શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૫.૧૩

બ્રાહ્મણ ઉવાચ
દુરત્યયેઽધ્વન્યજયા નિવેશિતો
રજસ્તમઃસત્ત્વવિભક્તકર્મદૃક્ ।
સ એષ સાર્થોઽર્થપરઃ પરિભ્રમન્
ભવાટવીં યાતિ ન શર્મ વિન્દતિ ॥ ૧ ॥

યસ્યામિમે ષણ્નરદેવ દસ્યવઃ
સાર્થં વિલુમ્પન્તિ કુનાયકં બલાત્ ।
ગોમાયવો યત્ર હરન્તિ સાર્થિકં
પ્રમત્તમાવિશ્ય યથોરણં વૃકાઃ ॥ ૨ ॥

પ્રભૂતવીરુત્તૃણગુલ્મગહ્વરે
કઠોરદંશૈર્મશકૈરુપદ્રુતઃ ।
ક્વચિત્તુ ગન્ધર્વપુરં પ્રપશ્યતિ
ક્વચિત્ક્વચિચ્ચાશુરયોલ્મુકગ્રહમ્ ॥ ૩ ॥

નિવાસતોયદ્રવિણાત્મબુદ્ધિ-
સ્તતસ્તતો ધાવતિ ભો અટવ્યામ્ ।
ક્વચિચ્ચ વાત્યોત્થિતપાંસુધૂમ્રા
દિશો ન જાનાતિ રજસ્વલાક્ષઃ ॥ ૪ ॥

અદૃશ્યઝિલ્લીસ્વનકર્ણશૂલ
ઉલૂકવાગ્ભિર્વ્યથિતાન્તરાત્મા ।
અપુણ્યવૃક્ષાન્ શ્રયતે ક્ષુધાર્દિતો
મરીચિતોયાન્યભિધાવતિ ક્વચિત્ ॥ ૫ ॥

ક્વચિદ્વિતોયાઃ સરિતોઽભિયાતિ
પરસ્પરં ચાલષતે નિરન્ધઃ ।
આસાદ્ય દાવં ક્વચિદગ્નિતપ્તો
નિર્વિદ્યતે ક્વ ચ યક્ષૈર્હૃતાસુઃ ॥ ૬ ॥

શૂરૈર્હૃતસ્વઃ ક્વ ચ નિર્વિણ્ણચેતાઃ
શોચન્ વિમુહ્યન્નુપયાતિ કશ્મલમ્ ।
ક્વચિચ્ચ ગન્ધર્વપુરં પ્રવિષ્ટઃ
પ્રમોદતે નિર્વૃતવન્મુહૂર્તમ્ ॥ ૭ ॥

ચલન્ ક્વચિત્કણ્ટકશર્કરાઙ્ઘ્રિ-
ર્નગારુરુક્ષુર્વિમના ઇવાસ્તે ।
પદે પદેઽભ્યન્તરવહ્નિનાર્દિતઃ
કૌટુમ્બિકઃ ક્રુધ્યતિ વૈ જનાય ॥ ૮ ॥

ક્વચિન્નિગીર્ણોઽજગરાહિના જનો
નાવૈતિ કિઞ્ચિદ્વિપિનેઽપવિદ્ધઃ ।
દષ્ટઃ સ્મ શેતે ક્વ ચ દન્દશૂકૈ-
રન્ધોઽન્ધકૂપે પતિતસ્તમિસ્રે ॥ ૯ ॥

કર્હિ સ્મ ચિત્ક્ષુદ્રરસાન્ વિચિન્વં-
સ્તન્મક્ષિકાભિર્વ્યથિતો વિમાનઃ ।
તત્રાતિકૃચ્છ્રાત્પ્રતિલબ્ધમાનો
બલાદ્વિલુમ્પન્ત્યથ તં તતોઽન્યે ॥ ૧૦ ॥

ક્વચિચ્ચ શીતાતપવાતવર્ષ-
પ્રતિક્રિયાં કર્તુમનીશ આસ્તે ।
ક્વચિન્મિથો વિપણન્ યચ્ચ કિઞ્ચિદ્
વિદ્વેષમૃચ્છત્યુત વિત્તશાઠ્યાત્ ॥ ૧૧ ॥

ક્વચિત્ક્વચિત્ક્ષીણધનસ્તુ તસ્મિન્
શય્યાસનસ્થાનવિહારહીનઃ ।
યાચન્ પરાદપ્રતિલબ્ધકામઃ
પારક્યદૃષ્ટિર્લભતેઽવમાનમ્ ॥ ૧૨ ॥

અન્યોન્યવિત્તવ્યતિષઙ્ગવૃદ્ધ-
વૈરાનુબન્ધો વિવહન્મિથશ્ચ ।
અધ્વન્યમુષ્મિન્નુરુકૃચ્છ્રવિત્ત-
બાધોપસર્ગૈર્વિહરન્ વિપન્નઃ ॥ ૧૩ ॥

તાંસ્તાન્ વિપન્નાન્ સ હિ તત્ર તત્ર
વિહાય જાતં પરિગૃહ્ય સાર્થઃ ।
આવર્તતેઽદ્યાપિ ન કશ્ચિદત્ર
વીરાધ્વનઃ પારમુપૈતિ યોગમ્ ॥ ૧૪ ॥

મનસ્વિનો નિર્જિતદિગ્ગજેન્દ્રા
મમેતિ સર્વે ભુવિ બદ્ધવૈરાઃ ।
મૃધે શયીરન્ન તુ તદ્વ્રજન્તિ
યન્ન્યસ્તદણ્ડો ગતવૈરોઽભિયાતિ ॥ ૧૫ ॥

પ્રસજ્જતિ ક્વાપિ લતાભુજાશ્રય-
સ્તદાશ્રયાવ્યક્તપદદ્વિજસ્પૃહઃ ।
ક્વચિત્કદાચિદ્ધરિચક્રતસ્ત્રસન્
સખ્યં વિધત્તે બકકઙ્કગૃધ્રૈઃ ॥ ૧૬ ॥

તૈર્વઞ્ચિતો હંસકુલં સમાવિશ-
ન્નરોચયન્ શીલમુપૈતિ વાનરાન્ ।
તજ્જાતિરાસેન સુનિર્વૃતેન્દ્રિયઃ
પરસ્પરોદ્વીક્ષણવિસ્મૃતાવધિઃ ॥ ૧૭ ॥

દ્રુમેષુ રંસ્યન્ સુતદારવત્સલો
વ્યવાયદીનો વિવશઃ સ્વબન્ધને ।
ક્વચિત્પ્રમાદાદ્ ગિરિકન્દરે પતન્
વલ્લીં ગૃહીત્વા ગજભીત આસ્થિતઃ ॥ ૧૮ ॥

અતઃ કથઞ્ચિત્સ વિમુક્ત આપદઃ
પુનશ્ચ સાર્થં પ્રવિશત્યરિન્દમ ।
અધ્વન્યમુષ્મિન્નજયા નિવેશિતો
ભ્રમઞ્જનોઽદ્યાપિ ન વેદ કશ્ચન ॥ ૧૯ ॥

રહૂગણ ત્વમપિ હ્યધ્વનોઽસ્ય
સન્ન્યસ્તદણ્ડઃ કૃતભૂતમૈત્રઃ ।
અસજ્જિતાત્મા હરિસેવયા શિતં
જ્ઞાનાસિમાદાય તરાતિપારમ્ ॥ ૨૦ ॥

રાજોવાચ
અહો નૃજન્માખિલજન્મશોભનં
કિં જન્મભિસ્ત્વપરૈરપ્યમુષ્મિન્ ।
ન યદ્ધૃષીકેશયશઃકૃતાત્મનાં
મહાત્મનાં વઃ પ્રચુરઃ સમાગમઃ ॥ ૨૧ ॥

ન હ્યદ્ભુતં ત્વચ્ચરણાબ્જરેણુભિ-
ર્હતાંહસો ભક્તિરધોક્ષજેઽમલા ।
મૌહૂર્તિકાદ્યસ્ય સમાગમાચ્ચ મે
દુસ્તર્કમૂલોઽપહતોઽવિવેકઃ ॥ ૨૨ ॥

નમો મહદ્ભ્યોઽસ્તુ નમઃ શિશુભ્યો
નમો યુવભ્યો નમ આવટુભ્યઃ ।
યે બ્રાહ્મણા ગામવધૂતલિઙ્ગા-
શ્ચરન્તિ તેભ્યઃ શિવમસ્તુ રાજ્ઞામ્ ॥ ૨૩ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યેવમુત્તરામાતઃ સ વૈ બ્રહ્મર્ષિસુતઃ સિન્ધુપતય આત્મસતત્ત્વં વિગણયતઃ પરાનુભાવઃ પરમકારુણિકતયોપદિશ્ય રહૂગણેન સકરુણમભિવન્દિત ચરણ આપૂર્ણાર્ણવ ઇવ નિભૃતકરણોર્મ્યાશયો ધરણિમિમાં વિચચાર ॥ ૨૪ ॥

સૌવીરપતિરપિ સુજનસમવગતપરમાત્મસતત્ત્વ આત્મન્યવિદ્યાધ્યારોપિતાં ચ દેહાત્મમતિં વિસસર્જ । એવં હિ નૃપ ભગવદાશ્રિતાશ્રિતાનુભાવઃ ॥ ૨૫ ॥

રાજોવાચ
યો હ વા ઇહ બહુવિદા મહાભાગવત ત્વયાભિહિતઃ પરોક્ષેણ વચસા જીવલોકભવાધ્વા સ હ્યાર્યમનીષયા કલ્પિતવિષયો નાઞ્જસાવ્યુત્પન્નલોકસમધિગમઃ । અથ તદેવૈતદ્દુરવગમં સમવેતાનુકલ્પેન નિર્દિશ્યતામિતિ ॥ ૨૬ ॥