શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૫.૧૮

શ્રીશુક ઉવાચ
તથા ચ ભદ્રશ્રવા નામ ધર્મસુતસ્તત્કુલપતયઃ પુરુષા ભદ્રાશ્વવર્ષે સાક્ષાદ્ભગવતો વાસુદેવસ્ય પ્રિયાંતનું ધર્મમયીં હયશીર્ષાભિધાનાં પરમેણ સમાધિના સન્નિધાપ્યેદમભિગૃણન્ત ઉપધાવન્તિ ॥ ૧ ॥

ભદ્રશ્રવસ ઊચુઃ
ૐ નમો ભગવતે ધર્માયાત્મવિશોધનાય નમ ઇતિ ॥ ૨ ॥

અહો વિચિત્રં ભગવદ્વિચેષ્ટિતંઘ્નન્તં જનોઽયં હિ મિષન્ન પશ્યતિ । ધ્યાયન્નસદ્યર્હિ વિકર્મ સેવિતુંનિર્હૃત્ય પુત્રં પિતરં જિજીવિષતિ ॥ ૩ ॥

વદન્તિ વિશ્વં કવયઃ સ્મ નશ્વરંપશ્યન્તિ ચાધ્યાત્મવિદો વિપશ્ચિતઃ । તથાપિ મુહ્યન્તિ તવાજ માયયાસુવિસ્મિતં કૃત્યમજં નતોઽસ્મિ તમ્ ॥ ૪ ॥

વિશ્વોદ્ભવસ્થાનનિરોધકર્મ તેહ્યકર્તુરઙ્ગીકૃતમપ્યપાવૃતઃ । યુક્તં ન ચિત્રં ત્વયિ કાર્યકારણેસર્વાત્મનિ વ્યતિરિક્તે ચ વસ્તુતઃ ॥ ૫ ॥

વેદાન્ યુગાન્તે તમસા તિરસ્કૃતાન્રસાતલાદ્યો નૃતુરઙ્ગવિગ્રહઃ । પ્રત્યાદદે વૈ કવયેઽભિયાચતેતસ્મૈ નમસ્તેઽવિતથેહિતાય ઇતિ ॥ ૬ ॥

હરિવર્ષે ચાપિ ભગવાન્નરહરિરૂપેણાસ્તે । તદ્રૂપગ્રહણનિમિત્તમુત્તરત્રાભિધાસ્યે । તદ્દયિતં રૂપં મહાપુરુષગુણભાજનો મહાભાગવતો દૈત્યદાનવકુલતીર્થીકરણશીલાચરિતઃ પ્રહ્લાદોઽવ્યવધાનાનન્યભક્તિયોગેન સહ તદ્વર્ષપુરુષૈરુપાસ્તે ઇદં ચોદાહરતિ ॥ ૭ ॥

ૐ નમો ભગવતે નરસિંહાય નમસ્તેજસ્તેજસે આવિરાવિર્ભવ વજ્રનખ વજ્રદંષ્ટ્ર કર્માશયાન્ રન્ધય રન્ધય તમો ગ્રસ ગ્રસ ૐ સ્વાહા । અભયમભયમાત્મનિ ભૂયિષ્ઠા ૐ ક્ષ્રૌમ્ ॥ ૮ ॥

સ્વસ્ત્યસ્તુ વિશ્વસ્ય ખલઃ પ્રસીદતાં
ધ્યાયન્તુ ભૂતાનિ શિવં મિથો ધિયા ।
મનશ્ચ ભદ્રં ભજતાદધોક્ષજે
આવેશ્યતાં નો મતિરપ્યહૈતુકી ॥ ૯ ॥

માગારદારાત્મજવિત્તબન્ધુષુ
સઙ્ગો યદિ સ્યાદ્ભગવત્પ્રિયેષુ નઃ ।
યઃ પ્રાણવૃત્ત્યા પરિતુષ્ટ આત્મવાન્
સિદ્ધ્યત્યદૂરાન્ન તથેન્દ્રિયપ્રિયઃ ॥ ૧૦ ॥

યત્સઙ્ગલબ્ધં નિજવીર્યવૈભવં
તીર્થં મુહુઃ સંસ્પૃશતાં હિ માનસમ્ ।
હરત્યજોઽન્તઃ શ્રુતિભિર્ગતોઽઙ્ગજં
કો વૈ ન સેવેત મુકુન્દવિક્રમમ્ ॥ ૧૧ ॥

યસ્યાસ્તિ ભક્તિર્ભગવત્યકિઞ્ચના
સર્વૈર્ગુણૈસ્તત્ર સમાસતે સુરાઃ ।
હરાવભક્તસ્ય કુતો મહદ્ગુણા
મનોરથેનાસતિ ધાવતો બહિઃ ॥ ૧૨ ॥

હરિર્હિ સાક્ષાદ્ભગવાન્ શરીરિણા-
માત્મા ઝષાણામિવ તોયમીપ્સિતમ્ ।
હિત્વા મહાંસ્તં યદિ સજ્જતે ગૃહે
તદા મહત્ત્વં વયસા દમ્પતીનામ્ ॥ ૧૩ ॥

તસ્માદ્રજોરાગવિષાદમન્યુ-
માનસ્પૃહાભયદૈન્યાધિમૂલમ્ ।
હિત્વા ગૃહં સંસૃતિચક્રવાલં
નૃસિંહપાદં ભજતાકુતોભયમિતિ ॥ ૧૪ ॥

કેતુમાલેઽપિ ભગવાન્ કામદેવસ્વરૂપેણ લક્ષ્મ્યાઃ પ્રિયચિકીર્ષયા પ્રજાપતેર્દુહિતૃણાં પુત્રાણાં તદ્વર્ષપતીનાં પુરુષાયુષાહોરાત્રપરિસઙ્ખ્યાનાનાં યાસાં ગર્ભા મહાપુરુષમહાસ્ત્રતેજસોદ્વેજિતમનસાં વિધ્વસ્તા વ્યસવઃ સંવત્સરાન્તે વિનિપતન્તિ ॥ ૧૫ ॥

અતીવ સુલલિતગતિવિલાસવિલસિતરુચિરહાસલેશાવલોકલીલયા કિઞ્ચિદુત્તમ્ભિતસુન્દરભ્રૂમણ્ડલસુભગવદનારવિન્દશ્રિયા રમાં રમયન્નિન્દ્રિયાણિ રમયતે ॥ ૧૬ ॥

તદ્ભગવતો માયામયં રૂપં પરમસમાધિયોગેન રમા દેવી સંવત્સરસ્ય રાત્રિષુ પ્રજાપતેર્દુહિતૃભિરુપેતાહઃસુ ચ તદ્ભર્તૃભિરુપાસ્તે ઇદં ચોદાહરતિ ॥ ૧૭ ॥

ૐ હ્રાં હ્રીં હ્રૂં ૐ નમો ભગવતે હૃષીકેશાય સર્વગુણવિશેષૈર્વિલક્ષિતાત્મને આકૂતીનાં ચિત્તીનાં ચેતસાં વિશેષાણાં ચાધિપતયે ષોડશકલાયચ્છન્દોમયાયાન્નમયાયામૃતમયાય સર્વમયાય સહસે ઓજસે બલાય કાન્તાય કામાય નમસ્તે ઉભયત્ર ભૂયાત્ ॥ ૧૮ ॥

સ્ત્રિયો વ્રતૈસ્ત્વા હૃષીકેશ્વરં સ્વતો
હ્યારાધ્ય લોકે પતિમાશાસતેઽન્યમ્ ।
તાસાં ન તે વૈ પરિપાન્ત્યપત્યં
પ્રિયં ધનાયૂંષિ યતોઽસ્વતન્ત્રાઃ ॥ ૧૯ ॥

સ વૈ પતિઃ સ્યાદકુતોભયઃ સ્વયં
સમન્તતઃ પાતિ ભયાતુરં જનમ્ ।
સ એક એવેતરથા મિથો ભયં
નૈવાત્મલાભાદધિ મન્યતે પરમ્ ॥ ૨૦ ॥

યા તસ્ય તે પાદસરોરુહાર્હણં
નિકામયેત્સાખિલકામલમ્પટા ।
તદેવ રાસીપ્સિતમીપ્સિતોઽર્ચિતો
યદ્ભગ્નયાચ્ઞા ભગવન્ પ્રતપ્યતે ॥ ૨૧ ॥

મત્પ્રાપ્તયેઽજેશસુરાસુરાદય-
સ્તપ્યન્ત ઉગ્રં તપ ઐન્દ્રિયેધિયઃ ।
ઋતે ભવત્પાદપરાયણાન્ન માં
વિન્દન્ત્યહં ત્વદ્ધૃદયા યતોઽજિત ॥ ૨૨ ॥

સ ત્વં મમાપ્યચ્યુત શીર્ષ્ણિ વન્દિતં
કરામ્બુજં યત્ત્વદધાયિ સાત્વતામ્ ।
બિભર્ષિ માં લક્ષ્મ વરેણ્ય માયયા
ક ઈશ્વરસ્યેહિતમૂહિતું વિભુરિતિ ॥ ૨૩ ॥

રમ્યકે ચ ભગવતઃ પ્રિયતમં માત્સ્યમવતારરૂપં તદ્વર્ષપુરુષસ્ય મનોઃ પ્રાક્પ્રદર્શિતં સ ઇદાનીમપિ મહતા ભક્તિયોગેનારાધયતીદં ચોદાહરતિ ॥ ૨૪ ॥

ૐ નમો ભગવતે મુખ્યતમાય નમઃ સત્ત્વાય પ્રાણાયૌજસે સહસે બલાય મહામત્સ્યાય નમ ઇતિ ॥ ૨૫ ॥

અન્તર્બહિશ્ચાખિલલોકપાલકૈ-
રદૃષ્ટરૂપો વિચરસ્યુરુસ્વનઃ ।
સ ઈશ્વરસ્ત્વં ય ઇદં વશેઽનય-
ન્નામ્ના યથા દારુમયીં નરઃ સ્ત્રિયમ્ ॥ ૨૬ ॥

યં લોકપાલાઃ કિલ મત્સરજ્વરા
હિત્વા યતન્તોઽપિ પૃથક્સમેત્ય ચ ।
પાતું ન શેકુર્દ્વિપદશ્ચતુષ્પદઃ
સરીસૃપં સ્થાણુ યદત્ર દૃશ્યતે ॥ ૨૭ ॥

ભવાન્ યુગાન્તાર્ણવ ઊર્મિમાલિનિ
ક્ષોણીમિમામોષધિવીરુધાં નિધિમ્ ।
મયા સહોરુ ક્રમતેઽજ ઓજસા
તસ્મૈ જગત્પ્રાણગણાત્મને નમ ઇતિ ॥ ૨૮ ॥

હિરણ્મયેઽપિ ભગવાન્નિવસતિ કૂર્મતનું બિભ્રાણસ્તસ્ય તત્પ્રિયતમાં તનુમર્યમા સહ વર્ષપુરુષૈઃ પિતૃગણાધિપતિરુપધાવતિ મન્ત્રમિમં ચાનુજપતિ ॥ ૨૯ ॥

ૐ નમો ભગવતે અકૂપારાય સર્વસત્ત્વગુણવિશેષણાયાનુપલક્ષિતસ્થાનાય નમો વર્ષ્મણે નમો ભૂમ્ને નમો નમોઽવસ્થાનાય નમસ્તે ॥ ૩૦ ॥

યદ્રૂપમેતન્નિજમાયયાર્પિત-
મર્થસ્વરૂપં બહુરૂપરૂપિતમ્ ।
સઙ્ખ્યા ન યસ્યાસ્ત્યયથોપલમ્ભનાત્-
તસ્મૈ નમસ્તેઽવ્યપદેશરૂપિણે ॥ ૩૧ ॥

જરાયુજં સ્વેદજમણ્ડજોદ્ભિદં
ચરાચરં દેવર્ષિપિતૃભૂતમૈન્દ્રિયમ્ ।
દ્યૌઃ ખં ક્ષિતિઃ શૈલસરિત્સમુદ્ર-
દ્વીપગ્રહર્ક્ષેત્યભિધેય એકઃ ॥ ૩૨ ॥

યસ્મિન્નસઙ્ખ્યેયવિશેષનામ-
રૂપાકૃતૌ કવિભિઃ કલ્પિતેયમ્ ।
સઙ્ખ્યા યયા તત્ત્વદૃશાપનીયતે
તસ્મૈ નમઃ સાઙ્ખ્યનિદર્શનાય તે ઇતિ ॥ ૩૩ ॥

ઉત્તરેષુ ચ કુરુષુ ભગવાન્ યજ્ઞપુરુષઃ કૃતવરાહરૂપ આસ્તે તં તુ દેવી હૈષા ભૂઃ સહ કુરુભિરસ્ખલિતભક્તિયોગેનોપધાવતિ ઇમાં ચ પરમામુપનિષદમાવર્તયતિ ॥ ૩૪ ॥

ૐ નમો ભગવતે મન્ત્રતત્ત્વલિઙ્ગાય યજ્ઞક્રતવે મહાધ્વરાવયવાય મહાપુરુષાય નમઃ કર્મશુક્લાય ત્રિયુગાય નમસ્તે ॥ ૩૫ ॥ ।

યસ્ય સ્વરૂપં કવયો વિપશ્ચિતો
ગુણેષુ દારુષ્વિવ જાતવેદસમ્ ।
મથ્નન્તિ મથ્ના મનસા દિદૃક્ષવો
ગૂઢં ક્રિયાર્થૈર્નમ ઈરિતાત્મને ॥ ૩૬ ॥

દ્રવ્યક્રિયાહેત્વયનેશકર્તૃભિ-
ર્માયાગુણૈર્વસ્તુનિરીક્ષિતાત્મને ।
અન્વીક્ષયાઙ્ગાતિશયાત્મબુદ્ધિભિ-
ર્નિરસ્તમાયાકૃતયે નમો નમઃ ॥ ૩૭ ॥

કરોતિ વિશ્વસ્થિતિસંયમોદયં
યસ્યેપ્સિતં નેપ્સિતમીક્ષિતુર્ગુણૈઃ ।
માયા યથાયો ભ્રમતે તદાશ્રયં
ગ્રાવ્ણો નમસ્તે ગુણકર્મસાક્ષિણે ॥ ૩૮ ॥

પ્રમથ્ય દૈત્યં પ્રતિવારણં મૃધે
યો માં રસાયા જગદાદિસૂકરઃ ।
કૃત્વાગ્રદંષ્ટ્રે નિરગાદુદન્વતઃ
ક્રીડન્નિવેભઃ પ્રણતાસ્મિ તં વિભુમિતિ ॥ ૩૯ ॥