শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ৫.১৪

স হোৱাচ
স এষ দেহাত্মমানিনাং সত্ত্ৱাদিগুণৱিশেষৱিকল্পিতকুশলাকুশলসমৱহাৰৱিনিৰ্মিতৱিৱিধদেহাৱলিভিৰ্ৱিযোগসংযোগাদ্যনাদিসংসাৰানুভৱস্য দ্ৱাৰভূতেনষডিন্দ্ৰিযৱৰ্গেণ তস্মিন্দুৰ্গাধ্ৱৱদসুগমেঽধ্ৱন্যাপতিত ঈশ্ৱৰস্য ভগৱতো ৱিষ্ণোৰ্ৱশৱৰ্তিন্যা মাযযা জীৱলোকোঽযং যথা ৱণিক্সাৰ্থোঽৰ্থপৰঃ স্ৱদেহনিষ্পাদিতকৰ্মানুভৱঃ শ্মশানৱদশিৱতমাযাং সংসাৰাটৱ্যাং গতো নাদ্যাপি ৱিফলবহুপ্ৰতিযোগেহস্তত্তাপোপশমনীং হৰিগুৰুচৰণাৰৱিন্দমধুকৰানুপদৱীমৱৰুন্ধে ॥ ১ ॥

যস্যামু হ ৱা এতে ষডিন্দ্ৰিযনামানঃ কৰ্মণা দস্যৱ এৱ তে । তদ্যথা পুৰুষস্য ধনং যত্কিঞ্চিদ্ধৰ্মৌপযিকং বহুকৃচ্ছ্ৰাধিগতং সাক্ষাত্পৰমপুৰুষাৰাধনলক্ষণো যোঽসৌ ধৰ্মস্তং তু সাম্পৰায উদাহৰন্তি । তদ্ধৰ্ম্যং ধনং দৰ্শনস্পৰ্শনশ্ৰৱণাস্ৱাদনাৱঘ্ৰাণসঙ্কল্পৱ্যৱসাযগৃহগ্ৰাম্যোপভোগেন কুনাথস্যাজিতাত্মনো যথা সাৰ্থস্য ৱিলুম্পন্তি ॥ ২ ॥

অথ চ যত্ৰ কৌটুম্বিকা দাৰাপত্যাদযো নাম্না কৰ্মণা ৱৃকসৃগালা এৱানিচ্ছতোঽপি কদৰ্যস্য কুটুম্বিন উৰণকৱত্সংৰক্ষ্যমাণং মিষতোঽপি হৰন্তি ॥ ৩ ॥

যথা হ্যনুৱত্সৰং কৃষ্যমাণমপ্যদগ্ধবীজং ক্ষেত্ৰং পুনৰেৱাৱপনকালে গুল্মতৃণৱীৰুদ্ভিৰ্গহ্ৱৰমিৱ ভৱত্যেৱমেৱ গৃহাশ্ৰমঃ কৰ্মক্ষেত্ৰং যস্মিন্ন হি কৰ্মাণ্যুত্সীদন্তি যদযং কামকৰণ্ড এষ আৱসথঃ ॥ ৪ ॥

তত্ৰগতো দংশমশকসমাপসদৈৰ্মনুজৈঃ শলভশকুন্ততস্কৰমূষকাদিভিৰুপৰুধ্যমানবহিঃপ্ৰাণঃ ক্ৱচিত্ পৰিৱৰ্তমানোঽস্মিন্নধ্ৱন্যৱিদ্যাকামকৰ্মভিৰুপৰক্তমনসানুপপন্নাৰ্থং নৰলোকং গন্ধৰ্ৱনগৰমু পপন্নমিতি মিথ্যাদৃষ্টিৰনুপশ্যতি ॥ ৫ ॥

তত্ৰ চ ক্ৱচিদাতপোদকনিভান্ ৱিষযানুপধাৱতি পানভোজনৱ্যৱাযাদিৱ্যসনলোলুপঃ ॥ ৬ ॥

ক্ৱচিচ্চাশেষদোষনিষদনং পুৰীষৱিশেষং তদ্ৱৰ্ণগুণনিৰ্মিতমতিঃ সুৱৰ্ণমুপাদিত্সত্যগ্নিকামকাতৰ ইৱোল্মুকপিশাচম্ ॥ ৭ ॥

অথ কদাচিন্নিৱাসপানীযদ্ৰৱিণাদ্যনেকাত্মোপজীৱনাভিনিৱেশ এতস্যাং সংসাৰাটৱ্যামিতস্ততঃ পৰিধাৱতি ॥ ৮ ॥

ক্ৱচিচ্চ ৱাত্যৌপম্যযা প্ৰমদযাঽঽৰোহমাৰোপিতস্তত্কালৰজসা ৰজনীভূত ইৱাসাধুমৰ্যাদো ৰজস্ৱলাক্ষোঽপি দিগ্দেৱতা অতিৰজস্ৱলমতিৰ্ন ৱিজানাতি ॥ ৯ ॥

ক্ৱচিত্সকৃদৱগতৱিষযৱৈতথ্যঃ স্ৱযং পৰাভিধ্যানেন ৱিভ্ৰংশিতস্মৃতিস্তযৈৱ মৰীচিতোযপ্ৰাযাংস্তানেৱাভিধাৱতি ॥ ১০ ॥

ক্ৱচিদুলূকঝিল্লীস্ৱনৱদতিপৰুষৰভসাটোপং প্ৰত্যক্ষং পৰোক্ষং ৱা ৰিপুৰাজকুলনিৰ্ভৰ্ত্সিতেনাতিৱ্যথিতকৰ্ণমূলহৃদযঃ ॥ ১১ ॥

স যদা দুগ্ধপূৰ্ৱসুকৃতস্তদা কাৰস্কৰকাকতুণ্ডাদ্যপুণ্যদ্ৰুমলতাৱিষোদপানৱদুভযাৰ্থশূন্যদ্ৰৱিণান্জীৱন্মৃতান্ স্ৱযং জীৱন্ম্ৰিযমাণ উপধাৱতি ॥ ১২ ॥

একদাসত্প্ৰসঙ্গান্নিকৃতমতিৰ্ৱ্যুদকস্ৰোতঃস্খলনৱদ্ উভযতোঽপি দুঃখদং পাখণ্ডমভিযাতি ॥ ১৩ ॥

যদা তু পৰবাধযান্ধ আত্মনে নোপনমতি তদা হি পিতৃপুত্ৰবৰ্হিষ্মতঃ পিতৃপুত্ৰান্ ৱা স খলু ভক্ষযতি ॥ ১৪ ॥

ক্ৱচিদাসাদ্য গৃহং দাৱৱত্প্ৰিযাৰ্থৱিধুৰমসুখোদৰ্কং শোকাগ্নিনা দহ্যমানো ভৃশং নিৰ্ৱেদমুপগচ্ছতি ॥ ১৫ ॥

ক্ৱচিত্কালৱিষমিতৰাজকুলৰক্ষসাপহৃতপ্ৰিযতমধনাসুঃ প্ৰমৃতক ইৱ ৱিগতজীৱলক্ষণ আস্তে ॥ ১৬ ॥

কদাচিন্মনোৰথোপগতপিতৃপিতামহাদ্যসত্সদিতি স্ৱপ্ননিৰ্ৱৃতিলক্ষণমনুভৱতি ॥ ১৭ ॥

ক্ৱচিদ্ গৃহাশ্ৰমকৰ্মচোদনাতিভৰগিৰিমাৰুৰুক্ষমাণো লোকৱ্যসনকৰ্ষিতমনাঃ কণ্টকশৰ্কৰাক্ষেত্ৰং প্ৰৱিশন্নিৱ সীদতি ॥ ১৮ ॥

ক্ৱচিচ্চ দুঃসহেন কাযাভ্যন্তৰৱহ্নিনা গৃহীতসাৰঃ স্ৱকুটুম্বায ক্ৰুধ্যতি ॥ ১৯ ॥

স এৱ পুনৰ্নিদ্ৰাজগৰগৃহীতোঽন্ধে তমসি মগ্নঃ শূন্যাৰণ্য ইৱ শেতে নান্যত্কিঞ্চন ৱেদ শৱ ইৱাপৱিদ্ধঃ ॥ ২০ ॥

কদাচিদ্ভগ্নমানদংষ্ট্ৰো দুৰ্জনদন্দশূকৈৰলব্ধনিদ্ৰাক্ষণো ৱ্যথিতহৃদযেনানুক্ষীযমাণৱিজ্ঞানোঽন্ধকূপেঽন্ধৱত্পততি ॥ ২১ ॥

কৰ্হি স্ম চিত্কামমধুলৱান্ ৱিচিন্ৱন্ যদা পৰদাৰপৰদ্ৰৱ্যাণ্যৱৰুন্ধানো ৰাজ্ঞা স্ৱামিভিৰ্ৱা নিহতঃ পতত্যপাৰে নিৰযে ॥ ২২ ॥

অথ চ তস্মাদুভযথাপি হি কৰ্মাস্মিন্নাত্মনঃ সংসাৰাৱপনমুদাহৰন্তি ॥ ২৩ ॥

মুক্তস্ততো যদি বন্ধাদ্দেৱদত্ত উপাচ্ছিনত্তি তস্মাদপি ৱিষ্ণুমিত্ৰ ইত্যনৱস্থিতিঃ ॥ ২৪ ॥

ক্ৱচিচ্চ শীতৱাতাদ্যনেকাধিদৈৱিকভৌতিকাত্মীযানাং দশানাং প্ৰতিনিৱাৰণেঽকল্পো দুৰন্তচিন্তযা ৱিষণ্ণ আস্তে ॥ ২৫ ॥

ক্ৱচিন্মিথো ৱ্যৱহৰন্ যত্কিঞ্চিদ্ধনমন্যেভ্যো ৱা কাকিণিকামাত্ৰমপ্যপহৰন্ যত্কিঞ্চিদ্ৱা ৱিদ্ৱেষমেতি ৱিত্তশাঠ্যাত্ ॥ ২৬ ॥

অধ্ৱন্যমুষ্মিন্নিম উপসৰ্গাস্তথা সুখদুঃখৰাগদ্ৱেষভযাভিমানপ্ৰমাদোন্মাদশোকমোহলোভমাত্সৰ্যেৰ্ষ্যাৱমানক্ষুত্পিপাসাধিৱ্যাধিজন্মজৰামৰণাদযঃ ॥ ২৭ ॥

ক্ৱাপি দেৱমাযযা স্ত্ৰিযা ভুজলতোপগূঢঃ প্ৰস্কন্নৱিৱেকৱিজ্ঞানো যদ্ৱিহাৰগৃহাৰম্ভাকুলহৃদযস্তদাশ্ৰযাৱসক্তসুতদুহিতৃকলত্ৰভাষিতাৱলোকৱিচেষ্টিতাপহৃতহৃদয আত্মানমজিতাত্মাপাৰেঽন্ধে তমসি প্ৰহিণোতি ॥ ২৮ ॥

কদাচিদীশ্ৱৰস্য ভগৱতো ৱিষ্ণোশ্চক্ৰাত্পৰমাণ্ৱাদিদ্ৱিপৰাৰ্ধাপৱৰ্গকালোপলক্ষণাত্পৰিৱৰ্তিতেন ৱযসা ৰংহসা হৰত আব্ৰহ্মতৃণস্তম্বাদীনাং ভূতানামনিমিষতো মিষতাং ৱিত্ৰস্তহৃদযস্তমেৱেশ্ৱৰং কালচক্ৰনিজাযুধং সাক্ষাদ্ভগৱন্তং যজ্ঞপুৰুষমনাদৃত্য পাখণ্ডদেৱতাঃ কঙ্কগৃধ্ৰবকৱটপ্ৰাযা আৰ্যসমযপৰিহৃতাঃ সাঙ্কেত্যেনাভিধত্তে ॥ ২৯ ॥

যদা পাখণ্ডিভিৰাত্মৱঞ্চিতৈস্তৈৰুৰু ৱঞ্চিতো ব্ৰহ্মকুলং সমাৱসংস্তেষাং শীলমুপনযনাদিশ্ৰৌতস্মাৰ্তকৰ্মানুষ্ঠানেন ভগৱতো যজ্ঞপুৰুষস্যাৰাধনমেৱ তদৰোচযন্ শূদ্ৰকুলং ভজতে নিগমাচাৰেঽশুদ্ধিতো যস্য মিথুনীভাৱঃ কুটুম্বভৰণং যথা ৱানৰজাতেঃ ॥ ৩০ ॥

তত্ৰাপি নিৰৱৰোধঃ স্ৱৈৰেণ ৱিহৰন্নতিকৃপণবুদ্ধিৰন্যোন্যমুখনিৰীক্ষণাদিনা গ্ৰাম্যকৰ্মণৈৱ ৱিস্মৃতকালাৱধিঃ ॥ ৩১ ॥

ক্ৱচিদ্ দ্ৰুমৱদৈহিকাৰ্থেষু গৃহেষু ৰংস্যন্ যথা ৱানৰঃ সুতদাৰৱত্সলো ৱ্যৱাযক্ষণঃ ॥ ৩২ ॥

এৱমধ্ৱন্যৱৰুন্ধানো মৃত্যুগজভযাত্তমসি গিৰিকন্দৰপ্ৰাযে ॥ ৩৩ ॥

ক্ৱচিচ্ছীতৱাতাদ্যনেকদৈৱিকভৌতিকাত্মীযানাং দুঃখানাং প্ৰতিনিৱাৰণেঽকল্পো দুৰন্তৱিষযৱিষণ্ণ আস্তে ॥ ৩৪ ॥

ক্ৱচিন্মিথো ৱ্যৱহৰন্ যত্কিঞ্চিদ্ধনমুপযাতি ৱিত্তশাঠ্যেন ॥ ৩৫ ॥

ক্ৱচিত্ক্ষীণধনঃ শয্যাসনাশনাদ্যুপভোগৱিহীনো যাৱদপ্ৰতিলব্ধমনোৰথোপগতাদানেঽৱসিতমতিস্ততস্ততোঽৱমানাদীনি জনাদভিলভতে ॥ ৩৬ ॥

এৱং ৱিত্তৱ্যতিষঙ্গৱিৱৃদ্ধৱৈৰানুবন্ধোঽপি পূৰ্ৱৱাসনযা মিথ
উদ্ৱহত্যথাপৱহতি ॥ ৩৭ ॥

এতস্মিন্ সংসাৰাধ্ৱনি নানাক্লেশোপসৰ্গবাধিত আপন্নৱিপন্নো যত্ৰ যস্তমু হ ৱাৱেতৰস্তত্ৰ ৱিসৃজ্য জাতং জাতমুপাদায শোচন্মুহ্যন্ বিভ্যদ্ৱিৱদন্ ক্ৰদন্ সংহৃষ্যন্গাযন্নহ্যমানঃ সাধুৱৰ্জিতো নৈৱাৱৰ্ততেঽদ্যাপি যত আৰব্ধ এষ নৰলোকসাৰ্থো যমধ্ৱনঃ পাৰমুপদিশন্তি ॥ ৩৮ ॥

যদিদং যোগানুশাসনং ন ৱা এতদৱৰুন্ধতে যন্ন্যস্তদণ্ডা মুনয উপশমশীলা উপৰতাত্মানঃ সমৱগচ্ছন্তি ॥ ৩৯ ॥

যদপি দিগিভজযিনো যজ্ৱিনো যে ৱৈ ৰাজৰ্ষযঃ কিং তু পৰং মৃধে শযীৰন্নস্যামেৱ মমেযমিতি কৃতৱৈৰানুবন্ধাযাং ৱিসৃজ্য স্ৱযমুপসংহৃতাঃ ॥ ৪০ ॥

কৰ্মৱল্লীমৱলম্ব্য তত আপদঃ কথঞ্চিন্নৰকাদ্ৱিমুক্তঃ পুনৰপ্যেৱং সংসাৰাধ্ৱনি ৱৰ্তমানো নৰলোকসাৰ্থমুপযাতি এৱমুপৰি গতোঽপি ॥ ৪১ ॥

তস্যেদমুপগাযন্তি—
আৰ্ষভস্যেহ ৰাজৰ্ষেৰ্মনসাপি মহাত্মনঃ । নানুৱৰ্ত্মাৰ্হতি নৃপো মক্ষিকেৱ গৰুত্মতঃ ॥ ৪২ ॥

যো দুস্ত্যজান্দাৰসুতান্ সুহৃদ্ৰাজ্যং হৃদিস্পৃশঃ । জহৌ যুৱৈৱ মলৱদুত্তমশ্লোকলালসঃ ॥ ৪৩ ॥

যো দুস্ত্যজান্ ক্ষিতিসুতস্ৱজনাৰ্থদাৰান্প্ৰাৰ্থ্যাং শ্ৰিযং সুৰৱৰৈঃ সদযাৱলোকাম্ । নৈচ্ছন্নৃপস্তদুচিতং মহতাং মধুদ্ৱিট-সেৱানুৰক্তমনসামভৱোঽপি ফল্গুঃ ॥ ৪৪ ॥

যজ্ঞায ধৰ্মপতযে ৱিধিনৈপুণাযযোগায সাঙ্খ্যশিৰসে প্ৰকৃতীশ্ৱৰায । নাৰাযণায হৰযে নম ইত্যুদাৰংহাস্যন্মৃগত্ৱমপি যঃ সমুদাজহাৰ ॥ ৪৫ ॥

য ইদং ভাগৱতসভাজিতাৱদাতগুণকৰ্মণো ৰাজৰ্ষেৰ্ভৰতস্যানুচৰিতং স্ৱস্ত্যযনমাযুষ্যং ধন্যং যশস্যং স্ৱৰ্গ্যাপৱৰ্গ্যং ৱানুশৃণোত্যাখ্যাস্যত্যভিনন্দতি চ সৰ্ৱা এৱাশিষ আত্মন আশাস্তে ন কাঞ্চন পৰত ইতি ॥ ৪৬ ॥