ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୫.୧୮

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ତଥା ଚ ଭଦ୍ରଶ୍ରଵା ନାମ ଧର୍ମସୁତସ୍ତତ୍କୁଲପତଯଃ ପୁରୁଷା ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଵର୍ଷେ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭଗଵତୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରିଯାଂତନୁଂ ଧର୍ମମଯୀଂ ହଯଶୀର୍ଷାଭିଧାନାଂ ପରମେଣ ସମାଧିନା ସନ୍ନିଧାପ୍ଯେଦମଭିଗୃଣନ୍ତ ଉପଧାଵନ୍ତି ॥ ୧ ॥

ଭଦ୍ରଶ୍ରଵସ ଊଚୁଃ
ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ଧର୍ମାଯାତ୍ମଵିଶୋଧନାଯ ନମ ଇତି ॥ ୨ ॥

ଅହୋ ଵିଚିତ୍ରଂ ଭଗଵଦ୍ଵିଚେଷ୍ଟିତଂଘ୍ନନ୍ତଂ ଜନୋଽଯଂ ହି ମିଷନ୍ନ ପଶ୍ଯତି । ଧ୍ଯାଯନ୍ନସଦ୍ଯର୍ହି ଵିକର୍ମ ସେଵିତୁଂନିର୍ହୃତ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ପିତରଂ ଜିଜୀଵିଷତି ॥ ୩ ॥

ଵଦନ୍ତି ଵିଶ୍ଵଂ କଵଯଃ ସ୍ମ ନଶ୍ଵରଂପଶ୍ଯନ୍ତି ଚାଧ୍ଯାତ୍ମଵିଦୋ ଵିପଶ୍ଚିତଃ । ତଥାପି ମୁହ୍ଯନ୍ତି ତଵାଜ ମାଯଯାସୁଵିସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଯମଜଂ ନତୋଽସ୍ମି ତମ୍ ॥ ୪ ॥

ଵିଶ୍ଵୋଦ୍ଭଵସ୍ଥାନନିରୋଧକର୍ମ ତେହ୍ଯକର୍ତୁରଙ୍ଗୀକୃତମପ୍ଯପାଵୃତଃ । ଯୁକ୍ତଂ ନ ଚିତ୍ରଂ ତ୍ଵଯି କାର୍ଯକାରଣେସର୍ଵାତ୍ମନି ଵ୍ଯତିରିକ୍ତେ ଚ ଵସ୍ତୁତଃ ॥ ୫ ॥

ଵେଦାନ୍ ଯୁଗାନ୍ତେ ତମସା ତିରସ୍କୃତାନ୍ରସାତଲାଦ୍ଯୋ ନୃତୁରଙ୍ଗଵିଗ୍ରହଃ । ପ୍ରତ୍ଯାଦଦେ ଵୈ କଵଯେଽଭିଯାଚତେତସ୍ମୈ ନମସ୍ତେଽଵିତଥେହିତାଯ ଇତି ॥ ୬ ॥

ହରିଵର୍ଷେ ଚାପି ଭଗଵାନ୍ନରହରିରୂପେଣାସ୍ତେ । ତଦ୍ରୂପଗ୍ରହଣନିମିତ୍ତମୁତ୍ତରତ୍ରାଭିଧାସ୍ଯେ । ତଦ୍ଦଯିତଂ ରୂପଂ ମହାପୁରୁଷଗୁଣଭାଜନୋ ମହାଭାଗଵତୋ ଦୈତ୍ଯଦାନଵକୁଲତୀର୍ଥୀକରଣଶୀଲାଚରିତଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋଽଵ୍ଯଵଧାନାନନ୍ଯଭକ୍ତିଯୋଗେନ ସହ ତଦ୍ଵର୍ଷପୁରୁଷୈରୁପାସ୍ତେ ଇଦଂ ଚୋଦାହରତି ॥ ୭ ॥

ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ନରସିଂହାଯ ନମସ୍ତେଜସ୍ତେଜସେ ଆଵିରାଵିର୍ଭଵ ଵଜ୍ରନଖ ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର କର୍ମାଶଯାନ୍ ରନ୍ଧଯ ରନ୍ଧଯ ତମୋ ଗ୍ରସ ଗ୍ରସ ଓଁ ସ୍ଵାହା । ଅଭଯମଭଯମାତ୍ମନି ଭୂଯିଷ୍ଠା ଓଁ କ୍ଷ୍ରୌମ୍ ॥ ୮ ॥

ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଖଲଃ ପ୍ରସୀଦତାଂ
ଧ୍ଯାଯନ୍ତୁ ଭୂତାନି ଶିଵଂ ମିଥୋ ଧିଯା ।
ମନଶ୍ଚ ଭଦ୍ରଂ ଭଜତାଦଧୋକ୍ଷଜେ
ଆଵେଶ୍ଯତାଂ ନୋ ମତିରପ୍ଯହୈତୁକୀ ॥ ୯ ॥

ମାଗାରଦାରାତ୍ମଜଵିତ୍ତବନ୍ଧୁଷୁ
ସଙ୍ଗୋ ଯଦି ସ୍ଯାଦ୍ଭଗଵତ୍ପ୍ରିଯେଷୁ ନଃ ।
ଯଃ ପ୍ରାଣଵୃତ୍ତ୍ଯା ପରିତୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମଵାନ୍
ସିଦ୍ଧ୍ଯତ୍ଯଦୂରାନ୍ନ ତଥେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରିଯଃ ॥ ୧୦ ॥

ଯତ୍ସଙ୍ଗଲବ୍ଧଂ ନିଜଵୀର୍ଯଵୈଭଵଂ
ତୀର୍ଥଂ ମୁହୁଃ ସଂସ୍ପୃଶତାଂ ହି ମାନସମ୍ ।
ହରତ୍ଯଜୋଽନ୍ତଃ ଶ୍ରୁତିଭିର୍ଗତୋଽଙ୍ଗଜଂ
କୋ ଵୈ ନ ସେଵେତ ମୁକୁନ୍ଦଵିକ୍ରମମ୍ ॥ ୧୧ ॥

ଯସ୍ଯାସ୍ତି ଭକ୍ତିର୍ଭଗଵତ୍ଯକିଞ୍ଚନା
ସର୍ଵୈର୍ଗୁଣୈସ୍ତତ୍ର ସମାସତେ ସୁରାଃ ।
ହରାଵଭକ୍ତସ୍ଯ କୁତୋ ମହଦ୍ଗୁଣା
ମନୋରଥେନାସତି ଧାଵତୋ ବହିଃ ॥ ୧୨ ॥

ହରିର୍ହି ସାକ୍ଷାଦ୍ଭଗଵାନ୍ ଶରୀରିଣା-
ମାତ୍ମା ଝଷାଣାମିଵ ତୋଯମୀପ୍ସିତମ୍ ।
ହିତ୍ଵା ମହାଂସ୍ତଂ ଯଦି ସଜ୍ଜତେ ଗୃହେ
ତଦା ମହତ୍ତ୍ଵଂ ଵଯସା ଦମ୍ପତୀନାମ୍ ॥ ୧୩ ॥

ତସ୍ମାଦ୍ରଜୋରାଗଵିଷାଦମନ୍ଯୁ-
ମାନସ୍ପୃହାଭଯଦୈନ୍ଯାଧିମୂଲମ୍ ।
ହିତ୍ଵା ଗୃହଂ ସଂସୃତିଚକ୍ରଵାଲଂ
ନୃସିଂହପାଦଂ ଭଜତାକୁତୋଭଯମିତି ॥ ୧୪ ॥

କେତୁମାଲେଽପି ଭଗଵାନ୍ କାମଦେଵସ୍ଵରୂପେଣ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା ପ୍ରଜାପତେର୍ଦୁହିତୃଣାଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ତଦ୍ଵର୍ଷପତୀନାଂ ପୁରୁଷାଯୁଷାହୋରାତ୍ରପରିସଙ୍ଖ୍ଯାନାନାଂ ଯାସାଂ ଗର୍ଭା ମହାପୁରୁଷମହାସ୍ତ୍ରତେଜସୋଦ୍ଵେଜିତମନସାଂ ଵିଧ୍ଵସ୍ତା ଵ୍ଯସଵଃ ସଂଵତ୍ସରାନ୍ତେ ଵିନିପତନ୍ତି ॥ ୧୫ ॥

ଅତୀଵ ସୁଲଲିତଗତିଵିଲାସଵିଲସିତରୁଚିରହାସଲେଶାଵଲୋକଲୀଲଯା କିଞ୍ଚିଦୁତ୍ତମ୍ଭିତସୁନ୍ଦରଭ୍ରୂମଣ୍ଡଲସୁଭଗଵଦନାରଵିନ୍ଦଶ୍ରିଯା ରମାଂ ରମଯନ୍ନିନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ରମଯତେ ॥ ୧୬ ॥

ତଦ୍ଭଗଵତୋ ମାଯାମଯଂ ରୂପଂ ପରମସମାଧିଯୋଗେନ ରମା ଦେଵୀ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯ ରାତ୍ରିଷୁ ପ୍ରଜାପତେର୍ଦୁହିତୃଭିରୁପେତାହଃସୁ ଚ ତଦ୍ଭର୍ତୃଭିରୁପାସ୍ତେ ଇଦଂ ଚୋଦାହରତି ॥ ୧୭ ॥

ଓଁ ହ୍ରାଂ ହ୍ରୀଂ ହ୍ରୂଂ ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ହୃଷୀକେଶାଯ ସର୍ଵଗୁଣଵିଶେଷୈର୍ଵିଲକ୍ଷିତାତ୍ମନେ ଆକୂତୀନାଂ ଚିତ୍ତୀନାଂ ଚେତସାଂ ଵିଶେଷାଣାଂ ଚାଧିପତଯେ ଷୋଡଶକଲାଯଚ୍ଛନ୍ଦୋମଯାଯାନ୍ନମଯାଯାମୃତମଯାଯ ସର୍ଵମଯାଯ ସହସେ ଓଜସେ ବଲାଯ କାନ୍ତାଯ କାମାଯ ନମସ୍ତେ ଉଭଯତ୍ର ଭୂଯାତ୍ ॥ ୧୮ ॥

ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵ୍ରତୈସ୍ତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶ୍ଵରଂ ସ୍ଵତୋ
ହ୍ଯାରାଧ୍ଯ ଲୋକେ ପତିମାଶାସତେଽନ୍ଯମ୍ ।
ତାସାଂ ନ ତେ ଵୈ ପରିପାନ୍ତ୍ଯପତ୍ଯଂ
ପ୍ରିଯଂ ଧନାଯୂଂଷି ଯତୋଽସ୍ଵତନ୍ତ୍ରାଃ ॥ ୧୯ ॥

ସ ଵୈ ପତିଃ ସ୍ଯାଦକୁତୋଭଯଃ ସ୍ଵଯଂ
ସମନ୍ତତଃ ପାତି ଭଯାତୁରଂ ଜନମ୍ ।
ସ ଏକ ଏଵେତରଥା ମିଥୋ ଭଯଂ
ନୈଵାତ୍ମଲାଭାଦଧି ମନ୍ଯତେ ପରମ୍ ॥ ୨୦ ॥

ଯା ତସ୍ଯ ତେ ପାଦସରୋରୁହାର୍ହଣଂ
ନିକାମଯେତ୍ସାଖିଲକାମଲମ୍ପଟା ।
ତଦେଵ ରାସୀପ୍ସିତମୀପ୍ସିତୋଽର୍ଚିତୋ
ଯଦ୍ଭଗ୍ନଯାଚ୍ଞା ଭଗଵନ୍ ପ୍ରତପ୍ଯତେ ॥ ୨୧ ॥

ମତ୍ପ୍ରାପ୍ତଯେଽଜେଶସୁରାସୁରାଦଯ-
ସ୍ତପ୍ଯନ୍ତ ଉଗ୍ରଂ ତପ ଐନ୍ଦ୍ରିଯେଧିଯଃ ।
ଋତେ ଭଵତ୍ପାଦପରାଯଣାନ୍ନ ମାଂ
ଵିନ୍ଦନ୍ତ୍ଯହଂ ତ୍ଵଦ୍ଧୃଦଯା ଯତୋଽଜିତ ॥ ୨୨ ॥

ସ ତ୍ଵଂ ମମାପ୍ଯଚ୍ଯୁତ ଶୀର୍ଷ୍ଣି ଵନ୍ଦିତଂ
କରାମ୍ବୁଜଂ ଯତ୍ତ୍ଵଦଧାଯି ସାତ୍ଵତାମ୍ ।
ବିଭର୍ଷି ମାଂ ଲକ୍ଷ୍ମ ଵରେଣ୍ଯ ମାଯଯା
କ ଈଶ୍ଵରସ୍ଯେହିତମୂହିତୁଂ ଵିଭୁରିତି ॥ ୨୩ ॥

ରମ୍ଯକେ ଚ ଭଗଵତଃ ପ୍ରିଯତମଂ ମାତ୍ସ୍ଯମଵତାରରୂପଂ ତଦ୍ଵର୍ଷପୁରୁଷସ୍ଯ ମନୋଃ ପ୍ରାକ୍ପ୍ରଦର୍ଶିତଂ ସ ଇଦାନୀମପି ମହତା ଭକ୍ତିଯୋଗେନାରାଧଯତୀଦଂ ଚୋଦାହରତି ॥ ୨୪ ॥

ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ମୁଖ୍ଯତମାଯ ନମଃ ସତ୍ତ୍ଵାଯ ପ୍ରାଣାଯୌଜସେ ସହସେ ବଲାଯ ମହାମତ୍ସ୍ଯାଯ ନମ ଇତି ॥ ୨୫ ॥

ଅନ୍ତର୍ବହିଶ୍ଚାଖିଲଲୋକପାଲକୈ-
ରଦୃଷ୍ଟରୂପୋ ଵିଚରସ୍ଯୁରୁସ୍ଵନଃ ।
ସ ଈଶ୍ଵରସ୍ତ୍ଵଂ ଯ ଇଦଂ ଵଶେଽନଯ-
ନ୍ନାମ୍ନା ଯଥା ଦାରୁମଯୀଂ ନରଃ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍ ॥ ୨୬ ॥

ଯଂ ଲୋକପାଲାଃ କିଲ ମତ୍ସରଜ୍ଵରା
ହିତ୍ଵା ଯତନ୍ତୋଽପି ପୃଥକ୍ସମେତ୍ଯ ଚ ।
ପାତୁଂ ନ ଶେକୁର୍ଦ୍ଵିପଦଶ୍ଚତୁଷ୍ପଦଃ
ସରୀସୃପଂ ସ୍ଥାଣୁ ଯଦତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ ୨୭ ॥

ଭଵାନ୍ ଯୁଗାନ୍ତାର୍ଣଵ ଊର୍ମିମାଲିନି
କ୍ଷୋଣୀମିମାମୋଷଧିଵୀରୁଧାଂ ନିଧିମ୍ ।
ମଯା ସହୋରୁ କ୍ରମତେଽଜ ଓଜସା
ତସ୍ମୈ ଜଗତ୍ପ୍ରାଣଗଣାତ୍ମନେ ନମ ଇତି ॥ ୨୮ ॥

ହିରଣ୍ମଯେଽପି ଭଗଵାନ୍ନିଵସତି କୂର୍ମତନୁଂ ବିଭ୍ରାଣସ୍ତସ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରିଯତମାଂ ତନୁମର୍ଯମା ସହ ଵର୍ଷପୁରୁଷୈଃ ପିତୃଗଣାଧିପତିରୁପଧାଵତି ମନ୍ତ୍ରମିମଂ ଚାନୁଜପତି ॥ ୨୯ ॥

ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ଅକୂପାରାଯ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଗୁଣଵିଶେଷଣାଯାନୁପଲକ୍ଷିତସ୍ଥାନାଯ ନମୋ ଵର୍ଷ୍ମଣେ ନମୋ ଭୂମ୍ନେ ନମୋ ନମୋଽଵସ୍ଥାନାଯ ନମସ୍ତେ ॥ ୩୦ ॥

ଯଦ୍ରୂପମେତନ୍ନିଜମାଯଯାର୍ପିତ-
ମର୍ଥସ୍ଵରୂପଂ ବହୁରୂପରୂପିତମ୍ ।
ସଙ୍ଖ୍ଯା ନ ଯସ୍ଯାସ୍ତ୍ଯଯଥୋପଲମ୍ଭନାତ୍-
ତସ୍ମୈ ନମସ୍ତେଽଵ୍ଯପଦେଶରୂପିଣେ ॥ ୩୧ ॥

ଜରାଯୁଜଂ ସ୍ଵେଦଜମଣ୍ଡଜୋଦ୍ଭିଦଂ
ଚରାଚରଂ ଦେଵର୍ଷିପିତୃଭୂତମୈନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ ।
ଦ୍ଯୌଃ ଖଂ କ୍ଷିତିଃ ଶୈଲସରିତ୍ସମୁଦ୍ର-
ଦ୍ଵୀପଗ୍ରହର୍କ୍ଷେତ୍ଯଭିଧେଯ ଏକଃ ॥ ୩୨ ॥

ଯସ୍ମିନ୍ନସଙ୍ଖ୍ଯେଯଵିଶେଷନାମ-
ରୂପାକୃତୌ କଵିଭିଃ କଲ୍ପିତେଯମ୍ ।
ସଙ୍ଖ୍ଯା ଯଯା ତତ୍ତ୍ଵଦୃଶାପନୀଯତେ
ତସ୍ମୈ ନମଃ ସାଙ୍ଖ୍ଯନିଦର୍ଶନାଯ ତେ ଇତି ॥ ୩୩ ॥

ଉତ୍ତରେଷୁ ଚ କୁରୁଷୁ ଭଗଵାନ୍ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଃ କୃତଵରାହରୂପ ଆସ୍ତେ ତଂ ତୁ ଦେଵୀ ହୈଷା ଭୂଃ ସହ କୁରୁଭିରସ୍ଖଲିତଭକ୍ତିଯୋଗେନୋପଧାଵତି ଇମାଂ ଚ ପରମାମୁପନିଷଦମାଵର୍ତଯତି ॥ ୩୪ ॥

ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ମନ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଲିଙ୍ଗାଯ ଯଜ୍ଞକ୍ରତଵେ ମହାଧ୍ଵରାଵଯଵାଯ ମହାପୁରୁଷାଯ ନମଃ କର୍ମଶୁକ୍ଲାଯ ତ୍ରିଯୁଗାଯ ନମସ୍ତେ ॥ ୩୫ ॥ ।

ଯସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ କଵଯୋ ଵିପଶ୍ଚିତୋ
ଗୁଣେଷୁ ଦାରୁଷ୍ଵିଵ ଜାତଵେଦସମ୍ ।
ମଥ୍ନନ୍ତି ମଥ୍ନା ମନସା ଦିଦୃକ୍ଷଵୋ
ଗୂଢଂ କ୍ରିଯାର୍ଥୈର୍ନମ ଈରିତାତ୍ମନେ ॥ ୩୬ ॥

ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ରିଯାହେତ୍ଵଯନେଶକର୍ତୃଭି-
ର୍ମାଯାଗୁଣୈର୍ଵସ୍ତୁନିରୀକ୍ଷିତାତ୍ମନେ ।
ଅନ୍ଵୀକ୍ଷଯାଙ୍ଗାତିଶଯାତ୍ମବୁଦ୍ଧିଭି-
ର୍ନିରସ୍ତମାଯାକୃତଯେ ନମୋ ନମଃ ॥ ୩୭ ॥

କରୋତି ଵିଶ୍ଵସ୍ଥିତିସଂଯମୋଦଯଂ
ଯସ୍ଯେପ୍ସିତଂ ନେପ୍ସିତମୀକ୍ଷିତୁର୍ଗୁଣୈଃ ।
ମାଯା ଯଥାଯୋ ଭ୍ରମତେ ତଦାଶ୍ରଯଂ
ଗ୍ରାଵ୍ଣୋ ନମସ୍ତେ ଗୁଣକର୍ମସାକ୍ଷିଣେ ॥ ୩୮ ॥

ପ୍ରମଥ୍ଯ ଦୈତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଵାରଣଂ ମୃଧେ
ଯୋ ମାଂ ରସାଯା ଜଗଦାଦିସୂକରଃ ।
କୃତ୍ଵାଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରେ ନିରଗାଦୁଦନ୍ଵତଃ
କ୍ରୀଡନ୍ନିଵେଭଃ ପ୍ରଣତାସ୍ମି ତଂ ଵିଭୁମିତି ॥ ୩୯ ॥