শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ৬.১

শ্ৰীপৰীক্ষিদুৱাচ
নিৱৃত্তিমাৰ্গঃ কথিত আদৌ ভগৱতা যথা ।
ক্ৰমযোগোপলব্ধেন ব্ৰহ্মণা যদসংসৃতিঃ ॥ ১ ॥

প্ৰৱৃত্তিলক্ষণশ্চৈৱ ত্ৰৈগুণ্যৱিষযো মুনে ।
যোঽসাৱলীনপ্ৰকৃতেৰ্গুণসৰ্গঃ পুনঃ পুনঃ ॥ ২ ॥

অধৰ্মলক্ষণা নানা নৰকাশ্চানুৱৰ্ণিতাঃ ।
মন্ৱন্তৰশ্চ ৱ্যাখ্যাত আদ্যঃ স্ৱাযম্ভুৱো যতঃ ॥ ৩ ॥

প্ৰিযৱ্ৰতোত্তানপদোৰ্ৱংশস্তচ্চৰিতানি চ ।
দ্ৱীপৱৰ্ষসমুদ্ৰাদ্ৰিনদ্যুদ্যানৱনস্পতীন্ ॥ ৪ ॥

ধৰামণ্ডলসংস্থানং ভাগলক্ষণমানতঃ ।
জ্যোতিষাং ৱিৱৰাণাং চ যথেদমসৃজদ্ৱিভুঃ ॥ ৫ ॥

অধুনেহ মহাভাগ যথৈৱ নৰকান্নৰঃ ।
নানোগ্ৰযাতনান্নেযাত্তন্মে ৱ্যাখ্যাতুমৰ্হসি ॥ ৬ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
ন চেদিহৈৱাপচিতিং যথাংহসঃ
কৃতস্য কুৰ্যান্মনউক্তপাণিভিঃ ।
ধ্ৰুৱং স ৱৈ প্ৰেত্য নৰকানুপৈতি
যে কীৰ্তিতা মে ভৱতস্তিগ্মযাতনাঃ ॥ ৭ ॥

তস্মাত্পুৰৈৱাশ্ৱিহ পাপনিষ্কৃতৌ
যতেত মৃত্যোৰৱিপদ্যতাত্মনা ।
দোষস্য দৃষ্ট্ৱা গুৰুলাঘৱং যথা
ভিষক্ চিকিত্সেত ৰুজাং নিদানৱিত্ ॥ ৮ ॥

শ্ৰীৰাজোৱাচ
দৃষ্টশ্ৰুতাভ্যাং যত্পাপং জানন্নপ্যাত্মনোঽহিতম্ ।
কৰোতি ভূযো ৱিৱশঃ প্ৰাযশ্চিত্তমথো কথম্ ॥ ৯ ॥

ক্ৱচিন্নিৱৰ্ততেঽভদ্ৰাত্ক্ৱচিচ্চৰতি তত্পুনঃ ।
প্ৰাযশ্চিত্তমথোঽপাৰ্থং মন্যে কুঞ্জৰশৌচৱত্ ॥ ১০ ॥

শ্ৰীবাদৰাযণিৰুৱাচ
কৰ্মণা কৰ্মনিৰ্হাৰো ন হ্যাত্যন্তিক ইষ্যতে ।
অৱিদ্ৱদধিকাৰিত্ৱাত্প্ৰাযশ্চিত্তং ৱিমৰ্শনম্ ॥ ১১ ॥

নাশ্নতঃ পথ্যমেৱান্নং ৱ্যাধযোঽভিভৱন্তি হি ।
এৱং নিযমকৃদ্ৰাজন্ শনৈঃ ক্ষেমায কল্পতে ॥ ১২ ॥

তপসা ব্ৰহ্মচৰ্যেণ শমেন চ দমেন চ ।
ত্যাগেন সত্যশৌচাভ্যাং যমেন নিযমেন ৱা ॥ ১৩ ॥

দেহৱাগ্বুদ্ধিজং ধীৰা ধৰ্মজ্ঞাঃ শ্ৰদ্ধযান্ৱিতাঃ ।
ক্ষিপন্ত্যঘং মহদপি ৱেণুগুল্মমিৱানলঃ ॥ ১৪ ॥

কেচিত্কেৱলযা ভক্ত্যা ৱাসুদেৱপৰাযণাঃ ।
অঘং ধুন্ৱন্তি কাৰ্ত্স্ন্যেন নীহাৰমিৱ ভাস্কৰঃ ॥ ১৫ ॥

ন তথা হ্যঘৱান্ ৰাজন্পূযেত তপআদিভিঃ ।
যথা কৃষ্ণাৰ্পিতপ্ৰাণস্তত্পুৰুষনিষেৱযা ॥ ১৬ ॥

সধ্ৰীচীনো হ্যযং লোকে পন্থাঃ ক্ষেমোঽকুতোভযঃ ।
সুশীলাঃ সাধৱো যত্ৰ নাৰাযণপৰাযণাঃ ॥ ১৭ ॥

প্ৰাযশ্চিত্তানি চীৰ্ণানি নাৰাযণপৰাঙ্মুখম্ ।
ন নিষ্পুনন্তি ৰাজেন্দ্ৰ সুৰাকুম্ভমিৱাপগাঃ ॥ ১৮ ॥

সকৃন্মনঃ কৃষ্ণপদাৰৱিন্দযো-
ৰ্নিৱেশিতং তদ্গুণৰাগি যৈৰিহ ।
ন তে যমং পাশভৃতশ্চ তদ্ভটান্
স্ৱপ্নেঽপি পশ্যন্তি হি চীৰ্ণনিষ্কৃতাঃ ॥ ১৯ ॥

অত্ৰ চোদাহৰন্তীমমিতিহাসং পুৰাতনম্ ।
দূতানাং ৱিষ্ণুযমযোঃ সংৱাদস্তং নিবোধ মে ॥ ২০ ॥

কান্যকুব্জে দ্ৱিজঃ কশ্চিদ্দাসীপতিৰজামিলঃ ।
নাম্না নষ্টসদাচাৰো দাস্যাঃ সংসৰ্গদূষিতঃ ॥ ২১ ॥

বন্দ্যক্ষৈঃ কৈতৱৈশ্চৌৰ্যৈৰ্গৰ্হিতাং ৱৃত্তিমাস্থিতঃ ।
বিভ্ৰত্কুটুম্বমশুচিৰ্যাতযামাস দেহিনঃ ॥ ২২ ॥

এৱং নিৱসতস্তস্য লালযানস্য তত্সুতান্ ।
কালোঽত্যগান্মহান্ ৰাজন্নষ্টাশীত্যাযুষঃ সমাঃ ॥ ২৩ ॥

তস্য প্ৰৱযসঃ পুত্ৰা দশ তেষাং তু যোঽৱমঃ ।
বালো নাৰাযণো নাম্না পিত্ৰোশ্চ দযিতো ভৃশম্ ॥ ২৪ ॥

স বদ্ধহৃদযস্তস্মিন্নৰ্ভকে কলভাষিণি ।
নিৰীক্ষমাণস্তল্লীলাং মুমুদে জৰঠো ভৃশম্ ॥ ২৫ ॥

ভুঞ্জানঃ প্ৰপিবন্ খাদন্ বালকং স্নেহযন্ত্ৰিতঃ ।
ভোজযন্ পাযযন্ মূঢো ন ৱেদাগতমন্তকম্ ॥ ২৬ ॥

স এৱং ৱৰ্তমানোঽজ্ঞো মৃত্যুকাল উপস্থিতে ।
মতিং চকাৰ তনযে বালে নাৰাযণাহ্ৱযে ॥ ২৭ ॥

স পাশহস্তাংস্ত্ৰীন্দৃষ্ট্ৱা পুৰুষানতিদাৰুণান্ ।
ৱক্ৰতুণ্ডানূৰ্ধ্ৱৰোম্ণ আত্মানং নেতুমাগতান্ ॥ ২৮ ॥

দূৰে ক্ৰীডনকাসক্তং পুত্ৰং নাৰাযণাহ্ৱযম্ ।
প্লাৱিতেন স্ৱৰেণোচ্চৈৰাজুহাৱাকুলেন্দ্ৰিযঃ ॥ ২৯ ॥

নিশম্য ম্ৰিযমাণস্য মুখতো হৰিকীৰ্তনম্ ।
ভৰ্তুৰ্নাম মহাৰাজ পাৰ্ষদাঃ সহসাপতন্ ॥ ৩০ ॥

ৱিকৰ্ষতোঽন্তৰ্হৃদযাদ্দাসীপতিমজামিলম্ ।
যমপ্ৰেষ্যান্ ৱিষ্ণুদূতা ৱাৰযামাসুৰোজসা ॥ ৩১ ॥

ঊচুৰ্নিষেধিতাস্তাংস্তে ৱৈৱস্ৱতপুৰঃসৰাঃ ।
কে যূযং প্ৰতিষেদ্ধাৰো ধৰ্মৰাজস্য শাসনম্ ॥ ৩২ ॥

কস্য ৱা কুত আযাতাঃ কস্মাদস্য নিষেধথ ।
কিং দেৱা উপদেৱা যা যূযং কিং সিদ্ধসত্তমাঃ ॥ ৩৩ ॥

সৰ্ৱে পদ্মপলাশাক্ষাঃ পীতকৌশেযৱাসসঃ ।
কিৰীটিনঃ কুণ্ডলিনো লসত্পুষ্কৰমালিনঃ ॥ ৩৪ ॥

সৰ্ৱে চ নূত্নৱযসঃ সৰ্ৱে চাৰুচতুৰ্ভুজাঃ ।
ধনুৰ্নিষঙ্গাসিগদাশঙ্খচক্ৰাম্বুজশ্ৰিযঃ ॥ ৩৫ ॥

দিশো ৱিতিমিৰালোকাঃ কুৰ্ৱন্তঃ স্ৱেন তেজসা ।
কিমৰ্থং ধৰ্মপালস্য কিঙ্কৰান্নো নিষেধথ ॥ ৩৬ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
ইত্যুক্তে যমদূতৈস্তে ৱাসুদেৱোক্তকাৰিণঃ ।
তান্ প্ৰত্যূচুঃ প্ৰহস্যেদং মেঘনিৰ্হ্ৰাদযা গিৰা ॥ ৩৭ ॥

শ্ৰীৱিষ্ণুদূতা ঊচুঃ
যূযং ৱৈ ধৰ্মৰাজস্য যদি নিৰ্দেশকাৰিণঃ ।
ব্ৰূত ধৰ্মস্য নস্তত্ত্ৱং যচ্চাধৰ্মস্য লক্ষণম্ ॥ ৩৮ ॥

কথং স্ৱিদ্ ধ্ৰিযতে দণ্ডঃ কিং ৱাস্য স্থানমীপ্সিতম্ ।
দণ্ড্যাঃ কিং কাৰিণঃ সৰ্ৱে আহো স্ৱিত্কতিচিন্নৃণাম্ ॥ ৩৯ ॥

যমদূতা ঊচুঃ
ৱেদপ্ৰণিহিতো ধৰ্মো হ্যধৰ্মস্তদ্ৱিপৰ্যযঃ ।
ৱেদো নাৰাযণঃ সাক্ষাত্স্ৱযম্ভূৰিতি শুশ্ৰুম ॥ ৪০ ॥

যেন স্ৱধাম্ন্যমী ভাৱা ৰজঃসত্ত্ৱতমোমযাঃ ।
গুণনামক্ৰিযাৰূপৈৰ্ৱিভাৱ্যন্তে যথাতথম্ ॥ ৪১ ॥

সূৰ্যোঽগ্নিঃ খং মৰুদ্দেৱঃ সোমঃ সন্ধ্যাহনী দিশঃ ।
কং কুঃ স্ৱযং ধৰ্ম ইতি হ্যেতে দৈহ্যস্য সাক্ষিণঃ ॥ ৪২ ॥

এতৈৰধৰ্মো ৱিজ্ঞাতঃ স্থানং দণ্ডস্য যুজ্যতে ।
সৰ্ৱে কৰ্মানুৰোধেন দণ্ডমৰ্হন্তি কাৰিণঃ ॥ ৪৩ ॥

সম্ভৱন্তি হি ভদ্ৰাণি ৱিপৰীতানি চানঘাঃ ।
কাৰিণাং গুণসঙ্গোঽস্তি দেহৱান্ন হ্যকৰ্মকৃত্ ॥ ৪৪ ॥

যেন যাৱান্যথাধৰ্মো ধৰ্মো ৱেহ সমীহিতঃ ।
স এৱ তত্ফলং ভুঙ্ক্তে তথা তাৱদমুত্ৰ ৱৈ ॥ ৪৫ ॥

যথেহ দেৱপ্ৰৱৰাস্ত্ৰৈৱিধ্যমুপলভ্যতে ।
ভূতেষু গুণৱৈচিত্ৰ্যাত্তথান্যত্ৰানুমীযতে ॥ ৪৬ ॥

ৱৰ্তমানোঽন্যযোঃ কালো গুণাভিজ্ঞাপকো যথা ।
এৱং জন্মান্যযোৰেতদ্ধৰ্মাধৰ্মনিদৰ্শনম্ ॥ ৪৭ ॥

মনসৈৱ পুৰে দেৱঃ পূৰ্ৱৰূপং ৱিপশ্যতি ।
অনুমীমাংসতেঽপূৰ্ৱং মনসা ভগৱানজঃ ॥ ৪৮ ॥

যথাজ্ঞস্তমসা যুক্ত উপাস্তে ৱ্যক্তমেৱ হি ।
ন ৱেদ পূৰ্ৱমপৰং নষ্টজন্মস্মৃতিস্তথা ॥ ৪৯ ॥

পঞ্চভিঃ কুৰুতে স্ৱাৰ্থান্ পঞ্চ ৱেদাথ পঞ্চভিঃ ।
একস্তু ষোডশেন ত্ৰীন্ স্ৱযং সপ্তদশোঽশ্নুতে ॥ ৫০ ॥

তদেতত্ষোডশকলং লিঙ্গং শক্তিত্ৰযং মহত্ ।
ধত্তেঽনুসংসৃতিং পুংসি হৰ্ষশোকভযাৰ্তিদাম্ ॥ ৫১ ॥

দেহ্যজ্ঞোঽজিতষড্ৱৰ্গো নেচ্ছন্কৰ্মাণি কাৰ্যতে ।
কোশকাৰ ইৱাত্মানং কৰ্মণাচ্ছাদ্য মুহ্যতি ॥ ৫২ ॥

ন হি কশ্চিত্ক্ষণমপি জাতু তিষ্ঠত্যকৰ্মকৃত্ ।
কাৰ্যতে হ্যৱশঃ কৰ্ম গুণৈঃ স্ৱাভাৱিকৈৰ্বলাত্ ॥ ৫৩ ॥

লব্ধ্ৱা নিমিত্তমৱ্যক্তং ৱ্যক্তাৱ্যক্তং ভৱত্যুত ।
যথাযোনি যথাবীজং স্ৱভাৱেন বলীযসা ॥ ৫৪ ॥

এষ প্ৰকৃতিসঙ্গেন পুৰুষস্য ৱিপৰ্যযঃ ।
আসীত্স এৱ নচিৰাদীশসঙ্গাদ্ৱিলীযতে ॥ ৫৫ ॥

অযং হি শ্ৰুতসম্পন্নঃ শীলৱৃত্তগুণালযঃ ।
ধৃতৱ্ৰতো মৃদুৰ্দান্তঃ সত্যৱাঙ্মন্ত্ৰৱিচ্ছুচিঃ ॥ ৫৬ ॥

গুৰ্ৱগ্ন্যতিথিৱৃদ্ধানাং শুশ্ৰূষুৰনহঙ্কৃতঃ ।
সৰ্ৱভূতসুহৃত্সাধুৰ্মিতৱাগনসূযকঃ ॥ ৫৭ ॥

একদাসৌ ৱনং যাতঃ পিতৃসন্দেশকৃদ্ দ্ৱিজঃ ।
আদায তত আৱৃত্তঃ ফলপুষ্পসমিত্কুশান্ ॥ ৫৮ ॥

দদৰ্শ কামিনং কঞ্চিচ্ছূদ্ৰং সহ ভুজিষ্যযা ।
পীত্ৱা চ মধু মৈৰেযং মদাঘূৰ্ণিতনেত্ৰযা ॥ ৫৯ ॥

মত্তযা ৱিশ্লথন্নীৱ্যা ৱ্যপেতং নিৰপত্ৰপম্ ।
ক্ৰীডন্তমনুগাযন্তং হসন্তমনযান্তিকে ॥ ৬০ ॥

দৃষ্ট্ৱা তাং কামলিপ্তেন বাহুনা পৰিৰম্ভিতাম্ ।
জগাম হৃচ্ছযৱশং সহসৈৱ ৱিমোহিতঃ ॥ ৬১ ॥

স্তম্ভযন্নাত্মনাত্মানং যাৱত্সত্ত্ৱং যথাশ্ৰুতম্ ।
ন শশাক সমাধাতুং মনো মদনৱেপিতম্ ॥ ৬২ ॥

তন্নিমিত্তস্মৰৱ্যাজগ্ৰহগ্ৰস্তো ৱিচেতনঃ ।
তামেৱ মনসা ধ্যাযন্ স্ৱধৰ্মাদ্ৱিৰৰাম হ ॥ ৬৩ ॥

তামেৱ তোষযামাস পিত্ৰ্যেণাৰ্থেন যাৱতা ।
গ্ৰাম্যৈৰ্মনোৰমৈঃ কামৈঃ প্ৰসীদেত যথা তথা ॥ ৬৪ ॥

ৱিপ্ৰাং স্ৱভাৰ্যামপ্ৰৌঢাং কুলে মহতি লম্ভিতাম্ ।
ৱিসসৰ্জাচিৰাত্পাপঃ স্ৱৈৰিণ্যাপাঙ্গৱিদ্ধধীঃ ॥ ৬৫ ॥

যতস্ততশ্চোপনিন্যে ন্যাযতোঽন্যাযতো ধনম্ ।
বভাৰাস্যাঃ কুটুম্বিন্যাঃ কুটুম্বং মন্দধীৰযম্ ॥ ৬৬ ॥

যদসৌ শাস্ত্ৰমুল্লঙ্ঘ্য স্ৱৈৰচাৰ্যতিগৰ্হিতঃ ।
অৱৰ্তত চিৰং কালমঘাযুৰশুচিৰ্মলাত্ ॥ ৬৭ ॥

তত এনং দণ্ডপাণেঃ সকাশং কৃতকিল্বিষম্ ।
নেষ্যামোঽকৃতনিৰ্ৱেশং যত্ৰ দণ্ডেন শুদ্ধ্যতি ॥ ৬৮ ॥