ଋଷଭ ଉଵାଚ
ନାଯଂ ଦେହୋ ଦେହଭାଜାଂ ନୃଲୋକେ
କଷ୍ଟାନ୍ କାମାନର୍ହତେ ଵିଡ୍ଭୁଜାଂ ଯେ ।
ତପୋ ଦିଵ୍ଯଂ ପୁତ୍ରକା ଯେନ ସତ୍ତ୍ଵଂ
ଶୁଦ୍ଧ୍ଯେଦ୍ଯସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମସୌଖ୍ଯଂ ତ୍ଵନନ୍ତମ୍ ॥ ୧ ॥
ନାଯଂ ଦେହୋ ଦେହଭାଜାଂ ନୃଲୋକେ
କଷ୍ଟାନ୍ କାମାନର୍ହତେ ଵିଡ୍ଭୁଜାଂ ଯେ ।
ତପୋ ଦିଵ୍ଯଂ ପୁତ୍ରକା ଯେନ ସତ୍ତ୍ଵଂ
ଶୁଦ୍ଧ୍ଯେଦ୍ଯସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମସୌଖ୍ଯଂ ତ୍ଵନନ୍ତମ୍ ॥ ୧ ॥
ମହତ୍ସେଵାଂ ଦ୍ଵାରମାହୁର୍ଵିମୁକ୍ତେ-
ସ୍ତମୋଦ୍ଵାରଂ ଯୋଷିତାଂ ସଙ୍ଗିସଙ୍ଗମ୍ ।
ମହାନ୍ତସ୍ତେ ସମଚିତ୍ତାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତା
ଵିମନ୍ଯଵଃ ସୁହୃଦଃ ସାଧଵୋ ଯେ ॥ ୨ ॥
ସ୍ତମୋଦ୍ଵାରଂ ଯୋଷିତାଂ ସଙ୍ଗିସଙ୍ଗମ୍ ।
ମହାନ୍ତସ୍ତେ ସମଚିତ୍ତାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତା
ଵିମନ୍ଯଵଃ ସୁହୃଦଃ ସାଧଵୋ ଯେ ॥ ୨ ॥
ଯେ ଵା ମଯୀଶେ କୃତସୌହୃଦାର୍ଥା
ଜନେଷୁ ଦେହମ୍ଭରଵାର୍ତିକେଷୁ ।
ଗୃହେଷୁ ଜାଯାତ୍ମଜରାତିମତ୍ସୁ
ନ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତା ଯାଵଦର୍ଥାଶ୍ଚ ଲୋକେ ॥ ୩ ॥
ଜନେଷୁ ଦେହମ୍ଭରଵାର୍ତିକେଷୁ ।
ଗୃହେଷୁ ଜାଯାତ୍ମଜରାତିମତ୍ସୁ
ନ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତା ଯାଵଦର୍ଥାଶ୍ଚ ଲୋକେ ॥ ୩ ॥
ନୂନଂ ପ୍ରମତ୍ତଃ କୁରୁତେ ଵିକର୍ମ
ଯଦିନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରୀତଯ ଆପୃଣୋତି ।
ନ ସାଧୁ ମନ୍ଯେ ଯତ ଆତ୍ମନୋଽଯ-
ମସନ୍ନପି କ୍ଲେଶଦ ଆସ ଦେହଃ ॥ ୪ ॥
ଯଦିନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରୀତଯ ଆପୃଣୋତି ।
ନ ସାଧୁ ମନ୍ଯେ ଯତ ଆତ୍ମନୋଽଯ-
ମସନ୍ନପି କ୍ଲେଶଦ ଆସ ଦେହଃ ॥ ୪ ॥
ପରାଭଵସ୍ତାଵଦବୋଧଜାତୋ
ଯାଵନ୍ନ ଜିଜ୍ଞାସତ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ଯାଵତ୍କ୍ରିଯାସ୍ତାଵଦିଦଂ ମନୋ ଵୈ
କର୍ମାତ୍ମକଂ ଯେନ ଶରୀରବନ୍ଧଃ ॥ ୫ ॥
ଯାଵନ୍ନ ଜିଜ୍ଞାସତ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ଯାଵତ୍କ୍ରିଯାସ୍ତାଵଦିଦଂ ମନୋ ଵୈ
କର୍ମାତ୍ମକଂ ଯେନ ଶରୀରବନ୍ଧଃ ॥ ୫ ॥
ଏଵଂ ମନଃ କର୍ମଵଶଂ ପ୍ରଯୁଙ୍କ୍ତେ
ଅଵିଦ୍ଯଯାଽଽତ୍ମନ୍ଯୁପଧୀଯମାନେ ।
ପ୍ରୀତିର୍ନ ଯାଵନ୍ମଯି ଵାସୁଦେଵେ
ନ ମୁଚ୍ଯତେ ଦେହଯୋଗେନ ତାଵତ୍ ॥ ୬ ॥
ଅଵିଦ୍ଯଯାଽଽତ୍ମନ୍ଯୁପଧୀଯମାନେ ।
ପ୍ରୀତିର୍ନ ଯାଵନ୍ମଯି ଵାସୁଦେଵେ
ନ ମୁଚ୍ଯତେ ଦେହଯୋଗେନ ତାଵତ୍ ॥ ୬ ॥
ଯଦା ନ ପଶ୍ଯତ୍ଯଯଥା ଗୁଣେହାଂ
ସ୍ଵାର୍ଥେ ପ୍ରମତ୍ତଃ ସହସା ଵିପଶ୍ଚିତ୍ ।
ଗତସ୍ମୃତିର୍ଵିନ୍ଦତି ତତ୍ର ତାପା-
ନାସାଦ୍ଯ ମୈଥୁନ୍ଯମଗାରମଜ୍ଞଃ ॥ ୭ ॥
ସ୍ଵାର୍ଥେ ପ୍ରମତ୍ତଃ ସହସା ଵିପଶ୍ଚିତ୍ ।
ଗତସ୍ମୃତିର୍ଵିନ୍ଦତି ତତ୍ର ତାପା-
ନାସାଦ୍ଯ ମୈଥୁନ୍ଯମଗାରମଜ୍ଞଃ ॥ ୭ ॥
ପୁଂସଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ମିଥୁନୀଭାଵମେତଂ
ତଯୋର୍ମିଥୋ ହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥିମାହୁଃ ।
ଅତୋ ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରସୁତାପ୍ତଵିତ୍ତୈ-
ର୍ଜନସ୍ଯ ମୋହୋଽଯମହଂ ମମେତି ॥ ୮ ॥
ତଯୋର୍ମିଥୋ ହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥିମାହୁଃ ।
ଅତୋ ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରସୁତାପ୍ତଵିତ୍ତୈ-
ର୍ଜନସ୍ଯ ମୋହୋଽଯମହଂ ମମେତି ॥ ୮ ॥
ଯଦା ମନୋହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥିରସ୍ଯ
କର୍ମାନୁବଦ୍ଧୋ ଦୃଢ ଆଶ୍ଲଥେତ ।
ତଦା ଜନଃ ସମ୍ପରିଵର୍ତତେଽସ୍ମାଦ୍
ମୁକ୍ତଃ ପରଂ ଯାତ୍ଯତିହାଯ ହେତୁମ୍ ॥ ୯ ॥
କର୍ମାନୁବଦ୍ଧୋ ଦୃଢ ଆଶ୍ଲଥେତ ।
ତଦା ଜନଃ ସମ୍ପରିଵର୍ତତେଽସ୍ମାଦ୍
ମୁକ୍ତଃ ପରଂ ଯାତ୍ଯତିହାଯ ହେତୁମ୍ ॥ ୯ ॥
ହଂସେ ଗୁରୌ ମଯି ଭକ୍ତ୍ଯାନୁଵୃତ୍ଯା
ଵିତୃଷ୍ଣଯା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵତିତିକ୍ଷଯା ଚ ।
ସର୍ଵତ୍ର ଜନ୍ତୋର୍ଵ୍ଯସନାଵଗତ୍ଯା
ଜିଜ୍ଞାସଯା ତପସେହାନିଵୃତ୍ତ୍ଯା ॥ ୧୦ ॥
ଵିତୃଷ୍ଣଯା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵତିତିକ୍ଷଯା ଚ ।
ସର୍ଵତ୍ର ଜନ୍ତୋର୍ଵ୍ଯସନାଵଗତ୍ଯା
ଜିଜ୍ଞାସଯା ତପସେହାନିଵୃତ୍ତ୍ଯା ॥ ୧୦ ॥
ମତ୍କର୍ମଭିର୍ମତ୍କଥଯା ଚ ନିତ୍ଯଂ
ମଦ୍ଦେଵସଙ୍ଗାଦ୍ ଗୁଣକୀର୍ତନାନ୍ମେ ।
ନିର୍ଵୈରସାମ୍ଯୋପଶମେନ ପୁତ୍ରା
ଜିହାସଯା ଦେହଗେହାତ୍ମବୁଦ୍ଧେଃ ॥ ୧୧ ॥
ମଦ୍ଦେଵସଙ୍ଗାଦ୍ ଗୁଣକୀର୍ତନାନ୍ମେ ।
ନିର୍ଵୈରସାମ୍ଯୋପଶମେନ ପୁତ୍ରା
ଜିହାସଯା ଦେହଗେହାତ୍ମବୁଦ୍ଧେଃ ॥ ୧୧ ॥
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଯୋଗେନ ଵିଵିକ୍ତସେଵଯା
ପ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମାଭିଜଯେନ ସଧ୍ଯ୍ରକ୍ ।
ସଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଶଶ୍ଵଦ୍
ଅସମ୍ପ୍ରମାଦେନ ଯମେନ ଵାଚାମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ପ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମାଭିଜଯେନ ସଧ୍ଯ୍ରକ୍ ।
ସଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଶଶ୍ଵଦ୍
ଅସମ୍ପ୍ରମାଦେନ ଯମେନ ଵାଚାମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ସର୍ଵତ୍ର ମଦ୍ଭାଵଵିଚକ୍ଷଣେନ
ଜ୍ଞାନେନ ଵିଜ୍ଞାନଵିରାଜିତେନ ।
ଯୋଗେନ ଧୃତ୍ଯୁଦ୍ଯମସତ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତୋ
ଲିଙ୍ଗଂ ଵ୍ଯପୋହେତ୍କୁଶଲୋଽହମାଖ୍ଯମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ଜ୍ଞାନେନ ଵିଜ୍ଞାନଵିରାଜିତେନ ।
ଯୋଗେନ ଧୃତ୍ଯୁଦ୍ଯମସତ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତୋ
ଲିଙ୍ଗଂ ଵ୍ଯପୋହେତ୍କୁଶଲୋଽହମାଖ୍ଯମ୍ ॥ ୧୩ ॥
କର୍ମାଶଯଂ ହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥିବନ୍ଧ-
ମଵିଦ୍ଯଯାସାଦିତମପ୍ରମତ୍ତଃ ।
ଅନେନ ଯୋଗେନ ଯଥୋପଦେଶଂ
ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ଯପୋହ୍ଯୋପରମେତ ଯୋଗାତ୍ ॥ ୧୪ ॥
ମଵିଦ୍ଯଯାସାଦିତମପ୍ରମତ୍ତଃ ।
ଅନେନ ଯୋଗେନ ଯଥୋପଦେଶଂ
ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ଯପୋହ୍ଯୋପରମେତ ଯୋଗାତ୍ ॥ ୧୪ ॥
ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ନୃପୋ ଗୁରୁର୍ଵା
ମଲ୍ଲୋକକାମୋ ମଦନୁଗ୍ରହାର୍ଥଃ ।
ଇତ୍ଥଂ ଵିମନ୍ଯୁରନୁଶିଷ୍ଯାଦତଜ୍ଜ୍ଞାନ୍
ନ ଯୋଜଯେତ୍କର୍ମସୁ କର୍ମମୂଢାନ୍ ।
କଂ ଯୋଜଯନ୍ମନୁଜୋଽର୍ଥଂ ଲଭେତ
ନିପାତଯନ୍ନଷ୍ଟଦୃଶଂ ହି ଗର୍ତେ ॥ ୧୫ ॥
ମଲ୍ଲୋକକାମୋ ମଦନୁଗ୍ରହାର୍ଥଃ ।
ଇତ୍ଥଂ ଵିମନ୍ଯୁରନୁଶିଷ୍ଯାଦତଜ୍ଜ୍ଞାନ୍
ନ ଯୋଜଯେତ୍କର୍ମସୁ କର୍ମମୂଢାନ୍ ।
କଂ ଯୋଜଯନ୍ମନୁଜୋଽର୍ଥଂ ଲଭେତ
ନିପାତଯନ୍ନଷ୍ଟଦୃଶଂ ହି ଗର୍ତେ ॥ ୧୫ ॥
ଲୋକଃ ସ୍ଵଯଂ ଶ୍ରେଯସି ନଷ୍ଟଦୃଷ୍ଟି-
ର୍ଯୋଽର୍ଥାନ୍ ସମୀହେତ ନିକାମକାମଃ ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଵୈରଃ ସୁଖଲେଶହେତୋ-
ରନନ୍ତଦୁଃଖଂ ଚ ନ ଵେଦ ମୂଢଃ ॥ ୧୬ ॥
ର୍ଯୋଽର୍ଥାନ୍ ସମୀହେତ ନିକାମକାମଃ ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଵୈରଃ ସୁଖଲେଶହେତୋ-
ରନନ୍ତଦୁଃଖଂ ଚ ନ ଵେଦ ମୂଢଃ ॥ ୧୬ ॥
କସ୍ତଂ ସ୍ଵଯଂ ତଦଭିଜ୍ଞୋ ଵିପଶ୍ଚିଦ୍
ଅଵିଦ୍ଯାଯାମନ୍ତରେ ଵର୍ତମାନମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନସ୍ତଂ ସଘୃଣଃ କୁବୁଦ୍ଧିଂ
ପ୍ରଯୋଜଯେଦୁତ୍ପଥଗଂ ଯଥାନ୍ଧମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ଅଵିଦ୍ଯାଯାମନ୍ତରେ ଵର୍ତମାନମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନସ୍ତଂ ସଘୃଣଃ କୁବୁଦ୍ଧିଂ
ପ୍ରଯୋଜଯେଦୁତ୍ପଥଗଂ ଯଥାନ୍ଧମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ଗୁରୁର୍ନ ସ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵଜନୋ ନ ସ ସ୍ଯାତ୍
ପିତା ନ ସ ସ୍ଯାଜ୍ଜନନୀ ନ ସା ସ୍ଯାତ୍ ।
ଦୈଵଂ ନ ତତ୍ସ୍ଯାନ୍ନ ପତିଶ୍ଚ ସ ସ୍ଯା-
ନ୍ନ ମୋଚଯେଦ୍ଯଃ ସମୁପେତମୃତ୍ଯୁମ୍ ॥ ୧୮ ॥
ପିତା ନ ସ ସ୍ଯାଜ୍ଜନନୀ ନ ସା ସ୍ଯାତ୍ ।
ଦୈଵଂ ନ ତତ୍ସ୍ଯାନ୍ନ ପତିଶ୍ଚ ସ ସ୍ଯା-
ନ୍ନ ମୋଚଯେଦ୍ଯଃ ସମୁପେତମୃତ୍ଯୁମ୍ ॥ ୧୮ ॥
ଇଦଂ ଶରୀରଂ ମମ ଦୁର୍ଵିଭାଵ୍ଯଂ
ସତ୍ତ୍ଵଂ ହି ମେ ହୃଦଯଂ ଯତ୍ର ଧର୍ମଃ ।
ପୃଷ୍ଠେ କୃତୋ ମେ ଯଦଧର୍ମ ଆରାଦ୍
ଅତୋ ହି ମାମୃଷଭଂ ପ୍ରାହୁରାର୍ଯାଃ ॥ ୧୯ ॥
ସତ୍ତ୍ଵଂ ହି ମେ ହୃଦଯଂ ଯତ୍ର ଧର୍ମଃ ।
ପୃଷ୍ଠେ କୃତୋ ମେ ଯଦଧର୍ମ ଆରାଦ୍
ଅତୋ ହି ମାମୃଷଭଂ ପ୍ରାହୁରାର୍ଯାଃ ॥ ୧୯ ॥
ତସ୍ମାଦ୍ଭଵନ୍ତୋ ହୃଦଯେନ ଜାତାଃ
ସର୍ଵେ ମହୀଯାଂସମମୁଂ ସନାଭମ୍ ।
ଅକ୍ଲିଷ୍ଟବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଭରତଂ ଭଜଧ୍ଵଂ
ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ତଦ୍ଭରଣଂ ପ୍ରଜାନାମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ସର୍ଵେ ମହୀଯାଂସମମୁଂ ସନାଭମ୍ ।
ଅକ୍ଲିଷ୍ଟବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଭରତଂ ଭଜଧ୍ଵଂ
ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ତଦ୍ଭରଣଂ ପ୍ରଜାନାମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ଭୂତେଷୁ ଵୀରୁଦ୍ଭ୍ଯ ଉଦୁତ୍ତମା ଯେ
ସରୀସୃପାସ୍ତେଷୁ ସବୋଧନିଷ୍ଠାଃ ।
ତତୋ ମନୁଷ୍ଯାଃ ପ୍ରମଥାସ୍ତତୋଽପି
ଗନ୍ଧର୍ଵସିଦ୍ଧା ଵିବୁଧାନୁଗା ଯେ ॥ ୨୧ ॥
ସରୀସୃପାସ୍ତେଷୁ ସବୋଧନିଷ୍ଠାଃ ।
ତତୋ ମନୁଷ୍ଯାଃ ପ୍ରମଥାସ୍ତତୋଽପି
ଗନ୍ଧର୍ଵସିଦ୍ଧା ଵିବୁଧାନୁଗା ଯେ ॥ ୨୧ ॥
ଦେଵାସୁରେଭ୍ଯୋ ମଘଵତ୍ପ୍ରଧାନା
ଦକ୍ଷାଦଯୋ ବ୍ରହ୍ମସୁତାସ୍ତୁ ତେଷାମ୍ ।
ଭଵଃ ପରଃ ସୋଽଥ ଵିରିଞ୍ଚଵୀର୍ଯଃ
ସ ମତ୍ପରୋଽହଂ ଦ୍ଵିଜଦେଵଦେଵଃ ॥ ୨୨ ॥
ଦକ୍ଷାଦଯୋ ବ୍ରହ୍ମସୁତାସ୍ତୁ ତେଷାମ୍ ।
ଭଵଃ ପରଃ ସୋଽଥ ଵିରିଞ୍ଚଵୀର୍ଯଃ
ସ ମତ୍ପରୋଽହଂ ଦ୍ଵିଜଦେଵଦେଵଃ ॥ ୨୨ ॥
ନ ବ୍ରାହ୍ମଣୈସ୍ତୁଲଯେ ଭୂତମନ୍ଯତ୍
ପଶ୍ଯାମି ଵିପ୍ରାଃ କିମତଃ ପରଂ ତୁ ।
ଯସ୍ମିନ୍ନୃଭିଃ ପ୍ରହୁତଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାହ-
ମଶ୍ନାମି କାମଂ ନ ତଥାଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ॥ ୨୩ ॥
ପଶ୍ଯାମି ଵିପ୍ରାଃ କିମତଃ ପରଂ ତୁ ।
ଯସ୍ମିନ୍ନୃଭିଃ ପ୍ରହୁତଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାହ-
ମଶ୍ନାମି କାମଂ ନ ତଥାଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ॥ ୨୩ ॥
ଧୃତା ତନୂରୁଶତୀ ମେ ପୁରାଣୀ
ଯେନେହ ସତ୍ତ୍ଵଂ ପରମଂ ପଵିତ୍ରମ୍ ।
ଶମୋ ଦମଃ ସତ୍ଯମନୁଗ୍ରହଶ୍ଚ
ତପସ୍ତିତିକ୍ଷାନୁଭଵଶ୍ଚ ଯତ୍ର ॥ ୨୪ ॥
ଯେନେହ ସତ୍ତ୍ଵଂ ପରମଂ ପଵିତ୍ରମ୍ ।
ଶମୋ ଦମଃ ସତ୍ଯମନୁଗ୍ରହଶ୍ଚ
ତପସ୍ତିତିକ୍ଷାନୁଭଵଶ୍ଚ ଯତ୍ର ॥ ୨୪ ॥
ମତ୍ତୋଽପ୍ଯନନ୍ତାତ୍ପରତଃ ପରସ୍ମାତ୍
ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗାଧିପତେର୍ନ କିଞ୍ଚିତ୍ ।
ଯେଷାଂ କିମୁ ସ୍ଯାଦିତରେଣ ତେଷା-
ମକିଞ୍ଚନାନାଂ ମଯି ଭକ୍ତିଭାଜାମ୍ ॥ ୨୫ ॥
ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗାଧିପତେର୍ନ କିଞ୍ଚିତ୍ ।
ଯେଷାଂ କିମୁ ସ୍ଯାଦିତରେଣ ତେଷା-
ମକିଞ୍ଚନାନାଂ ମଯି ଭକ୍ତିଭାଜାମ୍ ॥ ୨୫ ॥
ସର୍ଵାଣି ମଦ୍ଧିଷ୍ଣ୍ଯତଯା ଭଵଦ୍ଭି-
ଶ୍ଚରାଣି ଭୂତାନି ସୁତା ଧ୍ରୁଵାଣି ।
ସମ୍ଭାଵିତଵ୍ଯାନି ପଦେ ପଦେ ଵୋ
ଵିଵିକ୍ତଦୃଗ୍ଭିସ୍ତଦୁ ହାର୍ହଣଂ ମେ ॥ ୨୬ ॥
ଶ୍ଚରାଣି ଭୂତାନି ସୁତା ଧ୍ରୁଵାଣି ।
ସମ୍ଭାଵିତଵ୍ଯାନି ପଦେ ପଦେ ଵୋ
ଵିଵିକ୍ତଦୃଗ୍ଭିସ୍ତଦୁ ହାର୍ହଣଂ ମେ ॥ ୨୬ ॥
ମନୋଵଚୋଦୃକ୍କରଣେହିତସ୍ଯ
ସାକ୍ଷାତ୍କୃତଂ ମେ ପରିବର୍ହଣଂ ହି ।
ଵିନା ପୁମାନ୍ ଯେନ ମହାଵିମୋହାତ୍
କୃତାନ୍ତପାଶାନ୍ନ ଵିମୋକ୍ତୁମୀଶେତ୍ ॥ ୨୭ ॥
ସାକ୍ଷାତ୍କୃତଂ ମେ ପରିବର୍ହଣଂ ହି ।
ଵିନା ପୁମାନ୍ ଯେନ ମହାଵିମୋହାତ୍
କୃତାନ୍ତପାଶାନ୍ନ ଵିମୋକ୍ତୁମୀଶେତ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଏଵମନୁଶାସ୍ଯାତ୍ମଜାନ୍ ସ୍ଵଯମନୁଶିଷ୍ଟାନପି ଲୋକାନୁଶାସନାର୍ଥଂ ମହାନୁଭାଵଃ ପରମସୁହୃଦ୍ଭଗଵାନୃଷଭାପଦେଶ ଉପଶମଶୀଲାନାମୁପରତକର୍ମଣାଂ ମହାମୁନୀନାଂ ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଲକ୍ଷଣଂ ପାରମହଂସ୍ଯଧର୍ମମୁପଶିକ୍ଷମାଣଃ ସ୍ଵତନଯଶତଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପରମଭାଗଵତଂ ଭଗଵଜ୍ଜନପରାଯଣଂ ଭରତଂ ଧରଣିପାଲନାଯାଭିଷିଚ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଭଵନ ଏଵୋର୍ଵରିତଶରୀରମାତ୍ରପରିଗ୍ରହ ଉନ୍ମତ୍ତ ଇଵ ଗଗନପରିଧାନଃ ପ୍ରକୀର୍ଣକେଶ ଆତ୍ମନ୍ଯାରୋପିତାହଵନୀଯୋ ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତାତ୍ପ୍ରଵଵ୍ରାଜ ॥ ୨୮ ॥
ଏଵମନୁଶାସ୍ଯାତ୍ମଜାନ୍ ସ୍ଵଯମନୁଶିଷ୍ଟାନପି ଲୋକାନୁଶାସନାର୍ଥଂ ମହାନୁଭାଵଃ ପରମସୁହୃଦ୍ଭଗଵାନୃଷଭାପଦେଶ ଉପଶମଶୀଲାନାମୁପରତକର୍ମଣାଂ ମହାମୁନୀନାଂ ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଲକ୍ଷଣଂ ପାରମହଂସ୍ଯଧର୍ମମୁପଶିକ୍ଷମାଣଃ ସ୍ଵତନଯଶତଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପରମଭାଗଵତଂ ଭଗଵଜ୍ଜନପରାଯଣଂ ଭରତଂ ଧରଣିପାଲନାଯାଭିଷିଚ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଭଵନ ଏଵୋର୍ଵରିତଶରୀରମାତ୍ରପରିଗ୍ରହ ଉନ୍ମତ୍ତ ଇଵ ଗଗନପରିଧାନଃ ପ୍ରକୀର୍ଣକେଶ ଆତ୍ମନ୍ଯାରୋପିତାହଵନୀଯୋ ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତାତ୍ପ୍ରଵଵ୍ରାଜ ॥ ୨୮ ॥
ଜଡାନ୍ଧମୂକବଧିରପିଶାଚୋନ୍ମାଦକଵଦଵଧୂତଵେଷୋଽଭିଭାଷ୍ଯମାଣୋଽପି ଜନାନାଂ ଗୃହୀତମୌନଵ୍ରତସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ॥ ୨୯ ॥
ତତ୍ର ତତ୍ର ପୁରଗ୍ରାମାକରଖେଟଵାଟଖର୍ଵଟଶିବିରଵ୍ରଜଘୋଷସାର୍ଥଗିରିଵନାଶ୍ରମାଦିଷ୍ଵନୁପଥମଵନିଚରାପସଦୈଃ ପରିଭୂଯମାନୋ ମକ୍ଷିକାଭିରିଵ ଵନଗଜସ୍ତର୍ଜନତାଡନାଵମେହନଷ୍ଠୀଵନଗ୍ରାଵଶକୃଦ୍ରଜଃପ୍ରକ୍ଷେପପୂତିଵାତଦୁରୁକ୍ତୈ- ସ୍ତଦଵିଗଣଯନ୍ନେଵାସତ୍ସଂସ୍ଥାନ ଏତସ୍ମିନ୍ ଦେହୋପଲକ୍ଷଣେ ସଦପଦେଶ ଉଭଯାନୁଭଵସ୍ଵରୂପେଣ ସ୍ଵମହିମାଵସ୍ଥାନେନାସମାରୋପିତାହଂମମାଭିମାନତ୍ଵାଦଵିଖଣ୍ଡିତମନାଃ ପୃଥିଵୀମେକଚରଃ ପରିବଭ୍ରାମ ॥ ୩୦ ॥
ଅତିସୁକୁମାରକରଚରଣୋରଃସ୍ଥଲଵିପୁଲବାହ୍ଵଂସଗଲଵଦନାଦ୍ଯଵଯଵଵିନ୍ଯାସଃ ପ୍ରକୃତିସୁନ୍ଦରସ୍ଵଭାଵହାସସୁମୁଖୋ ନଵନଲିନଦଲାଯମାନଶିଶିରତାରାରୁଣାଯତନଯନରୁଚିରଃ ସଦୃଶସୁଭଗକପୋଲକର୍ଣକଣ୍ଠନାସୋ ଵିଗୂଢସ୍ମିତଵଦନମହୋତ୍ସଵେନ ପୁରଵନିତାନାଂ ମନସି କୁସୁମଶରାସନମୁପଦଧାନଃ ପରାଗଵଲମ୍ବମାନକୁଟିଲଜଟିଲକପିଶକେଶଭୂରିଭାରୋଽଵଧୂତମଲିନନିଜଶରୀରେଣ ଗ୍ରହଗୃହୀତ ଇଵାଦୃଶ୍ଯତ ॥ ୩୧ ॥
ଯର୍ହି ଵାଵ ସ ଭଗଵାନ୍ ଲୋକମିମଂ ଯୋଗସ୍ଯାଦ୍ଧା
ପ୍ରତୀପମିଵାଚକ୍ଷାଣସ୍ତତ୍ପ୍ରତିକ୍ରିଯାକର୍ମ ବୀଭତ୍ସିତମିତି ଵ୍ରତମାଜଗରମାସ୍ଥିତଃ ଶଯାନ ଏଵାଶ୍ନାତି ପିବତି
ଖାଦତ୍ଯଵମେହତି
ହଦତି ସ୍ମ ଚେଷ୍ଟମାନ ଉଚ୍ଚରିତ ଆଦିଗ୍ଧୋଦ୍ଦେଶଃ ॥ ୩୨ ॥
ପ୍ରତୀପମିଵାଚକ୍ଷାଣସ୍ତତ୍ପ୍ରତିକ୍ରିଯାକର୍ମ ବୀଭତ୍ସିତମିତି ଵ୍ରତମାଜଗରମାସ୍ଥିତଃ ଶଯାନ ଏଵାଶ୍ନାତି ପିବତି
ଖାଦତ୍ଯଵମେହତି
ହଦତି ସ୍ମ ଚେଷ୍ଟମାନ ଉଚ୍ଚରିତ ଆଦିଗ୍ଧୋଦ୍ଦେଶଃ ॥ ୩୨ ॥
ତସ୍ଯ ହ ଯଃ ପୁରୀଷସୁରଭିସୌଗନ୍ଧ୍ଯଵାଯୁସ୍ତଂ ଦେଶଂ ଦଶଯୋଜନଂ ସମନ୍ତାତ୍
ସୁରଭିଂ
ଚକାର ॥ ୩୩ ॥
ସୁରଭିଂ
ଚକାର ॥ ୩୩ ॥
ଏଵଂ ଗୋମୃଗକାକଚର୍ଯଯା ଵ୍ରଜଂସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ନାସୀନଃ ଶଯାନଃ କାକମୃଗଗୋଚରିତଃ ପିବତି ଖାଦତ୍ଯଵମେହତି ସ୍ମ ॥ ୩୪ ॥
ଇତି ନାନାଯୋଗଚର୍ଯାଚରଣୋ ଭଗଵାନ୍ କୈଵଲ୍ଯପତିଋର୍ଷଭୋଽଵିରତପରମମହାନନ୍ଦାନୁଭଵ ଆତ୍ମନି ସର୍ଵେଷାଂ ଭୂତାନାମାତ୍ମଭୂତେ ଭଗଵତି ଵାସୁଦେଵ ଆତ୍ମନୋଽଵ୍ଯଵଧାନାନନ୍ତରୋଦରଭାଵେନ ସିଦ୍ଧସମସ୍ତାର୍ଥପରିପୂର୍ଣୋ ଯୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯାଣି ଵୈହାଯସମନୋଜଵାନ୍ତର୍ଧାନପରକାଯପ୍ରଵେଶଦୂରଗ୍ରହଣାଦୀନି ଯଦୃଚ୍ଛଯୋପଗତାନି ନାଞ୍ଜସା ନୃପ ହୃଦଯେନାଭ୍ଯନନ୍ଦତ୍ ॥ ୩୫ ॥