શ્રીશુક ઉવાચ
ઊચતુર્મૃતકોપાન્તે પતિતં મૃતકોપમમ્ ।
શોકાભિભૂતં રાજાનં બોધયન્તૌ સદુક્તિભિઃ ॥ ૧ ॥
ઊચતુર્મૃતકોપાન્તે પતિતં મૃતકોપમમ્ ।
શોકાભિભૂતં રાજાનં બોધયન્તૌ સદુક્તિભિઃ ॥ ૧ ॥
કોઽયં સ્યાત્તવ રાજેન્દ્ર ભવાન્ યમનુશોચતિ ।
ત્વં ચાસ્ય કતમઃ સૃષ્ટૌ પુરેદાનીમતઃ પરમ્ ॥ ૨ ॥
ત્વં ચાસ્ય કતમઃ સૃષ્ટૌ પુરેદાનીમતઃ પરમ્ ॥ ૨ ॥
યથા પ્રયાન્તિ સંયાન્તિ સ્રોતોવેગેન બાલુકાઃ ।
સંયુજ્યન્તે વિયુજ્યન્તે તથા કાલેન દેહિનઃ ॥ ૩ ॥
સંયુજ્યન્તે વિયુજ્યન્તે તથા કાલેન દેહિનઃ ॥ ૩ ॥
યથા ધાનાસુ વૈ ધાના ભવન્તિ ન ભવન્તિ ચ ।
એવં ભૂતાનિ ભૂતેષુ ચોદિતાનીશમાયયા ॥ ૪ ॥
એવં ભૂતાનિ ભૂતેષુ ચોદિતાનીશમાયયા ॥ ૪ ॥
વયં ચ ત્વં ચ યે ચેમે તુલ્યકાલાશ્ચરાચરાઃ ।
જન્મમૃત્યોર્યથા પશ્ચાત્ પ્રાઙ્નૈવમધુનાપિ ભોઃ ॥ ૫ ॥
જન્મમૃત્યોર્યથા પશ્ચાત્ પ્રાઙ્નૈવમધુનાપિ ભોઃ ॥ ૫ ॥
ભૂતૈર્ભૂતાનિ ભૂતેશઃ સૃજત્યવતિ હન્તિ ચ ।
આત્મસૃષ્ટૈરસ્વતન્ત્રૈરનપેક્ષોઽપિ બાલવત્ ॥ ૬ ॥
આત્મસૃષ્ટૈરસ્વતન્ત્રૈરનપેક્ષોઽપિ બાલવત્ ॥ ૬ ॥
દેહેન દેહિનો રાજન્ દેહાદ્દેહોઽભિજાયતે ।
બીજાદેવ યથા બીજં દેહ્યર્થ ઇવ શાશ્વતઃ ॥ ૭ ॥
બીજાદેવ યથા બીજં દેહ્યર્થ ઇવ શાશ્વતઃ ॥ ૭ ॥
દેહદેહિવિભાગોઽયમવિવેકકૃતઃ પુરા ।
જાતિવ્યક્તિવિભાગોઽયં યથા વસ્તુનિ કલ્પિતઃ ॥ ૮ ॥
જાતિવ્યક્તિવિભાગોઽયં યથા વસ્તુનિ કલ્પિતઃ ॥ ૮ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
એવમાશ્વાસિતો રાજા ચિત્રકેતુર્દ્વિજોક્તિભિઃ ।
વિમૃજ્ય પાણિના વક્ત્રમાધિમ્લાનમભાષત ॥ ૯ ॥
એવમાશ્વાસિતો રાજા ચિત્રકેતુર્દ્વિજોક્તિભિઃ ।
વિમૃજ્ય પાણિના વક્ત્રમાધિમ્લાનમભાષત ॥ ૯ ॥
શ્રીરાજોવાચ
કૌ યુવાં જ્ઞાનસમ્પન્નૌ મહિષ્ઠૌ ચ મહીયસામ્ ।
અવધૂતેન વેષેણ ગૂઢાવિહ સમાગતૌ ॥ ૧૦ ॥
કૌ યુવાં જ્ઞાનસમ્પન્નૌ મહિષ્ઠૌ ચ મહીયસામ્ ।
અવધૂતેન વેષેણ ગૂઢાવિહ સમાગતૌ ॥ ૧૦ ॥
ચરન્તિ હ્યવનૌ કામં બ્રાહ્મણા ભગવત્પ્રિયાઃ ।
માદૃશાં ગ્રામ્યબુદ્ધીનાં બોધાયોન્મત્તલિઙ્ગિનઃ ॥ ૧૧ ॥
માદૃશાં ગ્રામ્યબુદ્ધીનાં બોધાયોન્મત્તલિઙ્ગિનઃ ॥ ૧૧ ॥
કુમારો નારદ ઋભુરઙ્ગિરા દેવલોઽસિતઃ ।
અપાન્તરતમા વ્યાસો માર્કણ્ડેયોઽથ ગૌતમઃ ॥ ૧૨ ॥
અપાન્તરતમા વ્યાસો માર્કણ્ડેયોઽથ ગૌતમઃ ॥ ૧૨ ॥
વસિષ્ઠો ભગવાન્ રામઃ કપિલો બાદરાયણિઃ ।
દુર્વાસા યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ચ જાતુકર્ણસ્તથારુણિઃ ॥ ૧૩ ॥
દુર્વાસા યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ચ જાતુકર્ણસ્તથારુણિઃ ॥ ૧૩ ॥
રોમશશ્ચ્યવનો દત્ત આસુરિઃ સપતઞ્જલિઃ ।
ઋષિર્વેદશિરા ધૌમ્યો મુનિઃ પઞ્ચશિખસ્તથા ॥ ૧૪ ॥
ઋષિર્વેદશિરા ધૌમ્યો મુનિઃ પઞ્ચશિખસ્તથા ॥ ૧૪ ॥
હિરણ્યનાભઃ કૌશલ્યઃ શ્રુતદેવ ઋતધ્વજઃ ।
એતે પરે ચ સિદ્ધેશાશ્ચરન્તિ જ્ઞાનહેતવઃ ॥ ૧૫ ॥
એતે પરે ચ સિદ્ધેશાશ્ચરન્તિ જ્ઞાનહેતવઃ ॥ ૧૫ ॥
તસ્માદ્યુવાં ગ્રામ્યપશોર્મમ મૂઢધિયઃ પ્રભૂ ।
અન્ધે તમસિ મગ્નસ્ય જ્ઞાનદીપ ઉદીર્યતામ્ ॥ ૧૬ ॥
અન્ધે તમસિ મગ્નસ્ય જ્ઞાનદીપ ઉદીર્યતામ્ ॥ ૧૬ ॥
શ્રીઅઙ્ગિરા ઉવાચ
અહં તે પુત્રકામસ્ય પુત્રદોઽસ્મ્યઙ્ગિરા નૃપ ।
એષ બ્રહ્મસુતઃ સાક્ષાન્નારદો ભગવાનૃષિઃ ॥ ૧૭ ॥
અહં તે પુત્રકામસ્ય પુત્રદોઽસ્મ્યઙ્ગિરા નૃપ ।
એષ બ્રહ્મસુતઃ સાક્ષાન્નારદો ભગવાનૃષિઃ ॥ ૧૭ ॥
ઇત્થં ત્વાં પુત્રશોકેન મગ્નં તમસિ દુસ્તરે ।
અતદર્હમનુસ્મૃત્ય મહાપુરુષગોચરમ્ ॥ ૧૮ ॥
અતદર્હમનુસ્મૃત્ય મહાપુરુષગોચરમ્ ॥ ૧૮ ॥
અનુગ્રહાય ભવતઃ પ્રાપ્તાવાવામિહ પ્રભો ।
બ્રહ્મણ્યો ભગવદ્ભક્તો નાવાસાદિતુમર્હસિ ॥ ૧૯ ॥
બ્રહ્મણ્યો ભગવદ્ભક્તો નાવાસાદિતુમર્હસિ ॥ ૧૯ ॥
તદૈવ તે પરં જ્ઞાનં દદામિ ગૃહમાગતઃ ।
જ્ઞાત્વાન્યાભિનિવેશં તે પુત્રમેવ દદામ્યહમ્ ॥ ૨૦ ॥
જ્ઞાત્વાન્યાભિનિવેશં તે પુત્રમેવ દદામ્યહમ્ ॥ ૨૦ ॥
અધુના પુત્રિણાં તાપો ભવતૈવાનુભૂયતે ।
એવં દારા ગૃહા રાયો વિવિધૈશ્વર્યસમ્પદઃ ॥ ૨૧ ॥
એવં દારા ગૃહા રાયો વિવિધૈશ્વર્યસમ્પદઃ ॥ ૨૧ ॥
શબ્દાદયશ્ચ વિષયાશ્ચલા રાજ્યવિભૂતયઃ ।
મહી રાજ્યં બલં કોષો ભૃત્યામાત્યસુહૃજ્જનાઃ ॥ ૨૨ ॥
મહી રાજ્યં બલં કોષો ભૃત્યામાત્યસુહૃજ્જનાઃ ॥ ૨૨ ॥
સર્વેઽપિ શૂરસેનેમે શોકમોહભયાર્તિદાઃ ।
ગન્ધર્વનગરપ્રખ્યાઃ સ્વપ્નમાયામનોરથાઃ ॥ ૨૩ ॥
ગન્ધર્વનગરપ્રખ્યાઃ સ્વપ્નમાયામનોરથાઃ ॥ ૨૩ ॥
દૃશ્યમાના વિનાર્થેન ન દૃશ્યન્તે મનોભવાઃ ।
કર્મભિર્ધ્યાયતો નાનાકર્માણિ મનસોઽભવન્ ॥ ૨૪ ॥
કર્મભિર્ધ્યાયતો નાનાકર્માણિ મનસોઽભવન્ ॥ ૨૪ ॥
અયં હિ દેહિનો દેહો દ્રવ્યજ્ઞાનક્રિયાત્મકઃ ।
દેહિનો વિવિધક્લેશસન્તાપકૃદુદાહૃતઃ ॥ ૨૫ ॥
દેહિનો વિવિધક્લેશસન્તાપકૃદુદાહૃતઃ ॥ ૨૫ ॥
તસ્માત્ સ્વસ્થેન મનસા વિમૃશ્ય ગતિમાત્મનઃ ।
દ્વૈતે ધ્રુવાર્થવિશ્રમ્ભં ત્યજોપશમમાવિશ ॥ ૨૬ ॥
દ્વૈતે ધ્રુવાર્થવિશ્રમ્ભં ત્યજોપશમમાવિશ ॥ ૨૬ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
એતાં મન્ત્રોપનિષદં પ્રતીચ્છ પ્રયતો મમ ।
યાં ધારયન્ સપ્તરાત્રાદ્ દ્રષ્ટા સઙ્કર્ષણં વિભુમ્ ॥ ૨૭ ॥
એતાં મન્ત્રોપનિષદં પ્રતીચ્છ પ્રયતો મમ ।
યાં ધારયન્ સપ્તરાત્રાદ્ દ્રષ્ટા સઙ્કર્ષણં વિભુમ્ ॥ ૨૭ ॥
યત્પાદમૂલમુપસૃત્ય નરેન્દ્ર પૂર્વે
શર્વાદયો ભ્રમમિમં દ્વિતયં વિસૃજ્ય ।
સદ્યસ્તદીયમતુલાનધિકં મહિત્વં
પ્રાપુર્ભવાનપિ પરં ન ચિરાદુપૈતિ ॥ ૨૮ ॥
શર્વાદયો ભ્રમમિમં દ્વિતયં વિસૃજ્ય ।
સદ્યસ્તદીયમતુલાનધિકં મહિત્વં
પ્રાપુર્ભવાનપિ પરં ન ચિરાદુપૈતિ ॥ ૨૮ ॥