શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
ઇન્દ્રમેવં સમાદિશ્ય ભગવાન્ વિશ્વભાવનઃ ।
પશ્યતામનિમેષાણાં તત્રૈવાન્તર્દધે હરિઃ ॥ ૧ ॥
ઇન્દ્રમેવં સમાદિશ્ય ભગવાન્ વિશ્વભાવનઃ ।
પશ્યતામનિમેષાણાં તત્રૈવાન્તર્દધે હરિઃ ॥ ૧ ॥
તથાભિયાચિતો દેવૈર્ઋષિરાથર્વણો મહાન્ ।
મોદમાન ઉવાચેદં પ્રહસન્નિવ ભારત ॥ ૨ ॥
મોદમાન ઉવાચેદં પ્રહસન્નિવ ભારત ॥ ૨ ॥
અપિ વૃન્દારકા યૂયં ન જાનીથ શરીરિણામ્ ।
સંસ્થાયાં યસ્ત્વભિદ્રોહો દુઃસહશ્ચેતનાપહઃ ॥ ૩ ॥
સંસ્થાયાં યસ્ત્વભિદ્રોહો દુઃસહશ્ચેતનાપહઃ ॥ ૩ ॥
જિજીવિષૂણાં જીવાનામાત્મા પ્રેષ્ઠ ઇહેપ્સિતઃ ।
ક ઉત્સહેત તં દાતું ભિક્ષમાણાય વિષ્ણવે ॥ ૪ ॥
ક ઉત્સહેત તં દાતું ભિક્ષમાણાય વિષ્ણવે ॥ ૪ ॥
શ્રીદેવા ઊચુઃ
કિં નુ તદ્ દુસ્ત્યજં બ્રહ્મન્ પુંસાં ભૂતાનુકમ્પિનામ્ ।
ભવદ્વિધાનાં મહતાં પુણ્યશ્લોકેડ્યકર્મણામ્ ॥ ૫ ॥
કિં નુ તદ્ દુસ્ત્યજં બ્રહ્મન્ પુંસાં ભૂતાનુકમ્પિનામ્ ।
ભવદ્વિધાનાં મહતાં પુણ્યશ્લોકેડ્યકર્મણામ્ ॥ ૫ ॥
નૂનં સ્વાર્થપરો લોકો ન વેદ પરસઙ્કટમ્ ।
યદિ વેદ ન યાચેત નેતિ નાહ યદીશ્વરઃ ॥ ૬ ॥
યદિ વેદ ન યાચેત નેતિ નાહ યદીશ્વરઃ ॥ ૬ ॥
શ્રીઋષિરુવાચ
ધર્મં વઃ શ્રોતુકામેન યૂયં મે પ્રત્યુદાહૃતાઃ ।
એષ વઃ પ્રિયમાત્માનં ત્યજન્તં સન્ત્યજામ્યહમ્ ॥ ૭ ॥
ધર્મં વઃ શ્રોતુકામેન યૂયં મે પ્રત્યુદાહૃતાઃ ।
એષ વઃ પ્રિયમાત્માનં ત્યજન્તં સન્ત્યજામ્યહમ્ ॥ ૭ ॥
યોઽધ્રુવેણાત્મના નાથા ન ધર્મં ન યશઃ પુમાન્ ।
ઈહેત ભૂતદયયા સ શોચ્યઃ સ્થાવરૈરપિ ॥ ૮ ॥
ઈહેત ભૂતદયયા સ શોચ્યઃ સ્થાવરૈરપિ ॥ ૮ ॥
એતાવાનવ્યયો ધર્મઃ પુણ્યશ્લોકૈરુપાસિતઃ ।
યો ભૂતશોકહર્ષાભ્યામાત્મા શોચતિ હૃષ્યતિ ॥ ૯ ॥
યો ભૂતશોકહર્ષાભ્યામાત્મા શોચતિ હૃષ્યતિ ॥ ૯ ॥
અહો દૈન્યમહો કષ્ટં પારક્યૈઃ ક્ષણભઙ્ગુરૈઃ ।
યન્નોપકુર્યાદસ્વાર્થૈર્મર્ત્યઃ સ્વજ્ઞાતિવિગ્રહૈઃ ॥ ૧૦ ॥
યન્નોપકુર્યાદસ્વાર્થૈર્મર્ત્યઃ સ્વજ્ઞાતિવિગ્રહૈઃ ॥ ૧૦ ॥
શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
એવં કૃતવ્યવસિતો દધ્યઙ્ઙાથર્વણસ્તનુમ્ ।
પરે ભગવતિ બ્રહ્મણ્યાત્માનં સન્નયઞ્જહૌ ॥ ૧૧ ॥
એવં કૃતવ્યવસિતો દધ્યઙ્ઙાથર્વણસ્તનુમ્ ।
પરે ભગવતિ બ્રહ્મણ્યાત્માનં સન્નયઞ્જહૌ ॥ ૧૧ ॥
યતાક્ષાસુમનોબુદ્ધિસ્તત્ત્વદૃગ્ ધ્વસ્તબન્ધનઃ ।
આસ્થિતઃ પરમં યોગં ન દેહં બુબુધે ગતમ્ ॥ ૧૨ ॥
આસ્થિતઃ પરમં યોગં ન દેહં બુબુધે ગતમ્ ॥ ૧૨ ॥
અથેન્દ્રો વજ્રમુદ્યમ્ય નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા ।
મુનેઃ શક્તિભિરુત્સિક્તો ભગવત્તેજસાન્વિતઃ ॥ ૧૩ ॥
મુનેઃ શક્તિભિરુત્સિક્તો ભગવત્તેજસાન્વિતઃ ॥ ૧૩ ॥
વૃતો દેવગણૈઃ સર્વૈર્ગજેન્દ્રોપર્યશોભત ।
સ્તૂયમાનો મુનિગણૈસ્ત્રૈલોક્યં હર્ષયન્નિવ ॥ ૧૪ ॥
સ્તૂયમાનો મુનિગણૈસ્ત્રૈલોક્યં હર્ષયન્નિવ ॥ ૧૪ ॥
વૃત્રમભ્યદ્રવચ્છત્રુમસુરાનીકયૂથપૈઃ ।
પર્યસ્તમોજસા
રાજન્ ક્રુદ્ધો રુદ્ર ઇવાન્તકમ્ ॥ ૧૫ ॥
પર્યસ્તમોજસા
રાજન્ ક્રુદ્ધો રુદ્ર ઇવાન્તકમ્ ॥ ૧૫ ॥
તતઃ સુરાણામસુરૈ રણઃ પરમદારુણઃ ।
ત્રેતામુખે
નર્મદાયામભવત્પ્રથમે યુગે ॥ ૧૬ ॥
ત્રેતામુખે
નર્મદાયામભવત્પ્રથમે યુગે ॥ ૧૬ ॥
રુદ્રૈર્વસુભિરાદિત્યૈરશ્વિભ્યાં પિતૃવહ્નિભિઃ ।
મરુદ્ભિર્ઋભુભિઃ સાધ્યૈર્વિશ્વેદેવૈર્મરુત્પતિમ્ ॥ ૧૭ ॥
મરુદ્ભિર્ઋભુભિઃ સાધ્યૈર્વિશ્વેદેવૈર્મરુત્પતિમ્ ॥ ૧૭ ॥
દૃષ્ટ્વા વજ્રધરં શક્રં રોચમાનં સ્વયા શ્રિયા ।
નામૃષ્યન્નસુરા રાજન્મૃધે વૃત્રપુરઃસરાઃ ॥ ૧૮ ॥
નામૃષ્યન્નસુરા રાજન્મૃધે વૃત્રપુરઃસરાઃ ॥ ૧૮ ॥
નમુચિઃ શમ્બરોઽનર્વા દ્વિમૂર્ધા ઋષભોઽસુરઃ ।
હયગ્રીવઃ શઙ્કુશિરા વિપ્રચિત્તિરયોમુખઃ ॥ ૧૯ ॥
હયગ્રીવઃ શઙ્કુશિરા વિપ્રચિત્તિરયોમુખઃ ॥ ૧૯ ॥
પુલોમા વૃષપર્વા ચ પ્રહેતિર્હેતિરુત્કલઃ ।
દૈતેયા દાનવા યક્ષા રક્ષાંસિ ચ સહસ્રશઃ ॥ ૨૦ ॥
દૈતેયા દાનવા યક્ષા રક્ષાંસિ ચ સહસ્રશઃ ॥ ૨૦ ॥
સુમાલિમાલિપ્રમુખાઃ કાર્તસ્વરપરિચ્છદાઃ ।
પ્રતિષિધ્યેન્દ્રસેનાગ્રં મૃત્યોરપિ દુરાસદમ્ ॥ ૨૧ ॥
પ્રતિષિધ્યેન્દ્રસેનાગ્રં મૃત્યોરપિ દુરાસદમ્ ॥ ૨૧ ॥
અભ્યર્દયન્નસમ્ભ્રાન્તાઃ સિંહનાદેન દુર્મદાઃ ।
ગદાભિઃ પરિઘૈર્બાણૈઃ પ્રાસમુદ્ગરતોમરૈઃ ॥ ૨૨ ॥
ગદાભિઃ પરિઘૈર્બાણૈઃ પ્રાસમુદ્ગરતોમરૈઃ ॥ ૨૨ ॥
શૂલૈઃ પરશ્વધૈઃ ખડ્ગૈઃ શતઘ્નીભિર્ભુશુણ્ડિભિઃ ।
સર્વતોઽવાકિરન્ શસ્ત્રૈરસ્ત્રૈશ્ચ વિબુધર્ષભાન્ ॥ ૨૩ ॥
સર્વતોઽવાકિરન્ શસ્ત્રૈરસ્ત્રૈશ્ચ વિબુધર્ષભાન્ ॥ ૨૩ ॥
ન તેઽદૃશ્યન્ત સઞ્છન્નાઃ શરજાલૈઃ સમન્તતઃ ।
પુઙ્ખાનુપુઙ્ખપતિતૈર્જ્યોતીંષીવ નભોઘનૈઃ ॥ ૨૪ ॥
પુઙ્ખાનુપુઙ્ખપતિતૈર્જ્યોતીંષીવ નભોઘનૈઃ ॥ ૨૪ ॥
ન તે શસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષૌઘા હ્યાસેદુઃ સુરસૈનિકાન્ ।
છિન્નાઃ સિદ્ધપથે દેવૈર્લઘુહસ્તૈઃ સહસ્રધા ॥ ૨૫ ॥
છિન્નાઃ સિદ્ધપથે દેવૈર્લઘુહસ્તૈઃ સહસ્રધા ॥ ૨૫ ॥
અથ ક્ષીણાસ્ત્રશસ્ત્રૌઘા ગિરિશૃઙ્ગદ્રુમોપલૈઃ ।
અભ્યવર્ષન્ સુરબલં ચિચ્છિદુસ્તાંશ્ચ પૂર્વવત્ ॥ ૨૬ ॥
અભ્યવર્ષન્ સુરબલં ચિચ્છિદુસ્તાંશ્ચ પૂર્વવત્ ॥ ૨૬ ॥
તાનક્ષતાન્ સ્વસ્તિમતો નિશામ્ય
શસ્ત્રાસ્ત્રપૂગૈરથ વૃત્રનાથાઃ ।
દ્રુમૈર્દૃષદ્ભિર્વિવિધાદ્રિશૃઙ્ગૈ
રવિક્ષતાંસ્તત્રસુરિન્દ્રસૈનિકાન્ ॥ ૨૭ ॥
શસ્ત્રાસ્ત્રપૂગૈરથ વૃત્રનાથાઃ ।
દ્રુમૈર્દૃષદ્ભિર્વિવિધાદ્રિશૃઙ્ગૈ
રવિક્ષતાંસ્તત્રસુરિન્દ્રસૈનિકાન્ ॥ ૨૭ ॥
સર્વે પ્રયાસા અભવન્ વિમોઘાઃ
કૃતાઃ કૃતા દેવગણેષુ દૈત્યૈઃ ।
કૃષ્ણાનુકૂલેષુ યથા મહત્સુ
ક્ષુદ્રૈઃ પ્રયુક્તા ઊષતી રૂક્ષવાચઃ ॥ ૨૮ ॥
કૃતાઃ કૃતા દેવગણેષુ દૈત્યૈઃ ।
કૃષ્ણાનુકૂલેષુ યથા મહત્સુ
ક્ષુદ્રૈઃ પ્રયુક્તા ઊષતી રૂક્ષવાચઃ ॥ ૨૮ ॥
તે સ્વપ્રયાસં વિતથં નિરીક્ષ્ય
હરાવભક્તા હતયુદ્ધદર્પાઃ ।
પલાયનાયાજિમુખે વિસૃજ્ય
પતિં મનસ્તે દધુરાત્તસારાઃ ॥ ૨૯ ॥
હરાવભક્તા હતયુદ્ધદર્પાઃ ।
પલાયનાયાજિમુખે વિસૃજ્ય
પતિં મનસ્તે દધુરાત્તસારાઃ ॥ ૨૯ ॥
વૃત્રોઽસુરાંસ્તાનનુગાન્ મનસ્વી
પ્રધાવતઃ પ્રેક્ષ્ય બભાષ એતત્ ।
પલાયિતં પ્રેક્ષ્ય બલં ચ ભગ્નં
ભયેન તીવ્રેણ વિહસ્ય વીરઃ ॥ ૩૦ ॥
પ્રધાવતઃ પ્રેક્ષ્ય બભાષ એતત્ ।
પલાયિતં પ્રેક્ષ્ય બલં ચ ભગ્નં
ભયેન તીવ્રેણ વિહસ્ય વીરઃ ॥ ૩૦ ॥
કાલોપપન્નાં રુચિરાં મનસ્વિનાં
જગાદ વાચં પુરુષપ્રવીરઃ ।
હે વિપ્રચિત્તે નમુચે પુલોમન્
મયાનર્વઞ્છમ્બર મે શૃણુધ્વમ્ ॥ ૩૧ ॥
જગાદ વાચં પુરુષપ્રવીરઃ ।
હે વિપ્રચિત્તે નમુચે પુલોમન્
મયાનર્વઞ્છમ્બર મે શૃણુધ્વમ્ ॥ ૩૧ ॥
જાતસ્ય મૃત્યુર્ધ્રુવ એવ સર્વતઃ
પ્રતિક્રિયા યસ્ય ન ચેહ ક્લૃપ્તા ।
લોકો યશશ્ચાથ તતો યદિ હ્યમું
કો નામ મૃત્યું ન વૃણીત યુક્તમ્ ॥ ૩૨ ॥
પ્રતિક્રિયા યસ્ય ન ચેહ ક્લૃપ્તા ।
લોકો યશશ્ચાથ તતો યદિ હ્યમું
કો નામ મૃત્યું ન વૃણીત યુક્તમ્ ॥ ૩૨ ॥
દ્વૌ સમ્મતાવિહ મૃત્યૂ દુરાપૌ
યદ્ બ્રહ્મસન્ધારણયા જિતાસુઃ ।
કલેવરં યોગરતો વિજહ્યાદ્
યદગ્રણીર્વીરશયેઽનિવૃત્તઃ ॥ ૩૩ ॥
યદ્ બ્રહ્મસન્ધારણયા જિતાસુઃ ।
કલેવરં યોગરતો વિજહ્યાદ્
યદગ્રણીર્વીરશયેઽનિવૃત્તઃ ॥ ૩૩ ॥