బ్రాహ్మణ ఉవాచ
దురత్యయేఽధ్వన్యజయా నివేశితో
రజస్తమఃసత్త్వవిభక్తకర్మదృక్ ।
స ఏష సార్థోఽర్థపరః పరిభ్రమన్
భవాటవీం యాతి న శర్మ విన్దతి ॥ ౧ ॥
దురత్యయేఽధ్వన్యజయా నివేశితో
రజస్తమఃసత్త్వవిభక్తకర్మదృక్ ।
స ఏష సార్థోఽర్థపరః పరిభ్రమన్
భవాటవీం యాతి న శర్మ విన్దతి ॥ ౧ ॥
యస్యామిమే షణ్నరదేవ దస్యవః
సార్థం విలుమ్పన్తి కునాయకం బలాత్ ।
గోమాయవో యత్ర హరన్తి సార్థికం
ప్రమత్తమావిశ్య యథోరణం వృకాః ॥ ౨ ॥
సార్థం విలుమ్పన్తి కునాయకం బలాత్ ।
గోమాయవో యత్ర హరన్తి సార్థికం
ప్రమత్తమావిశ్య యథోరణం వృకాః ॥ ౨ ॥
ప్రభూతవీరుత్తృణగుల్మగహ్వరే
కఠోరదంశైర్మశకైరుపద్రుతః ।
క్వచిత్తు గన్ధర్వపురం ప్రపశ్యతి
క్వచిత్క్వచిచ్చాశురయోల్ముకగ్రహమ్ ॥ ౩ ॥
కఠోరదంశైర్మశకైరుపద్రుతః ।
క్వచిత్తు గన్ధర్వపురం ప్రపశ్యతి
క్వచిత్క్వచిచ్చాశురయోల్ముకగ్రహమ్ ॥ ౩ ॥
నివాసతోయద్రవిణాత్మబుద్ధి-
స్తతస్తతో ధావతి భో అటవ్యామ్ ।
క్వచిచ్చ వాత్యోత్థితపాంసుధూమ్రా
దిశో న జానాతి రజస్వలాక్షః ॥ ౪ ॥
స్తతస్తతో ధావతి భో అటవ్యామ్ ।
క్వచిచ్చ వాత్యోత్థితపాంసుధూమ్రా
దిశో న జానాతి రజస్వలాక్షః ॥ ౪ ॥
అదృశ్యఝిల్లీస్వనకర్ణశూల
ఉలూకవాగ్భిర్వ్యథితాన్తరాత్మా ।
అపుణ్యవృక్షాన్ శ్రయతే క్షుధార్దితో
మరీచితోయాన్యభిధావతి క్వచిత్ ॥ ౫ ॥
ఉలూకవాగ్భిర్వ్యథితాన్తరాత్మా ।
అపుణ్యవృక్షాన్ శ్రయతే క్షుధార్దితో
మరీచితోయాన్యభిధావతి క్వచిత్ ॥ ౫ ॥
క్వచిద్వితోయాః సరితోఽభియాతి
పరస్పరం చాలషతే నిరన్ధః ।
ఆసాద్య దావం క్వచిదగ్నితప్తో
నిర్విద్యతే క్వ చ యక్షైర్హృతాసుః ॥ ౬ ॥
పరస్పరం చాలషతే నిరన్ధః ।
ఆసాద్య దావం క్వచిదగ్నితప్తో
నిర్విద్యతే క్వ చ యక్షైర్హృతాసుః ॥ ౬ ॥
శూరైర్హృతస్వః క్వ చ నిర్విణ్ణచేతాః
శోచన్ విముహ్యన్నుపయాతి కశ్మలమ్ ।
క్వచిచ్చ గన్ధర్వపురం ప్రవిష్టః
ప్రమోదతే నిర్వృతవన్ముహూర్తమ్ ॥ ౭ ॥
శోచన్ విముహ్యన్నుపయాతి కశ్మలమ్ ।
క్వచిచ్చ గన్ధర్వపురం ప్రవిష్టః
ప్రమోదతే నిర్వృతవన్ముహూర్తమ్ ॥ ౭ ॥
చలన్ క్వచిత్కణ్టకశర్కరాఙ్ఘ్రి-
ర్నగారురుక్షుర్విమనా ఇవాస్తే ।
పదే పదేఽభ్యన్తరవహ్నినార్దితః
కౌటుమ్బికః క్రుధ్యతి వై జనాయ ॥ ౮ ॥
ర్నగారురుక్షుర్విమనా ఇవాస్తే ।
పదే పదేఽభ్యన్తరవహ్నినార్దితః
కౌటుమ్బికః క్రుధ్యతి వై జనాయ ॥ ౮ ॥
క్వచిన్నిగీర్ణోఽజగరాహినా జనో
నావైతి కిఞ్చిద్విపినేఽపవిద్ధః ।
దష్టః స్మ శేతే క్వ చ దన్దశూకై-
రన్ధోఽన్ధకూపే పతితస్తమిస్రే ॥ ౯ ॥
నావైతి కిఞ్చిద్విపినేఽపవిద్ధః ।
దష్టః స్మ శేతే క్వ చ దన్దశూకై-
రన్ధోఽన్ధకూపే పతితస్తమిస్రే ॥ ౯ ॥
కర్హి స్మ చిత్క్షుద్రరసాన్ విచిన్వం-
స్తన్మక్షికాభిర్వ్యథితో విమానః ।
తత్రాతికృచ్ఛ్రాత్ప్రతిలబ్ధమానో
బలాద్విలుమ్పన్త్యథ తం తతోఽన్యే ॥ ౧౦ ॥
స్తన్మక్షికాభిర్వ్యథితో విమానః ।
తత్రాతికృచ్ఛ్రాత్ప్రతిలబ్ధమానో
బలాద్విలుమ్పన్త్యథ తం తతోఽన్యే ॥ ౧౦ ॥
క్వచిచ్చ శీతాతపవాతవర్ష-
ప్రతిక్రియాం కర్తుమనీశ ఆస్తే ।
క్వచిన్మిథో విపణన్ యచ్చ కిఞ్చిద్
విద్వేషమృచ్ఛత్యుత విత్తశాఠ్యాత్ ॥ ౧౧ ॥
ప్రతిక్రియాం కర్తుమనీశ ఆస్తే ।
క్వచిన్మిథో విపణన్ యచ్చ కిఞ్చిద్
విద్వేషమృచ్ఛత్యుత విత్తశాఠ్యాత్ ॥ ౧౧ ॥
క్వచిత్క్వచిత్క్షీణధనస్తు తస్మిన్
శయ్యాసనస్థానవిహారహీనః ।
యాచన్ పరాదప్రతిలబ్ధకామః
పారక్యదృష్టిర్లభతేఽవమానమ్ ॥ ౧౨ ॥
శయ్యాసనస్థానవిహారహీనః ।
యాచన్ పరాదప్రతిలబ్ధకామః
పారక్యదృష్టిర్లభతేఽవమానమ్ ॥ ౧౨ ॥
అన్యోన్యవిత్తవ్యతిషఙ్గవృద్ధ-
వైరానుబన్ధో వివహన్మిథశ్చ ।
అధ్వన్యముష్మిన్నురుకృచ్ఛ్రవిత్త-
బాధోపసర్గైర్విహరన్ విపన్నః ॥ ౧౩ ॥
వైరానుబన్ధో వివహన్మిథశ్చ ।
అధ్వన్యముష్మిన్నురుకృచ్ఛ్రవిత్త-
బాధోపసర్గైర్విహరన్ విపన్నః ॥ ౧౩ ॥
తాంస్తాన్ విపన్నాన్ స హి తత్ర తత్ర
విహాయ జాతం పరిగృహ్య సార్థః ।
ఆవర్తతేఽద్యాపి న కశ్చిదత్ర
వీరాధ్వనః పారముపైతి యోగమ్ ॥ ౧౪ ॥
విహాయ జాతం పరిగృహ్య సార్థః ।
ఆవర్తతేఽద్యాపి న కశ్చిదత్ర
వీరాధ్వనః పారముపైతి యోగమ్ ॥ ౧౪ ॥
మనస్వినో నిర్జితదిగ్గజేన్ద్రా
మమేతి సర్వే భువి బద్ధవైరాః ।
మృధే శయీరన్న తు తద్వ్రజన్తి
యన్న్యస్తదణ్డో గతవైరోఽభియాతి ॥ ౧౫ ॥
మమేతి సర్వే భువి బద్ధవైరాః ।
మృధే శయీరన్న తు తద్వ్రజన్తి
యన్న్యస్తదణ్డో గతవైరోఽభియాతి ॥ ౧౫ ॥
ప్రసజ్జతి క్వాపి లతాభుజాశ్రయ-
స్తదాశ్రయావ్యక్తపదద్విజస్పృహః ।
క్వచిత్కదాచిద్ధరిచక్రతస్త్రసన్
సఖ్యం విధత్తే బకకఙ్కగృధ్రైః ॥ ౧౬ ॥
స్తదాశ్రయావ్యక్తపదద్విజస్పృహః ।
క్వచిత్కదాచిద్ధరిచక్రతస్త్రసన్
సఖ్యం విధత్తే బకకఙ్కగృధ్రైః ॥ ౧౬ ॥
తైర్వఞ్చితో హంసకులం సమావిశ-
న్నరోచయన్ శీలముపైతి వానరాన్ ।
తజ్జాతిరాసేన సునిర్వృతేన్ద్రియః
పరస్పరోద్వీక్షణవిస్మృతావధిః ॥ ౧౭ ॥
న్నరోచయన్ శీలముపైతి వానరాన్ ।
తజ్జాతిరాసేన సునిర్వృతేన్ద్రియః
పరస్పరోద్వీక్షణవిస్మృతావధిః ॥ ౧౭ ॥
ద్రుమేషు రంస్యన్ సుతదారవత్సలో
వ్యవాయదీనో వివశః స్వబన్ధనే ।
క్వచిత్ప్రమాదాద్ గిరికన్దరే పతన్
వల్లీం గృహీత్వా గజభీత ఆస్థితః ॥ ౧౮ ॥
వ్యవాయదీనో వివశః స్వబన్ధనే ।
క్వచిత్ప్రమాదాద్ గిరికన్దరే పతన్
వల్లీం గృహీత్వా గజభీత ఆస్థితః ॥ ౧౮ ॥
అతః కథఞ్చిత్స విముక్త ఆపదః
పునశ్చ సార్థం ప్రవిశత్యరిన్దమ ।
అధ్వన్యముష్మిన్నజయా నివేశితో
భ్రమఞ్జనోఽద్యాపి న వేద కశ్చన ॥ ౧౯ ॥
పునశ్చ సార్థం ప్రవిశత్యరిన్దమ ।
అధ్వన్యముష్మిన్నజయా నివేశితో
భ్రమఞ్జనోఽద్యాపి న వేద కశ్చన ॥ ౧౯ ॥
రహూగణ త్వమపి హ్యధ్వనోఽస్య
సన్న్యస్తదణ్డః కృతభూతమైత్రః ।
అసజ్జితాత్మా హరిసేవయా శితం
జ్ఞానాసిమాదాయ తరాతిపారమ్ ॥ ౨౦ ॥
సన్న్యస్తదణ్డః కృతభూతమైత్రః ।
అసజ్జితాత్మా హరిసేవయా శితం
జ్ఞానాసిమాదాయ తరాతిపారమ్ ॥ ౨౦ ॥
రాజోవాచ
అహో నృజన్మాఖిలజన్మశోభనం
కిం జన్మభిస్త్వపరైరప్యముష్మిన్ ।
న యద్ధృషీకేశయశఃకృతాత్మనాం
మహాత్మనాం వః ప్రచురః సమాగమః ॥ ౨౧ ॥
అహో నృజన్మాఖిలజన్మశోభనం
కిం జన్మభిస్త్వపరైరప్యముష్మిన్ ।
న యద్ధృషీకేశయశఃకృతాత్మనాం
మహాత్మనాం వః ప్రచురః సమాగమః ॥ ౨౧ ॥
న హ్యద్భుతం త్వచ్చరణాబ్జరేణుభి-
ర్హతాంహసో భక్తిరధోక్షజేఽమలా ।
మౌహూర్తికాద్యస్య సమాగమాచ్చ మే
దుస్తర్కమూలోఽపహతోఽవివేకః ॥ ౨౨ ॥
ర్హతాంహసో భక్తిరధోక్షజేఽమలా ।
మౌహూర్తికాద్యస్య సమాగమాచ్చ మే
దుస్తర్కమూలోఽపహతోఽవివేకః ॥ ౨౨ ॥
నమో మహద్భ్యోఽస్తు నమః శిశుభ్యో
నమో యువభ్యో నమ ఆవటుభ్యః ।
యే బ్రాహ్మణా గామవధూతలిఙ్గా-
శ్చరన్తి తేభ్యః శివమస్తు రాజ్ఞామ్ ॥ ౨౩ ॥
నమో యువభ్యో నమ ఆవటుభ్యః ।
యే బ్రాహ్మణా గామవధూతలిఙ్గా-
శ్చరన్తి తేభ్యః శివమస్తు రాజ్ఞామ్ ॥ ౨౩ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఇత్యేవముత్తరామాతః స వై బ్రహ్మర్షిసుతః సిన్ధుపతయ ఆత్మసతత్త్వం విగణయతః పరానుభావః పరమకారుణికతయోపదిశ్య రహూగణేన సకరుణమభివన్దిత చరణ ఆపూర్ణార్ణవ ఇవ నిభృతకరణోర్మ్యాశయో ధరణిమిమాం విచచార ॥ ౨౪ ॥
ఇత్యేవముత్తరామాతః స వై బ్రహ్మర్షిసుతః సిన్ధుపతయ ఆత్మసతత్త్వం విగణయతః పరానుభావః పరమకారుణికతయోపదిశ్య రహూగణేన సకరుణమభివన్దిత చరణ ఆపూర్ణార్ణవ ఇవ నిభృతకరణోర్మ్యాశయో ధరణిమిమాం విచచార ॥ ౨౪ ॥
సౌవీరపతిరపి సుజనసమవగతపరమాత్మసతత్త్వ ఆత్మన్యవిద్యాధ్యారోపితాం చ దేహాత్మమతిం విససర్జ । ఏవం హి నృప భగవదాశ్రితాశ్రితానుభావః ॥ ౨౫ ॥
రాజోవాచ
యో హ వా ఇహ బహువిదా మహాభాగవత త్వయాభిహితః పరోక్షేణ వచసా జీవలోకభవాధ్వా స హ్యార్యమనీషయా కల్పితవిషయో నాఞ్జసావ్యుత్పన్నలోకసమధిగమః । అథ తదేవైతద్దురవగమం సమవేతానుకల్పేన నిర్దిశ్యతామితి ॥ ౨౬ ॥
యో హ వా ఇహ బహువిదా మహాభాగవత త్వయాభిహితః పరోక్షేణ వచసా జీవలోకభవాధ్వా స హ్యార్యమనీషయా కల్పితవిషయో నాఞ్జసావ్యుత్పన్నలోకసమధిగమః । అథ తదేవైతద్దురవగమం సమవేతానుకల్పేన నిర్దిశ్యతామితి ॥ ౨౬ ॥