ഛങ്കിതമനസസ്തം വിജ്ഞാപയാംബഭൂവുഃ ॥ ൩ ॥

ന വയം നരദേവ പ്രമത്താ ഭവന്നിയമാനുപഥാഃ സാധ്വേവ വഹാമഃ । അയമധുനൈവ നിയുക്തോഽപി ന ദ്രുതം വ്രജതി നാനേന സഹ വോഢുമു ഹ വയം പാരയാമ ഇതി ॥ ൪ ॥

സാംസര്ഗികോ ദോഷ ഏവ നൂനമേകസ്യാപി സര്വേഷാം സാംസര്ഗികാണാം ഭവിതുമര്ഹതീതി നിശ്ചിത്യ നിശമ്യ കൃപണവചോ രാജാ രഹൂഗണ ഉപാസിതവൃദ്ധോഽപി നിസര്ഗേണ ബലാത്കൃത ഈഷദുത്ഥിതമന്യുരവിസ്പഷ്ടബ്രഹ്മതേജസം ജാതവേദസമിവ രജസാഽഽവൃതമതിരാഹ ॥ ൫ ॥

അഹോ കഷ്ടം ഭ്രാതര്വ്യക്തമുരുപരിശ്രാന്തോ ദീര്ഘമധ്വാനമേക ഏവ ഊഹിവാന് സുചിരം നാതിപീവാ ന സംഹനനാങ്ഗോ ജരസാ ചോപദ്രുതോ ഭവാന് സഖേ നോ ഏവാപര ഏതേ സങ്ഘട്ടിന ഇതി ബഹുവിപ്രലബ്ധോഽപ്യവിദ്യയാ രചിതദ്രവ്യഗുണകര്മാശയസ്വചരമകലേവരേഽവസ്തുനി സംസ്ഥാനവിശേഷേഽഹം മമേത്യനധ്യാരോപിതമിഥ്യാപ്രത്യയോ ബ്രഹ്മഭൂതസ്തൂഷ്ണീം ശിബികാം പൂര്വവദുവാഹ ॥ ൬ ॥

അഥ പുനഃ സ്വശിബികായാം വിഷമഗതായാം പ്രകുപിത ഉവാചരഹൂഗണഃ കിമിദമരേ ത്വം ജീവന്മൃതോ മാം കദര്ഥീകൃത്യ ഭര്തൃശാസനമതിചരസി പ്രമത്തസ്യ ച തേ കരോമി ചികിത്സാം ദണ്ഡപാണിരിവ ജനതായാ യഥാ പ്രകൃതിം സ്വാം ഭജിഷ്യസ ഇതി ॥ ൭ ॥

ഏവം ബഹ്വബദ്ധമപി ഭാഷമാണം നരദേവാഭിമാനം രജസാ തമസാനുവിദ്ധേന മദേന തിരസ്കൃതാശേഷഭഗവത്പ്രിയനികേതം പണ്ഡിതമാനിനം സ ഭഗവാന് ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മഭൂതസര്വഭൂതസുഹൃദാത്മാ യോഗേശ്വരചര്യായാം നാതിവ്യുത്പന്നമതിം സ്മയമാന ഇവ വിഗതസ്മയ ഇദമാഹ ॥ ൮ ॥

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച
ത്വയോദിതം വ്യക്തമവിപ്രലബ്ധം
ഭര്തുഃ സ മേ സ്യാദ്യദി വീര ഭാരഃ ।
ഗന്തുര്യദി സ്യാദധിഗമ്യമധ്വാ
പീവേതി രാശൌ ന വിദാം പ്രവാദഃ ॥ ൯ ॥

സ്ഥൌല്യം കാര്ശ്യം വ്യാധയ ആധയശ്ച
ക്ഷുത്തൃഡ് ഭയം കലിരിച്ഛാ ജരാ ച ।
നിദ്രാ രതിര്മന്യുരഹംമദഃ ശുചോ
ദേഹേന ജാതസ്യ ഹി മേ ന സന്തി ॥ ൧൦ ॥

ജീവന്മൃതത്വം നിയമേന രാജന്
ആദ്യന്തവദ്യദ്വികൃതസ്യ ദൃഷ്ടമ് ।
സ്വസ്വാമ്യഭാവോ ധ്രുവ ഈഡ്യ യത്ര
തര്ഹ്യുച്യതേഽസൌ വിധികൃത്യയോഗഃ ॥ ൧൧ ॥

വിശേഷബുദ്ധേര്വിവരം മനാക് ച
പശ്യാമ യന്ന വ്യവഹാരതോഽന്യത് ।
ക ഈശ്വരസ്തത്ര കിമീശിതവ്യം
തഥാപി രാജന് കരവാമ കിം തേ ॥ ൧൨ ॥

ഉന്മത്തമത്തജഡവത്സ്വസംസ്ഥാം
ഗതസ്യ മേ വീര ചികിത്സിതേന ।
അര്ഥഃ കിയാന് ഭവതാ ശിക്ഷിതേന
സ്തബ്ധപ്രമത്തസ്യ ച പിഷ്ടപേഷഃ ॥ ൧൩ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഏതാവദനുവാദപരിഭാഷയാ പ്രത്യുദീര്യ മുനിവര ഉപശമശീല ഉപരതാനാത്മ്യനിമിത്ത ഉപഭോഗേന കര്മാരബ്ധം വ്യപനയന് രാജയാനമപി തഥോവാഹ ॥ ൧൪ ॥

സ ചാപി പാണ്ഡവേയ സിന്ധുസൌവീരപതിസ്തത്ത്വജിജ്ഞാസായാം സമ്യക്ശ്രദ്ധയാധികൃതാധികാരസ്തദ്ധൃദയഗ്രന്ഥിമോചനം ദ്വിജവച ആശ്രുത്യ ബഹുയോഗഗ്രന്ഥസമ്മതം ത്വരയാവരുഹ്യ ശിരസാ പാദമൂലമുപസൃതഃ ക്ഷമാപയന് വിഗതനൃപദേവസ്മയ ഉവാച॥ ൧൫ ॥

കസ്ത്വം നിഗൂഢശ്ചരസി ദ്വിജാനാം
ബിഭര്ഷി സൂത്രം കതമോഽവധൂതഃ ।
കസ്യാസി കുത്രത്യ ഇഹാപി കസ്മാത്
ക്ഷേമായ നശ്ചേദസി നോത ശുക്ലഃ ॥ ൧൬ ॥

നാഹം വിശങ്കേ സുരരാജവജ്രാ-
ന്ന ത്ര്യക്ഷശൂലാന്ന യമസ്യ ദണ്ഡാത് ।
നാഗ്ന്യര്കസോമാനിലവിത്തപാസ്ത്രാ-
ച്ഛങ്കേ ഭൃശം ബ്രഹ്മകുലാവമാനാത് ॥ ൧൭ ॥

തദ്ബ്രൂഹ്യസങ്ഗോ ജഡവന്നിഗൂഢ-
വിജ്ഞാനവീര്യോ വിചരസ്യപാരഃ ।
വചാംസി യോഗഗ്രഥിതാനി സാധോ
ന നഃ ക്ഷമന്തേ മനസാപി ഭേത്തുമ് ॥ ൧൮ ॥

അഹം ച യോഗേശ്വരമാത്മതത്ത്വ-
വിദാം മുനീനാം പരമം ഗുരും വൈ ।
പ്രഷ്ടും പ്രവൃത്തഃ കിമിഹാരണം തത്
സാക്ഷാദ്ധരിം ജ്ഞാനകലാവതീര്ണമ് ॥ ൧൯ ॥

സ വൈ ഭവാഁല്ലോകനിരീക്ഷണാര്ഥ-
മവ്യക്തലിങ്ഗോ വിചരത്യപിസ്വിത് ।
യോഗേശ്വരാണാം ഗതിമന്ധബുദ്ധിഃ
കഥം വിചക്ഷീത ഗൃഹാനുബന്ധഃ ॥ ൨൦ ॥

ദൃഷ്ടഃ ശ്രമഃ കര്മത ആത്മനോ വൈ
ഭര്തുര്ഗന്തുര്ഭവതശ്ചാനുമന്യേ ।
യഥാസതോദാനയനാദ്യഭാവാത്
സമൂല ഇഷ്ടോ വ്യവഹാരമാര്ഗഃ ॥ ൨൧ ॥

സ്ഥാല്യഗ്നിതാപാത്പയസോഽഭിതാപ-
സ്തത്താപതസ്തണ്ഡുലഗര്ഭരന്ധിഃ ।
ദേഹേന്ദ്രിയാസ്വാശയസന്നികര്ഷാത്
തത്സംസൃതിഃ പുരുഷസ്യാനുരോധാത് ॥ ൨൨ ॥

ശാസ്താഭിഗോപ്താ നൃപതിഃ പ്രജാനാംയഃ കിങ്കരോ വൈ ന പിനഷ്ടി പിഷ്ടമ് । സ്വധര്മമാരാധനമച്യുതസ്യയദീഹമാനോ വിജഹാത്യഘൌഘമ് ॥ ൨൩ ॥

തന്മേ ഭവാന്നരദേവാഭിമാന-മദേന തുച്ഛീകൃതസത്തമസ്യ । കൃഷീഷ്ട മൈത്രീദൃശമാര്തബന്ധോയഥാ തരേ സദവധ്യാനമംഹഃ ॥ ൨൪ ॥

ന വിക്രിയാ വിശ്വസുഹൃത്സഖസ്യസാമ്യേന വീതാഭിമതേസ്തവാപി । മഹദ്വിമാനാത് സ്വകൃതാദ്ധി മാദൃങ്നങ്ക്ഷ്യത്യദൂരാദപി ശൂലപാണിഃ ॥ ൨൫ ॥