ব্ৰাহ্মণ উৱাচ
দুৰত্যযেঽধ্ৱন্যজযা নিৱেশিতো
ৰজস্তমঃসত্ত্ৱৱিভক্তকৰ্মদৃক্ ।
স এষ সাৰ্থোঽৰ্থপৰঃ পৰিভ্ৰমন্
ভৱাটৱীং যাতি ন শৰ্ম ৱিন্দতি ॥ ১ ॥
দুৰত্যযেঽধ্ৱন্যজযা নিৱেশিতো
ৰজস্তমঃসত্ত্ৱৱিভক্তকৰ্মদৃক্ ।
স এষ সাৰ্থোঽৰ্থপৰঃ পৰিভ্ৰমন্
ভৱাটৱীং যাতি ন শৰ্ম ৱিন্দতি ॥ ১ ॥
যস্যামিমে ষণ্নৰদেৱ দস্যৱঃ
সাৰ্থং ৱিলুম্পন্তি কুনাযকং বলাত্ ।
গোমাযৱো যত্ৰ হৰন্তি সাৰ্থিকং
প্ৰমত্তমাৱিশ্য যথোৰণং ৱৃকাঃ ॥ ২ ॥
সাৰ্থং ৱিলুম্পন্তি কুনাযকং বলাত্ ।
গোমাযৱো যত্ৰ হৰন্তি সাৰ্থিকং
প্ৰমত্তমাৱিশ্য যথোৰণং ৱৃকাঃ ॥ ২ ॥
প্ৰভূতৱীৰুত্তৃণগুল্মগহ্ৱৰে
কঠোৰদংশৈৰ্মশকৈৰুপদ্ৰুতঃ ।
ক্ৱচিত্তু গন্ধৰ্ৱপুৰং প্ৰপশ্যতি
ক্ৱচিত্ক্ৱচিচ্চাশুৰযোল্মুকগ্ৰহম্ ॥ ৩ ॥
কঠোৰদংশৈৰ্মশকৈৰুপদ্ৰুতঃ ।
ক্ৱচিত্তু গন্ধৰ্ৱপুৰং প্ৰপশ্যতি
ক্ৱচিত্ক্ৱচিচ্চাশুৰযোল্মুকগ্ৰহম্ ॥ ৩ ॥
নিৱাসতোযদ্ৰৱিণাত্মবুদ্ধি-
স্ততস্ততো ধাৱতি ভো অটৱ্যাম্ ।
ক্ৱচিচ্চ ৱাত্যোত্থিতপাংসুধূম্ৰা
দিশো ন জানাতি ৰজস্ৱলাক্ষঃ ॥ ৪ ॥
স্ততস্ততো ধাৱতি ভো অটৱ্যাম্ ।
ক্ৱচিচ্চ ৱাত্যোত্থিতপাংসুধূম্ৰা
দিশো ন জানাতি ৰজস্ৱলাক্ষঃ ॥ ৪ ॥
অদৃশ্যঝিল্লীস্ৱনকৰ্ণশূল
উলূকৱাগ্ভিৰ্ৱ্যথিতান্তৰাত্মা ।
অপুণ্যৱৃক্ষান্ শ্ৰযতে ক্ষুধাৰ্দিতো
মৰীচিতোযান্যভিধাৱতি ক্ৱচিত্ ॥ ৫ ॥
উলূকৱাগ্ভিৰ্ৱ্যথিতান্তৰাত্মা ।
অপুণ্যৱৃক্ষান্ শ্ৰযতে ক্ষুধাৰ্দিতো
মৰীচিতোযান্যভিধাৱতি ক্ৱচিত্ ॥ ৫ ॥
ক্ৱচিদ্ৱিতোযাঃ সৰিতোঽভিযাতি
পৰস্পৰং চালষতে নিৰন্ধঃ ।
আসাদ্য দাৱং ক্ৱচিদগ্নিতপ্তো
নিৰ্ৱিদ্যতে ক্ৱ চ যক্ষৈৰ্হৃতাসুঃ ॥ ৬ ॥
পৰস্পৰং চালষতে নিৰন্ধঃ ।
আসাদ্য দাৱং ক্ৱচিদগ্নিতপ্তো
নিৰ্ৱিদ্যতে ক্ৱ চ যক্ষৈৰ্হৃতাসুঃ ॥ ৬ ॥
শূৰৈৰ্হৃতস্ৱঃ ক্ৱ চ নিৰ্ৱিণ্ণচেতাঃ
শোচন্ ৱিমুহ্যন্নুপযাতি কশ্মলম্ ।
ক্ৱচিচ্চ গন্ধৰ্ৱপুৰং প্ৰৱিষ্টঃ
প্ৰমোদতে নিৰ্ৱৃতৱন্মুহূৰ্তম্ ॥ ৭ ॥
শোচন্ ৱিমুহ্যন্নুপযাতি কশ্মলম্ ।
ক্ৱচিচ্চ গন্ধৰ্ৱপুৰং প্ৰৱিষ্টঃ
প্ৰমোদতে নিৰ্ৱৃতৱন্মুহূৰ্তম্ ॥ ৭ ॥
চলন্ ক্ৱচিত্কণ্টকশৰ্কৰাঙ্ঘ্ৰি-
ৰ্নগাৰুৰুক্ষুৰ্ৱিমনা ইৱাস্তে ।
পদে পদেঽভ্যন্তৰৱহ্নিনাৰ্দিতঃ
কৌটুম্বিকঃ ক্ৰুধ্যতি ৱৈ জনায ॥ ৮ ॥
ৰ্নগাৰুৰুক্ষুৰ্ৱিমনা ইৱাস্তে ।
পদে পদেঽভ্যন্তৰৱহ্নিনাৰ্দিতঃ
কৌটুম্বিকঃ ক্ৰুধ্যতি ৱৈ জনায ॥ ৮ ॥
ক্ৱচিন্নিগীৰ্ণোঽজগৰাহিনা জনো
নাৱৈতি কিঞ্চিদ্ৱিপিনেঽপৱিদ্ধঃ ।
দষ্টঃ স্ম শেতে ক্ৱ চ দন্দশূকৈ-
ৰন্ধোঽন্ধকূপে পতিতস্তমিস্ৰে ॥ ৯ ॥
নাৱৈতি কিঞ্চিদ্ৱিপিনেঽপৱিদ্ধঃ ।
দষ্টঃ স্ম শেতে ক্ৱ চ দন্দশূকৈ-
ৰন্ধোঽন্ধকূপে পতিতস্তমিস্ৰে ॥ ৯ ॥
কৰ্হি স্ম চিত্ক্ষুদ্ৰৰসান্ ৱিচিন্ৱং-
স্তন্মক্ষিকাভিৰ্ৱ্যথিতো ৱিমানঃ ।
তত্ৰাতিকৃচ্ছ্ৰাত্প্ৰতিলব্ধমানো
বলাদ্ৱিলুম্পন্ত্যথ তং ততোঽন্যে ॥ ১০ ॥
স্তন্মক্ষিকাভিৰ্ৱ্যথিতো ৱিমানঃ ।
তত্ৰাতিকৃচ্ছ্ৰাত্প্ৰতিলব্ধমানো
বলাদ্ৱিলুম্পন্ত্যথ তং ততোঽন্যে ॥ ১০ ॥
ক্ৱচিচ্চ শীতাতপৱাতৱৰ্ষ-
প্ৰতিক্ৰিযাং কৰ্তুমনীশ আস্তে ।
ক্ৱচিন্মিথো ৱিপণন্ যচ্চ কিঞ্চিদ্
ৱিদ্ৱেষমৃচ্ছত্যুত ৱিত্তশাঠ্যাত্ ॥ ১১ ॥
প্ৰতিক্ৰিযাং কৰ্তুমনীশ আস্তে ।
ক্ৱচিন্মিথো ৱিপণন্ যচ্চ কিঞ্চিদ্
ৱিদ্ৱেষমৃচ্ছত্যুত ৱিত্তশাঠ্যাত্ ॥ ১১ ॥
ক্ৱচিত্ক্ৱচিত্ক্ষীণধনস্তু তস্মিন্
শয্যাসনস্থানৱিহাৰহীনঃ ।
যাচন্ পৰাদপ্ৰতিলব্ধকামঃ
পাৰক্যদৃষ্টিৰ্লভতেঽৱমানম্ ॥ ১২ ॥
শয্যাসনস্থানৱিহাৰহীনঃ ।
যাচন্ পৰাদপ্ৰতিলব্ধকামঃ
পাৰক্যদৃষ্টিৰ্লভতেঽৱমানম্ ॥ ১২ ॥
অন্যোন্যৱিত্তৱ্যতিষঙ্গৱৃদ্ধ-
ৱৈৰানুবন্ধো ৱিৱহন্মিথশ্চ ।
অধ্ৱন্যমুষ্মিন্নুৰুকৃচ্ছ্ৰৱিত্ত-
বাধোপসৰ্গৈৰ্ৱিহৰন্ ৱিপন্নঃ ॥ ১৩ ॥
ৱৈৰানুবন্ধো ৱিৱহন্মিথশ্চ ।
অধ্ৱন্যমুষ্মিন্নুৰুকৃচ্ছ্ৰৱিত্ত-
বাধোপসৰ্গৈৰ্ৱিহৰন্ ৱিপন্নঃ ॥ ১৩ ॥
তাংস্তান্ ৱিপন্নান্ স হি তত্ৰ তত্ৰ
ৱিহায জাতং পৰিগৃহ্য সাৰ্থঃ ।
আৱৰ্ততেঽদ্যাপি ন কশ্চিদত্ৰ
ৱীৰাধ্ৱনঃ পাৰমুপৈতি যোগম্ ॥ ১৪ ॥
ৱিহায জাতং পৰিগৃহ্য সাৰ্থঃ ।
আৱৰ্ততেঽদ্যাপি ন কশ্চিদত্ৰ
ৱীৰাধ্ৱনঃ পাৰমুপৈতি যোগম্ ॥ ১৪ ॥
মনস্ৱিনো নিৰ্জিতদিগ্গজেন্দ্ৰা
মমেতি সৰ্ৱে ভুৱি বদ্ধৱৈৰাঃ ।
মৃধে শযীৰন্ন তু তদ্ৱ্ৰজন্তি
যন্ন্যস্তদণ্ডো গতৱৈৰোঽভিযাতি ॥ ১৫ ॥
মমেতি সৰ্ৱে ভুৱি বদ্ধৱৈৰাঃ ।
মৃধে শযীৰন্ন তু তদ্ৱ্ৰজন্তি
যন্ন্যস্তদণ্ডো গতৱৈৰোঽভিযাতি ॥ ১৫ ॥
প্ৰসজ্জতি ক্ৱাপি লতাভুজাশ্ৰয-
স্তদাশ্ৰযাৱ্যক্তপদদ্ৱিজস্পৃহঃ ।
ক্ৱচিত্কদাচিদ্ধৰিচক্ৰতস্ত্ৰসন্
সখ্যং ৱিধত্তে বককঙ্কগৃধ্ৰৈঃ ॥ ১৬ ॥
স্তদাশ্ৰযাৱ্যক্তপদদ্ৱিজস্পৃহঃ ।
ক্ৱচিত্কদাচিদ্ধৰিচক্ৰতস্ত্ৰসন্
সখ্যং ৱিধত্তে বককঙ্কগৃধ্ৰৈঃ ॥ ১৬ ॥
তৈৰ্ৱঞ্চিতো হংসকুলং সমাৱিশ-
ন্নৰোচযন্ শীলমুপৈতি ৱানৰান্ ।
তজ্জাতিৰাসেন সুনিৰ্ৱৃতেন্দ্ৰিযঃ
পৰস্পৰোদ্ৱীক্ষণৱিস্মৃতাৱধিঃ ॥ ১৭ ॥
ন্নৰোচযন্ শীলমুপৈতি ৱানৰান্ ।
তজ্জাতিৰাসেন সুনিৰ্ৱৃতেন্দ্ৰিযঃ
পৰস্পৰোদ্ৱীক্ষণৱিস্মৃতাৱধিঃ ॥ ১৭ ॥
দ্ৰুমেষু ৰংস্যন্ সুতদাৰৱত্সলো
ৱ্যৱাযদীনো ৱিৱশঃ স্ৱবন্ধনে ।
ক্ৱচিত্প্ৰমাদাদ্ গিৰিকন্দৰে পতন্
ৱল্লীং গৃহীত্ৱা গজভীত আস্থিতঃ ॥ ১৮ ॥
ৱ্যৱাযদীনো ৱিৱশঃ স্ৱবন্ধনে ।
ক্ৱচিত্প্ৰমাদাদ্ গিৰিকন্দৰে পতন্
ৱল্লীং গৃহীত্ৱা গজভীত আস্থিতঃ ॥ ১৮ ॥
অতঃ কথঞ্চিত্স ৱিমুক্ত আপদঃ
পুনশ্চ সাৰ্থং প্ৰৱিশত্যৰিন্দম ।
অধ্ৱন্যমুষ্মিন্নজযা নিৱেশিতো
ভ্ৰমঞ্জনোঽদ্যাপি ন ৱেদ কশ্চন ॥ ১৯ ॥
পুনশ্চ সাৰ্থং প্ৰৱিশত্যৰিন্দম ।
অধ্ৱন্যমুষ্মিন্নজযা নিৱেশিতো
ভ্ৰমঞ্জনোঽদ্যাপি ন ৱেদ কশ্চন ॥ ১৯ ॥
ৰহূগণ ত্ৱমপি হ্যধ্ৱনোঽস্য
সন্ন্যস্তদণ্ডঃ কৃতভূতমৈত্ৰঃ ।
অসজ্জিতাত্মা হৰিসেৱযা শিতং
জ্ঞানাসিমাদায তৰাতিপাৰম্ ॥ ২০ ॥
সন্ন্যস্তদণ্ডঃ কৃতভূতমৈত্ৰঃ ।
অসজ্জিতাত্মা হৰিসেৱযা শিতং
জ্ঞানাসিমাদায তৰাতিপাৰম্ ॥ ২০ ॥
ৰাজোৱাচ
অহো নৃজন্মাখিলজন্মশোভনং
কিং জন্মভিস্ত্ৱপৰৈৰপ্যমুষ্মিন্ ।
ন যদ্ধৃষীকেশযশঃকৃতাত্মনাং
মহাত্মনাং ৱঃ প্ৰচুৰঃ সমাগমঃ ॥ ২১ ॥
অহো নৃজন্মাখিলজন্মশোভনং
কিং জন্মভিস্ত্ৱপৰৈৰপ্যমুষ্মিন্ ।
ন যদ্ধৃষীকেশযশঃকৃতাত্মনাং
মহাত্মনাং ৱঃ প্ৰচুৰঃ সমাগমঃ ॥ ২১ ॥
ন হ্যদ্ভুতং ত্ৱচ্চৰণাব্জৰেণুভি-
ৰ্হতাংহসো ভক্তিৰধোক্ষজেঽমলা ।
মৌহূৰ্তিকাদ্যস্য সমাগমাচ্চ মে
দুস্তৰ্কমূলোঽপহতোঽৱিৱেকঃ ॥ ২২ ॥
ৰ্হতাংহসো ভক্তিৰধোক্ষজেঽমলা ।
মৌহূৰ্তিকাদ্যস্য সমাগমাচ্চ মে
দুস্তৰ্কমূলোঽপহতোঽৱিৱেকঃ ॥ ২২ ॥
নমো মহদ্ভ্যোঽস্তু নমঃ শিশুভ্যো
নমো যুৱভ্যো নম আৱটুভ্যঃ ।
যে ব্ৰাহ্মণা গামৱধূতলিঙ্গা-
শ্চৰন্তি তেভ্যঃ শিৱমস্তু ৰাজ্ঞাম্ ॥ ২৩ ॥
নমো যুৱভ্যো নম আৱটুভ্যঃ ।
যে ব্ৰাহ্মণা গামৱধূতলিঙ্গা-
শ্চৰন্তি তেভ্যঃ শিৱমস্তু ৰাজ্ঞাম্ ॥ ২৩ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
ইত্যেৱমুত্তৰামাতঃ স ৱৈ ব্ৰহ্মৰ্ষিসুতঃ সিন্ধুপতয আত্মসতত্ত্ৱং ৱিগণযতঃ পৰানুভাৱঃ পৰমকাৰুণিকতযোপদিশ্য ৰহূগণেন সকৰুণমভিৱন্দিত চৰণ আপূৰ্ণাৰ্ণৱ ইৱ নিভৃতকৰণোৰ্ম্যাশযো ধৰণিমিমাং ৱিচচাৰ ॥ ২৪ ॥
ইত্যেৱমুত্তৰামাতঃ স ৱৈ ব্ৰহ্মৰ্ষিসুতঃ সিন্ধুপতয আত্মসতত্ত্ৱং ৱিগণযতঃ পৰানুভাৱঃ পৰমকাৰুণিকতযোপদিশ্য ৰহূগণেন সকৰুণমভিৱন্দিত চৰণ আপূৰ্ণাৰ্ণৱ ইৱ নিভৃতকৰণোৰ্ম্যাশযো ধৰণিমিমাং ৱিচচাৰ ॥ ২৪ ॥
সৌৱীৰপতিৰপি সুজনসমৱগতপৰমাত্মসতত্ত্ৱ আত্মন্যৱিদ্যাধ্যাৰোপিতাং চ দেহাত্মমতিং ৱিসসৰ্জ । এৱং হি নৃপ ভগৱদাশ্ৰিতাশ্ৰিতানুভাৱঃ ॥ ২৫ ॥
ৰাজোৱাচ
যো হ ৱা ইহ বহুৱিদা মহাভাগৱত ত্ৱযাভিহিতঃ পৰোক্ষেণ ৱচসা জীৱলোকভৱাধ্ৱা স হ্যাৰ্যমনীষযা কল্পিতৱিষযো নাঞ্জসাৱ্যুত্পন্নলোকসমধিগমঃ । অথ তদেৱৈতদ্দুৰৱগমং সমৱেতানুকল্পেন নিৰ্দিশ্যতামিতি ॥ ২৬ ॥
যো হ ৱা ইহ বহুৱিদা মহাভাগৱত ত্ৱযাভিহিতঃ পৰোক্ষেণ ৱচসা জীৱলোকভৱাধ্ৱা স হ্যাৰ্যমনীষযা কল্পিতৱিষযো নাঞ্জসাৱ্যুত্পন্নলোকসমধিগমঃ । অথ তদেৱৈতদ্দুৰৱগমং সমৱেতানুকল্পেন নিৰ্দিশ্যতামিতি ॥ ২৬ ॥