ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൫.൮

ശ്രീശുക ഉവാച
ഏകദാ തു മഹാനദ്യാം കൃതാഭിഷേകനൈയമികാവശ്യകോ ബ്രഹ്മാക്ഷരമഭിഗൃണാനോ മുഹൂര്തത്രയമുദകാന്ത ഉപവിവേശ ॥ ൧ ॥

തത്ര തദാ രാജന് ഹരിണീ പിപാസയാ ജലാശയാഭ്യാശമേകൈവോപജഗാമ ॥ ൨ ॥

തയാ പേപീയമാന ഉദകേ താവദേവാവിദൂരേണ നദതോ മൃഗപതേരുന്നാദോ ലോകഭയങ്കര ഉദപതത് ॥ ൩ ॥

തമുപശ്രുത്യ സാ മൃഗവധൂഃ പ്രകൃതിവിക്ലവാ ചകിതനിരീക്ഷണാ സുതരാമപിഹരിഭയാഭിനിവേശവ്യഗ്രഹൃദയാ പാരിപ്ലവദൃഷ്ടിരഗതതൃഷാ ഭയാത് സഹസൈവോച്ചക്രാമ ॥ ൪ ॥

തസ്യാ ഉത്പതന്ത്യാ അന്തര്വത്ന്യാ ഉരുഭയാവഗലിതോ യോനിനിര്ഗതോ ഗര്ഭഃ സ്രോതസി നിപപാത ॥ ൫ ॥

തത്പ്രസവോത്സര്പണഭയഖേദാതുരാ സ്വഗണേന വിയുജ്യമാനാ കസ്യാഞ്ചിദ്ദര്യാം കൃഷ്ണസാരസതീ നിപപാതാഥ ച മമാര ॥ ൬ ॥

തം ത്വേണകുണകം കൃപണം സ്രോതസാനൂഹ്യമാനമഭിവീക്ഷ്യാപവിദ്ധം ബന്ധുരിവാനുകമ്പയാ രാജര്ഷിര്ഭരത ആദായ മൃതമാതരമിത്യാശ്രമപദമനയത് ॥ ൭ ॥

തസ്യ ഹ വാ ഏണകുണക ഉച്ചൈരേതസ്മിന് കൃതനിജാഭിമാനസ്യാഹരഹസ്തത്പോഷണപാലനലാലനപ്രീണനാനുധ്യാനേനാത്മനിയമാഃ സഹയമാഃ പുരുഷപരിചര്യാദയ ഏകൈകശഃ കതിപയേനാഹര്ഗണേന വിയുജ്യമാനാഃ കില സര്വ ഏവോദവസന് ॥ ൮ ॥

അഹോ ബതായം ഹരിണകുണകഃ കൃപണ ഈശ്വരരഥചരണപരിഭ്രമണരയേണ സ്വഗണസുഹൃദ് ബന്ധുഭ്യഃ പരിവര്ജിതഃ ശരണം ച മോപസാദിതോ മാമേവ മാതാപിതരൌ ഭ്രാതൃജ്ഞാതീന് യൌഥികാംശ്ചൈവോപേയായ നാന്യം കഞ്ചന വേദ മയ്യതിവിസ്രബ്ധശ്ചാത ഏവ മയാ മത്പരായണസ്യ പോഷണപാലനപ്രീണനലാലനമനസൂയുനാനുഷ്ഠേയം ശരണ്യോപേക്ഷാദോഷവിദുഷാ ॥ ൯ ॥

നൂനം ഹ്യാര്യാഃ സാധവ ഉപശമശീലാഃ കൃപണസുഹൃദ ഏവംവിധാര്ഥേ സ്വാര്ഥാനപി ഗുരുതരാനുപേക്ഷന്തേ ॥ ൧൦ ॥

ഇതി കൃതാനുഷങ്ഗ ആസനശയനാടനസ്നാനാശനാദിഷു സഹ മൃഗജഹുനാ സ്നേഹാനുബദ്ധഹൃദയ ആസീത് ॥ ൧൧ ॥

കുശകുസുമസമിത്പലാശഫലമൂലോദകാന്യാഹരിഷ്യമാണോ വൃകസാലാവൃകാദിഭ്യോ ഭയമാശംസമാനോ യദാ സഹ ഹരിണകുണകേന വനം സമാവിശതി ॥ ൧൨ ॥

പഥിഷു ച മുഗ്ധഭാവേന തത്ര തത്ര വിഷക്തമതിപ്രണയഭരഹൃദയഃ കാര്പണ്യാത്സ്കന്ധേനോദ്വഹതി ഏവമുത്സങ്ഗ ഉരസി ചാധായോപലാലയന്മുദം പരമാമവാപ ॥ ൧൩ ॥

ക്രിയായാം നിര്വര്ത്യമാനായാമന്തരാലേഽപ്യുത്ഥായോത്ഥായ യദൈനമഭിചക്ഷീത തര്ഹി വാവ സ വര്ഷപതിഃ പ്രകൃതിസ്ഥേന മനസാ തസ്മാ ആശിഷ ആശാസ്തേ സ്വസ്തി സ്താദ്വത്സ തേ സര്വത ഇതി ॥ ൧൪ ॥

അന്യദാ ഭൃശമുദ്വിഗ്നമനാ നഷ്ടദ്രവിണ ഇവ കൃപണഃ സകരുണമതിതര്ഷേണ ഹരിണകുണക വിരഹവിഹ്വലഹൃദയസന്താപസ്തമേവാനുശോചന് കില കശ്മലം മഹദഭിരമ്ഭിത ഇതി ഹോവാച ॥ ൧൫ ॥

അപി ബത സ വൈ കൃപണ ഏണബാലകോ മൃതഹരിണീസുതോഽഹോ മമാനാര്യസ്യ ശഠകിരാതമതേരകൃതസുകൃതസ്യ കൃതവിസ്രമ്ഭ ആത്മപ്രത്യയേന തദവിഗണയന് സുജന ഇവാഗമിഷ്യതി ॥ ൧൬ ॥

അപി ക്ഷേമേണാസ്മിന്നാശ്രമോപവനേ ശഷ്പാണി ചരന്തം ദേവഗുപ്തം ദ്രക്ഷ്യാമി ॥ ൧൭ ॥

അപി ച ന വൃകഃ സാലാവൃകോഽന്യതമോ വാ നൈകചര ഏകചരോ വാ ഭക്ഷയതി ॥ ൧൮ ॥

നിമ്ലോചതി ഹ ഭഗവാന് സകലജഗത്ക്ഷേമോദയസ്ത്രയ്യാത്മാദ്യാപി മമ ന മൃഗവധൂന്യാസ ആഗച്ഛതി ॥ ൧൯ ॥

അപിസ്വിദകൃതസുകൃതമാഗത്യ മാം സുഖയിഷ്യതി ഹരിണരാജകുമാരോ വിവിധരുചിരദര്ശനീയനിജമൃഗദാരകവിനോദൈരസന്തോഷം സ്വാനാമപനുദന് ॥ ൨൦ ॥

ക്ഷ്വേലികായാം മാം മൃഷാസമാധിനാഽഽമീലിതദൃശം പ്രേമസംരമ്ഭേണ ചകിതചകിത ആഗത്യ പൃഷദപരുഷവിഷാണാഗ്രേണ ലുഠതി ॥ ൨൧ ॥

ആസാദിതഹവിഷി ബര്ഹിഷി ദൂഷിതേ മയോപാലബ്ധോ ഭീതഭീതഃ സപദ്യുപരതരാസ ഋഷികുമാരവദവഹിതകരണകലാപ ആസ്തേ ॥ ൨൨ ॥

കിം വാ അരേ ആചരിതം തപസ്തപസ്വിന്യാനയാ യദിയമവനിഃ സവിനയകൃഷ്ണസാരതനയതനുതരസുഭഗശിവതമാഖരഖുരപദപങ്ക്തിഭിര്ദ്രവിണവിധുരാതുരസ്യ കൃപണസ്യ മമ ദ്രവിണപദവീം സൂചയന്ത്യാത്മാനം ച സര്വതഃ കൃതകൌതുകം ദ്വിജാനാം സ്വര്ഗാപവര്ഗകാമാനാം ദേവയജനം കരോതി ॥ ൨൩ ॥

അപിസ്വിദസൌ ഭഗവാനുഡുപതിരേനം മൃഗപതിഭയാന്മൃതമാതരം മൃഗബാലകം സ്വാശ്രമപരിഭ്രഷ്ടമനുകമ്പയാ കൃപണജനവത്സലഃ പരിപാതി ॥ ൨൪ ॥

കിം വാഽഽത്മജവിശ്ലേഷജ്വരദവദഹനശിഖാഭിരുപതപ്യമാനഹൃദയസ്ഥലനലിനീകം മാമുപസൃതമൃഗീതനയം ശിശിരശാന്താനുരാഗഗുണിതനിജവദനസലിലാമൃതമയഗഭസ്തിഭിഃ സ്വധയതീതി ച ॥ ൨൫ ॥

ഏവമഘടമാനമനോരഥാകുലഹൃദയോ മൃഗദാരകാഭാസേന സ്വാരബ്ധകര്മണാ യോഗാരമ്ഭണതോ വിഭ്രംശിതഃ സ യോഗതാപസോ ഭഗവദാരാധനലക്ഷണാച്ച കഥമിതരഥാ ജാത്യന്തര ഏണകുണക ആസങ്ഗഃ സാക്ഷാന്നിഃശ്രേയസപ്രതിപക്ഷതയാ പ്രാക്പരിത്യക്തദുസ്ത്യജഹൃദയാഭിജാതസ്യ തസ്യൈവമന്തരായവിഹത യോഗാരമ്ഭണസ്യ രാജര്ഷേര്ഭരതസ്യ താവന്മൃഗാര്ഭകപോഷണപാലനപ്രീണനലാലനാനുഷങ്ഗേണാവിഗണയത ആത്മാനമഹിരിവാഖുബിലം ദുരതിക്രമഃ കാലഃ കരാലരഭസ ആപദ്യത ॥ ൨൬ ॥

തദാനീമപി പാര്ശ്വവര്തിനമാത്മജമിവാനുശോചന്തമഭിവീക്ഷമാണോ മൃഗ ഏവാഭിനിവേശിതമനാ വിസൃജ്യ ലോകമിമം സഹ മൃഗേണ കലേവരം മൃതമനു ന മൃതജന്മാനുസ്മൃതിരിതരവന്മൃഗശരീരമവാപ ॥ ൨൭ ॥

തത്രാപി ഹ വാ ആത്മനോ മൃഗത്വകാരണം
ഭഗവദാരാധനസമീഹാനുഭാവേനാനുസ്മൃത്യ
ഭൃശമനുതപ്യമാന ആഹ ॥ ൨൮ ॥

അഹോ കഷ്ടം ഭ്രഷ്ടോഽഹമാത്മവതാമനുപഥാദ്യദ്വിമുക്തസമസ്തസങ്ഗസ്യ വിവിക്തപുണ്യാരണ്യശരണസ്യാത്മവത ആത്മനി സര്വേഷാമാത്മനാം ഭഗവതി വാസുദേവേ തദനുശ്രവണമനനസങ്കീര്തനാരാധനാനുസ്മരണാഭിയോഗേനാശൂന്യസകലയാമേന കാലേന സമാവേശിതം സമാഹിതം കാര്ത്സ്ന്യേന മനസ്തത്തു പുനര്മമാബുധസ്യാരാന്മൃഗസുതമനു പരിസുസ്രാവ ॥ ൨൯ ॥

ഇത്യേവം നിഗൂഢനിര്വേദോ വിസൃജ്യ മൃഗീം മാതരം പുനര്ഭഗവത്ക്ഷേത്രമുപശമശീലമുനിഗണദയിതം ശാലഗ്രാമം പുലസ്ത്യപുലഹാശ്രമം കാലഞ്ജരാത്പ്രത്യാജഗാമ ॥ ൩൦ ॥

തസ്മിന്നപി കാലം പ്രതീക്ഷമാണഃ സങ്ഗാച്ച ഭൃശമുദ്വിഗ്ന
ആത്മസഹചരഃ ശുഷ്കപര്ണതൃണവീരുധാ വര്തമാനോ
മൃഗത്വനിമിത്താവസാനമേവ ഗണയന് മൃഗശരീരം
തീര്ഥോദകക്ലിന്നമുത്സസര്ജ