ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଏକଦା ତୁ ମହାନଦ୍ଯାଂ କୃତାଭିଷେକନୈଯମିକାଵଶ୍ଯକୋ ବ୍ରହ୍ମାକ୍ଷରମଭିଗୃଣାନୋ ମୁହୂର୍ତତ୍ରଯମୁଦକାନ୍ତ ଉପଵିଵେଶ ॥ ୧ ॥
ଏକଦା ତୁ ମହାନଦ୍ଯାଂ କୃତାଭିଷେକନୈଯମିକାଵଶ୍ଯକୋ ବ୍ରହ୍ମାକ୍ଷରମଭିଗୃଣାନୋ ମୁହୂର୍ତତ୍ରଯମୁଦକାନ୍ତ ଉପଵିଵେଶ ॥ ୧ ॥
ତତ୍ର ତଦା ରାଜନ୍ ହରିଣୀ ପିପାସଯା ଜଲାଶଯାଭ୍ଯାଶମେକୈଵୋପଜଗାମ ॥ ୨ ॥
ତଯା ପେପୀଯମାନ ଉଦକେ ତାଵଦେଵାଵିଦୂରେଣ ନଦତୋ ମୃଗପତେରୁନ୍ନାଦୋ ଲୋକଭଯଙ୍କର ଉଦପତତ୍ ॥ ୩ ॥
ତମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ସା ମୃଗଵଧୂଃ ପ୍ରକୃତିଵିକ୍ଲଵା ଚକିତନିରୀକ୍ଷଣା ସୁତରାମପିହରିଭଯାଭିନିଵେଶଵ୍ଯଗ୍ରହୃଦଯା ପାରିପ୍ଲଵଦୃଷ୍ଟିରଗତତୃଷା ଭଯାତ୍ ସହସୈଵୋଚ୍ଚକ୍ରାମ ॥ ୪ ॥
ତସ୍ଯା ଉତ୍ପତନ୍ତ୍ଯା ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନ୍ଯା ଉରୁଭଯାଵଗଲିତୋ ଯୋନିନିର୍ଗତୋ ଗର୍ଭଃ ସ୍ରୋତସି ନିପପାତ ॥ ୫ ॥
ତତ୍ପ୍ରସଵୋତ୍ସର୍ପଣଭଯଖେଦାତୁରା ସ୍ଵଗଣେନ ଵିଯୁଜ୍ଯମାନା କସ୍ଯାଞ୍ଚିଦ୍ଦର୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣସାରସତୀ ନିପପାତାଥ ଚ ମମାର ॥ ୬ ॥
ତଂ ତ୍ଵେଣକୁଣକଂ କୃପଣଂ ସ୍ରୋତସାନୂହ୍ଯମାନମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯାପଵିଦ୍ଧଂ ବନ୍ଧୁରିଵାନୁକମ୍ପଯା ରାଜର୍ଷିର୍ଭରତ ଆଦାଯ ମୃତମାତରମିତ୍ଯାଶ୍ରମପଦମନଯତ୍ ॥ ୭ ॥
ତସ୍ଯ ହ ଵା ଏଣକୁଣକ ଉଚ୍ଚୈରେତସ୍ମିନ୍ କୃତନିଜାଭିମାନସ୍ଯାହରହସ୍ତତ୍ପୋଷଣପାଲନଲାଲନପ୍ରୀଣନାନୁଧ୍ଯାନେନାତ୍ମନିଯମାଃ ସହଯମାଃ ପୁରୁଷପରିଚର୍ଯାଦଯ ଏକୈକଶଃ କତିପଯେନାହର୍ଗଣେନ ଵିଯୁଜ୍ଯମାନାଃ କିଲ ସର୍ଵ ଏଵୋଦଵସନ୍ ॥ ୮ ॥
ଅହୋ ବତାଯଂ ହରିଣକୁଣକଃ କୃପଣ ଈଶ୍ଵରରଥଚରଣପରିଭ୍ରମଣରଯେଣ ସ୍ଵଗଣସୁହୃଦ୍ ବନ୍ଧୁଭ୍ଯଃ ପରିଵର୍ଜିତଃ ଶରଣଂ ଚ ମୋପସାଦିତୋ ମାମେଵ ମାତାପିତରୌ ଭ୍ରାତୃଜ୍ଞାତୀନ୍ ଯୌଥିକାଂଶ୍ଚୈଵୋପେଯାଯ ନାନ୍ଯଂ କଞ୍ଚନ ଵେଦ ମଯ୍ଯତିଵିସ୍ରବ୍ଧଶ୍ଚାତ ଏଵ ମଯା ମତ୍ପରାଯଣସ୍ଯ ପୋଷଣପାଲନପ୍ରୀଣନଲାଲନମନସୂଯୁନାନୁଷ୍ଠେଯଂ ଶରଣ୍ଯୋପେକ୍ଷାଦୋଷଵିଦୁଷା ॥ ୯ ॥
ନୂନଂ ହ୍ଯାର୍ଯାଃ ସାଧଵ ଉପଶମଶୀଲାଃ କୃପଣସୁହୃଦ ଏଵଂଵିଧାର୍ଥେ ସ୍ଵାର୍ଥାନପି ଗୁରୁତରାନୁପେକ୍ଷନ୍ତେ ॥ ୧୦ ॥
ଇତି କୃତାନୁଷଙ୍ଗ ଆସନଶଯନାଟନସ୍ନାନାଶନାଦିଷୁ ସହ ମୃଗଜହୁନା ସ୍ନେହାନୁବଦ୍ଧହୃଦଯ ଆସୀତ୍ ॥ ୧୧ ॥
କୁଶକୁସୁମସମିତ୍ପଲାଶଫଲମୂଲୋଦକାନ୍ଯାହରିଷ୍ଯମାଣୋ ଵୃକସାଲାଵୃକାଦିଭ୍ଯୋ ଭଯମାଶଂସମାନୋ ଯଦା ସହ ହରିଣକୁଣକେନ ଵନଂ ସମାଵିଶତି ॥ ୧୨ ॥
ପଥିଷୁ ଚ ମୁଗ୍ଧଭାଵେନ ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିଷକ୍ତମତିପ୍ରଣଯଭରହୃଦଯଃ କାର୍ପଣ୍ଯାତ୍ସ୍କନ୍ଧେନୋଦ୍ଵହତି ଏଵମୁତ୍ସଙ୍ଗ ଉରସି ଚାଧାଯୋପଲାଲଯନ୍ମୁଦଂ ପରମାମଵାପ ॥ ୧୩ ॥
କ୍ରିଯାଯାଂ ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯମାନାଯାମନ୍ତରାଲେଽପ୍ଯୁତ୍ଥାଯୋତ୍ଥାଯ ଯଦୈନମଭିଚକ୍ଷୀତ ତର୍ହି ଵାଵ ସ ଵର୍ଷପତିଃ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥେନ ମନସା ତସ୍ମା ଆଶିଷ ଆଶାସ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ତି ସ୍ତାଦ୍ଵତ୍ସ ତେ ସର୍ଵତ ଇତି ॥ ୧୪ ॥
ଅନ୍ଯଦା ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଗ୍ନମନା ନଷ୍ଟଦ୍ରଵିଣ ଇଵ କୃପଣଃ ସକରୁଣମତିତର୍ଷେଣ ହରିଣକୁଣକ ଵିରହଵିହ୍ଵଲହୃଦଯସନ୍ତାପସ୍ତମେଵାନୁଶୋଚନ୍ କିଲ କଶ୍ମଲଂ ମହଦଭିରମ୍ଭିତ ଇତି ହୋଵାଚ ॥ ୧୫ ॥
ଅପି ବତ ସ ଵୈ କୃପଣ ଏଣବାଲକୋ ମୃତହରିଣୀସୁତୋଽହୋ ମମାନାର୍ଯସ୍ଯ ଶଠକିରାତମତେରକୃତସୁକୃତସ୍ଯ କୃତଵିସ୍ରମ୍ଭ ଆତ୍ମପ୍ରତ୍ଯଯେନ ତଦଵିଗଣଯନ୍ ସୁଜନ ଇଵାଗମିଷ୍ଯତି ॥ ୧୬ ॥
ଅପି କ୍ଷେମେଣାସ୍ମିନ୍ନାଶ୍ରମୋପଵନେ ଶଷ୍ପାଣି ଚରନ୍ତଂ ଦେଵଗୁପ୍ତଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ॥ ୧୭ ॥
ଅପି ଚ ନ ଵୃକଃ ସାଲାଵୃକୋଽନ୍ଯତମୋ ଵା ନୈକଚର ଏକଚରୋ ଵା ଭକ୍ଷଯତି ॥ ୧୮ ॥
ନିମ୍ଲୋଚତି ହ ଭଗଵାନ୍ ସକଲଜଗତ୍କ୍ଷେମୋଦଯସ୍ତ୍ରଯ୍ଯାତ୍ମାଦ୍ଯାପି ମମ ନ ମୃଗଵଧୂନ୍ଯାସ ଆଗଚ୍ଛତି ॥ ୧୯ ॥
ଅପିସ୍ଵିଦକୃତସୁକୃତମାଗତ୍ଯ ମାଂ ସୁଖଯିଷ୍ଯତି ହରିଣରାଜକୁମାରୋ ଵିଵିଧରୁଚିରଦର୍ଶନୀଯନିଜମୃଗଦାରକଵିନୋଦୈରସନ୍ତୋଷଂ ସ୍ଵାନାମପନୁଦନ୍ ॥ ୨୦ ॥
କ୍ଷ୍ଵେଲିକାଯାଂ ମାଂ ମୃଷାସମାଧିନାଽଽମୀଲିତଦୃଶଂ ପ୍ରେମସଂରମ୍ଭେଣ ଚକିତଚକିତ ଆଗତ୍ଯ ପୃଷଦପରୁଷଵିଷାଣାଗ୍ରେଣ ଲୁଠତି ॥ ୨୧ ॥
ଆସାଦିତହଵିଷି ବର୍ହିଷି ଦୂଷିତେ ମଯୋପାଲବ୍ଧୋ ଭୀତଭୀତଃ ସପଦ୍ଯୁପରତରାସ ଋଷିକୁମାରଵଦଵହିତକରଣକଲାପ ଆସ୍ତେ ॥ ୨୨ ॥
କିଂ ଵା ଅରେ ଆଚରିତଂ ତପସ୍ତପସ୍ଵିନ୍ଯାନଯା ଯଦିଯମଵନିଃ ସଵିନଯକୃଷ୍ଣସାରତନଯତନୁତରସୁଭଗଶିଵତମାଖରଖୁରପଦପଙ୍କ୍ତିଭିର୍ଦ୍ରଵିଣଵିଧୁରାତୁରସ୍ଯ କୃପଣସ୍ଯ ମମ ଦ୍ରଵିଣପଦଵୀଂ ସୂଚଯନ୍ତ୍ଯାତ୍ମାନଂ ଚ ସର୍ଵତଃ କୃତକୌତୁକଂ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗକାମାନାଂ ଦେଵଯଜନଂ କରୋତି ॥ ୨୩ ॥
ଅପିସ୍ଵିଦସୌ ଭଗଵାନୁଡୁପତିରେନଂ ମୃଗପତିଭଯାନ୍ମୃତମାତରଂ ମୃଗବାଲକଂ ସ୍ଵାଶ୍ରମପରିଭ୍ରଷ୍ଟମନୁକମ୍ପଯା କୃପଣଜନଵତ୍ସଲଃ ପରିପାତି ॥ ୨୪ ॥
କିଂ ଵାଽଽତ୍ମଜଵିଶ୍ଲେଷଜ୍ଵରଦଵଦହନଶିଖାଭିରୁପତପ୍ଯମାନହୃଦଯସ୍ଥଲନଲିନୀକଂ ମାମୁପସୃତମୃଗୀତନଯଂ ଶିଶିରଶାନ୍ତାନୁରାଗଗୁଣିତନିଜଵଦନସଲିଲାମୃତମଯଗଭସ୍ତିଭିଃ ସ୍ଵଧଯତୀତି ଚ ॥ ୨୫ ॥
ଏଵମଘଟମାନମନୋରଥାକୁଲହୃଦଯୋ ମୃଗଦାରକାଭାସେନ ସ୍ଵାରବ୍ଧକର୍ମଣା ଯୋଗାରମ୍ଭଣତୋ ଵିଭ୍ରଂଶିତଃ ସ ଯୋଗତାପସୋ ଭଗଵଦାରାଧନଲକ୍ଷଣାଚ୍ଚ କଥମିତରଥା ଜାତ୍ଯନ୍ତର ଏଣକୁଣକ ଆସଙ୍ଗଃ ସାକ୍ଷାନ୍ନିଃଶ୍ରେଯସପ୍ରତିପକ୍ଷତଯା ପ୍ରାକ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତଦୁସ୍ତ୍ଯଜହୃଦଯାଭିଜାତସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵମନ୍ତରାଯଵିହତ ଯୋଗାରମ୍ଭଣସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ଭରତସ୍ଯ ତାଵନ୍ମୃଗାର୍ଭକପୋଷଣପାଲନପ୍ରୀଣନଲାଲନାନୁଷଙ୍ଗେଣାଵିଗଣଯତ ଆତ୍ମାନମହିରିଵାଖୁବିଲଂ ଦୁରତିକ୍ରମଃ କାଲଃ କରାଲରଭସ ଆପଦ୍ଯତ ॥ ୨୬ ॥
ତଦାନୀମପି ପାର୍ଶ୍ଵଵର୍ତିନମାତ୍ମଜମିଵାନୁଶୋଚନ୍ତମଭିଵୀକ୍ଷମାଣୋ ମୃଗ ଏଵାଭିନିଵେଶିତମନା ଵିସୃଜ୍ଯ ଲୋକମିମଂ ସହ ମୃଗେଣ କଲେଵରଂ ମୃତମନୁ ନ ମୃତଜନ୍ମାନୁସ୍ମୃତିରିତରଵନ୍ମୃଗଶରୀରମଵାପ ॥ ୨୭ ॥
ତତ୍ରାପି ହ ଵା ଆତ୍ମନୋ ମୃଗତ୍ଵକାରଣଂ
ଭଗଵଦାରାଧନସମୀହାନୁଭାଵେନାନୁସ୍ମୃତ୍ଯ
ଭୃଶମନୁତପ୍ଯମାନ ଆହ ॥ ୨୮ ॥
ଭଗଵଦାରାଧନସମୀହାନୁଭାଵେନାନୁସ୍ମୃତ୍ଯ
ଭୃଶମନୁତପ୍ଯମାନ ଆହ ॥ ୨୮ ॥
ଅହୋ କଷ୍ଟଂ ଭ୍ରଷ୍ଟୋଽହମାତ୍ମଵତାମନୁପଥାଦ୍ଯଦ୍ଵିମୁକ୍ତସମସ୍ତସଙ୍ଗସ୍ଯ ଵିଵିକ୍ତପୁଣ୍ଯାରଣ୍ଯଶରଣସ୍ଯାତ୍ମଵତ ଆତ୍ମନି ସର୍ଵେଷାମାତ୍ମନାଂ ଭଗଵତି ଵାସୁଦେଵେ ତଦନୁଶ୍ରଵଣମନନସଙ୍କୀର୍ତନାରାଧନାନୁସ୍ମରଣାଭିଯୋଗେନାଶୂନ୍ଯସକଲଯାମେନ କାଲେନ ସମାଵେଶିତଂ ସମାହିତଂ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ମନସ୍ତତ୍ତୁ ପୁନର୍ମମାବୁଧସ୍ଯାରାନ୍ମୃଗସୁତମନୁ ପରିସୁସ୍ରାଵ ॥ ୨୯ ॥
ଇତ୍ଯେଵଂ ନିଗୂଢନିର୍ଵେଦୋ ଵିସୃଜ୍ଯ ମୃଗୀଂ ମାତରଂ ପୁନର୍ଭଗଵତ୍କ୍ଷେତ୍ରମୁପଶମଶୀଲମୁନିଗଣଦଯିତଂ ଶାଲଗ୍ରାମଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯପୁଲହାଶ୍ରମଂ କାଲଞ୍ଜରାତ୍ପ୍ରତ୍ଯାଜଗାମ ॥ ୩୦ ॥
ତସ୍ମିନ୍ନପି କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣଃ ସଙ୍ଗାଚ୍ଚ ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଗ୍ନ
ଆତ୍ମସହଚରଃ ଶୁଷ୍କପର୍ଣତୃଣଵୀରୁଧା ଵର୍ତମାନୋ
ମୃଗତ୍ଵନିମିତ୍ତାଵସାନମେଵ ଗଣଯନ୍ ମୃଗଶରୀରଂ
ତୀର୍ଥୋଦକକ୍ଲିନ୍ନମୁତ୍ସସର୍ଜ
ଆତ୍ମସହଚରଃ ଶୁଷ୍କପର୍ଣତୃଣଵୀରୁଧା ଵର୍ତମାନୋ
ମୃଗତ୍ଵନିମିତ୍ତାଵସାନମେଵ ଗଣଯନ୍ ମୃଗଶରୀରଂ
ତୀର୍ଥୋଦକକ୍ଲିନ୍ନମୁତ୍ସସର୍ଜ