ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൫.൧൩

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച
ദുരത്യയേഽധ്വന്യജയാ നിവേശിതോ
രജസ്തമഃസത്ത്വവിഭക്തകര്മദൃക് ।
സ ഏഷ സാര്ഥോഽര്ഥപരഃ പരിഭ്രമന്
ഭവാടവീം യാതി ന ശര്മ വിന്ദതി ॥ ൧ ॥

യസ്യാമിമേ ഷണ്നരദേവ ദസ്യവഃ
സാര്ഥം വിലുമ്പന്തി കുനായകം ബലാത് ।
ഗോമായവോ യത്ര ഹരന്തി സാര്ഥികം
പ്രമത്തമാവിശ്യ യഥോരണം വൃകാഃ ॥ ൨ ॥

പ്രഭൂതവീരുത്തൃണഗുല്മഗഹ്വരേ
കഠോരദംശൈര്മശകൈരുപദ്രുതഃ ।
ക്വചിത്തു ഗന്ധര്വപുരം പ്രപശ്യതി
ക്വചിത്ക്വചിച്ചാശുരയോല്മുകഗ്രഹമ് ॥ ൩ ॥

നിവാസതോയദ്രവിണാത്മബുദ്ധി-
സ്തതസ്തതോ ധാവതി ഭോ അടവ്യാമ് ।
ക്വചിച്ച വാത്യോത്ഥിതപാംസുധൂമ്രാ
ദിശോ ന ജാനാതി രജസ്വലാക്ഷഃ ॥ ൪ ॥

അദൃശ്യഝില്ലീസ്വനകര്ണശൂല
ഉലൂകവാഗ്ഭിര്വ്യഥിതാന്തരാത്മാ ।
അപുണ്യവൃക്ഷാന് ശ്രയതേ ക്ഷുധാര്ദിതോ
മരീചിതോയാന്യഭിധാവതി ക്വചിത് ॥ ൫ ॥

ക്വചിദ്വിതോയാഃ സരിതോഽഭിയാതി
പരസ്പരം ചാലഷതേ നിരന്ധഃ ।
ആസാദ്യ ദാവം ക്വചിദഗ്നിതപ്തോ
നിര്വിദ്യതേ ക്വ ച യക്ഷൈര്ഹൃതാസുഃ ॥ ൬ ॥

ശൂരൈര്ഹൃതസ്വഃ ക്വ ച നിര്വിണ്ണചേതാഃ
ശോചന് വിമുഹ്യന്നുപയാതി കശ്മലമ് ।
ക്വചിച്ച ഗന്ധര്വപുരം പ്രവിഷ്ടഃ
പ്രമോദതേ നിര്വൃതവന്മുഹൂര്തമ് ॥ ൭ ॥

ചലന് ക്വചിത്കണ്ടകശര്കരാങ്ഘ്രി-
ര്നഗാരുരുക്ഷുര്വിമനാ ഇവാസ്തേ ।
പദേ പദേഽഭ്യന്തരവഹ്നിനാര്ദിതഃ
കൌടുമ്ബികഃ ക്രുധ്യതി വൈ ജനായ ॥ ൮ ॥

ക്വചിന്നിഗീര്ണോഽജഗരാഹിനാ ജനോ
നാവൈതി കിഞ്ചിദ്വിപിനേഽപവിദ്ധഃ ।
ദഷ്ടഃ സ്മ ശേതേ ക്വ ച ദന്ദശൂകൈ-
രന്ധോഽന്ധകൂപേ പതിതസ്തമിസ്രേ ॥ ൯ ॥

കര്ഹി സ്മ ചിത്ക്ഷുദ്രരസാന് വിചിന്വം-
സ്തന്മക്ഷികാഭിര്വ്യഥിതോ വിമാനഃ ।
തത്രാതികൃച്ഛ്രാത്പ്രതിലബ്ധമാനോ
ബലാദ്വിലുമ്പന്ത്യഥ തം തതോഽന്യേ ॥ ൧൦ ॥

ക്വചിച്ച ശീതാതപവാതവര്ഷ-
പ്രതിക്രിയാം കര്തുമനീശ ആസ്തേ ।
ക്വചിന്മിഥോ വിപണന് യച്ച കിഞ്ചിദ്
വിദ്വേഷമൃച്ഛത്യുത വിത്തശാഠ്യാത് ॥ ൧൧ ॥

ക്വചിത്ക്വചിത്ക്ഷീണധനസ്തു തസ്മിന്
ശയ്യാസനസ്ഥാനവിഹാരഹീനഃ ।
യാചന് പരാദപ്രതിലബ്ധകാമഃ
പാരക്യദൃഷ്ടിര്ലഭതേഽവമാനമ് ॥ ൧൨ ॥

അന്യോന്യവിത്തവ്യതിഷങ്ഗവൃദ്ധ-
വൈരാനുബന്ധോ വിവഹന്മിഥശ്ച ।
അധ്വന്യമുഷ്മിന്നുരുകൃച്ഛ്രവിത്ത-
ബാധോപസര്ഗൈര്വിഹരന് വിപന്നഃ ॥ ൧൩ ॥

താംസ്താന് വിപന്നാന് സ ഹി തത്ര തത്ര
വിഹായ ജാതം പരിഗൃഹ്യ സാര്ഥഃ ।
ആവര്തതേഽദ്യാപി ന കശ്ചിദത്ര
വീരാധ്വനഃ പാരമുപൈതി യോഗമ് ॥ ൧൪ ॥

മനസ്വിനോ നിര്ജിതദിഗ്ഗജേന്ദ്രാ
മമേതി സര്വേ ഭുവി ബദ്ധവൈരാഃ ।
മൃധേ ശയീരന്ന തു തദ്വ്രജന്തി
യന്ന്യസ്തദണ്ഡോ ഗതവൈരോഽഭിയാതി ॥ ൧൫ ॥

പ്രസജ്ജതി ക്വാപി ലതാഭുജാശ്രയ-
സ്തദാശ്രയാവ്യക്തപദദ്വിജസ്പൃഹഃ ।
ക്വചിത്കദാചിദ്ധരിചക്രതസ്ത്രസന്
സഖ്യം വിധത്തേ ബകകങ്കഗൃധ്രൈഃ ॥ ൧൬ ॥

തൈര്വഞ്ചിതോ ഹംസകുലം സമാവിശ-
ന്നരോചയന് ശീലമുപൈതി വാനരാന് ।
തജ്ജാതിരാസേന സുനിര്വൃതേന്ദ്രിയഃ
പരസ്പരോദ്വീക്ഷണവിസ്മൃതാവധിഃ ॥ ൧൭ ॥

ദ്രുമേഷു രംസ്യന് സുതദാരവത്സലോ
വ്യവായദീനോ വിവശഃ സ്വബന്ധനേ ।
ക്വചിത്പ്രമാദാദ് ഗിരികന്ദരേ പതന്
വല്ലീം ഗൃഹീത്വാ ഗജഭീത ആസ്ഥിതഃ ॥ ൧൮ ॥

അതഃ കഥഞ്ചിത്സ വിമുക്ത ആപദഃ
പുനശ്ച സാര്ഥം പ്രവിശത്യരിന്ദമ ।
അധ്വന്യമുഷ്മിന്നജയാ നിവേശിതോ
ഭ്രമഞ്ജനോഽദ്യാപി ന വേദ കശ്ചന ॥ ൧൯ ॥

രഹൂഗണ ത്വമപി ഹ്യധ്വനോഽസ്യ
സന്ന്യസ്തദണ്ഡഃ കൃതഭൂതമൈത്രഃ ।
അസജ്ജിതാത്മാ ഹരിസേവയാ ശിതം
ജ്ഞാനാസിമാദായ തരാതിപാരമ് ॥ ൨൦ ॥

രാജോവാച
അഹോ നൃജന്മാഖിലജന്മശോഭനം
കിം ജന്മഭിസ്ത്വപരൈരപ്യമുഷ്മിന് ।
ന യദ്ധൃഷീകേശയശഃകൃതാത്മനാം
മഹാത്മനാം വഃ പ്രചുരഃ സമാഗമഃ ॥ ൨൧ ॥

ന ഹ്യദ്ഭുതം ത്വച്ചരണാബ്ജരേണുഭി-
ര്ഹതാംഹസോ ഭക്തിരധോക്ഷജേഽമലാ ।
മൌഹൂര്തികാദ്യസ്യ സമാഗമാച്ച മേ
ദുസ്തര്കമൂലോഽപഹതോഽവിവേകഃ ॥ ൨൨ ॥

നമോ മഹദ്ഭ്യോഽസ്തു നമഃ ശിശുഭ്യോ
നമോ യുവഭ്യോ നമ ആവടുഭ്യഃ ।
യേ ബ്രാഹ്മണാ ഗാമവധൂതലിങ്ഗാ-
ശ്ചരന്തി തേഭ്യഃ ശിവമസ്തു രാജ്ഞാമ് ॥ ൨൩ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യേവമുത്തരാമാതഃ സ വൈ ബ്രഹ്മര്ഷിസുതഃ സിന്ധുപതയ ആത്മസതത്ത്വം വിഗണയതഃ പരാനുഭാവഃ പരമകാരുണികതയോപദിശ്യ രഹൂഗണേന സകരുണമഭിവന്ദിത ചരണ ആപൂര്ണാര്ണവ ഇവ നിഭൃതകരണോര്മ്യാശയോ ധരണിമിമാം വിചചാര ॥ ൨൪ ॥

സൌവീരപതിരപി സുജനസമവഗതപരമാത്മസതത്ത്വ ആത്മന്യവിദ്യാധ്യാരോപിതാം ച ദേഹാത്മമതിം വിസസര്ജ । ഏവം ഹി നൃപ ഭഗവദാശ്രിതാശ്രിതാനുഭാവഃ ॥ ൨൫ ॥

രാജോവാച
യോ ഹ വാ ഇഹ ബഹുവിദാ മഹാഭാഗവത ത്വയാഭിഹിതഃ പരോക്ഷേണ വചസാ ജീവലോകഭവാധ്വാ സ ഹ്യാര്യമനീഷയാ കല്പിതവിഷയോ നാഞ്ജസാവ്യുത്പന്നലോകസമധിഗമഃ । അഥ തദേവൈതദ്ദുരവഗമം സമവേതാനുകല്പേന നിര്ദിശ്യതാമിതി ॥ ൨൬ ॥